Cinsel İşlev Bozukluklarının Tanınması ve Cinsel Danışmanlık
Özet
Cinsellik, bireyin yaşamı boyunca devam eden, biyolojik, psikolojik ve sosyokültürel boyutları bulunan, hem bedensel hem de ruhsal ihtiyaçları kapsayan karmaşık bir süreçtir. Cinsel işlev bozuklukları, DSM-5'e göre en az 6 ay süreyle cinsel istek, uyarılma, orgazm ve çözülme gibi alanlarda bozulma yaşanması ve kişinin öznel sıkıntı duyması olarak tanımlanır. Toplumda yaygın görülmesine karşın tabular, mitler ve hekimlerin deneyimsizliği nedeniyle bu sorunlar poliklinik şartlarında yeterince konuşulmamakta ve tedavi arayışı düşük kalmaktadır. Kadınlarda en sık cinsel istek ve uyarılma bozukluğu ile orgazm sorunları öne çıkarken, Türkiye gibi muhafazakar ülkelerde genç-orta yaş kadınlar en çok genitopelvik ağrı/içe girme bozukluğu (vajinismus) nedeniyle kliniklere başvurmaktadır. Erkeklerde ise en sık rastlanan işlev bozukluğu erken boşalma olup, bunu sertleşme bozukluğu ve cinsel istek azlığı takip etmektedir. Bu bozuklukların etiyolojisinde hormonal dönemler, sistemik veya psikiyatrik hastalıklar, vasküler hasarlar ve ilaç yan etkileri gibi organik nedenlerin yanı sıra performans anksiyetesi, eşler arası çatışmalar ve toplumsal baskılar gibi psikososyal faktörler de rol oynar. Tedavi sürecinde öncelikle altta yatan organik sebepler dışlanmalı veya düzeltilmeli; ardından cinsel psikoeğitim, mitlerin yıkılması ve bilişsel davranışçı teknikleri içeren cinsel terapiler uygulanmalıdır.
Sexuality is a complex process that continues throughout an individual's life, encompassing biological, psychological, and sociocultural dimensions, and involving both physical and mental needs. Sexual dysfunctions are defined according to DSM-5 as a disturbance in sexual desire, arousal, orgasm, and resolution areas lasting for at least 6 months, causing significant subjective distress to the person. Although common in society, due to taboos, myths, and the lack of experience of physicians, these problems are not sufficiently discussed in outpatient clinic settings, and seeking treatment remains low. While sexual desire and arousal disorder along with orgasm problems stand out most frequently in women, in conservative countries like Turkey, young-to-middle-aged women mostly present to clinics due to genitopelvic pain/penetration disorder (vaginismus). In men, the most common dysfunction is premature ejaculation, followed by erectile dysfunction and low sexual desire. In the etiology of these disorders, organic causes such as hormonal periods, systemic or psychiatric illnesses, vascular damages, and medication side effects play a role, alongside psychosocial factors like performance anxiety, interspousal conflicts, and societal pressures. During the treatment process, underlying organic causes must first be ruled out or corrected, followed by the implementation of sex therapies that include sexual psychoeducation, dismantling of myths, and cognitive-behavioral techniques.
Referanslar
World Health Organization (2002). Sexual health: Working definitions. http://www.who.int/reproductive- health/gender/sexual_health.html
World Association for Sexual Health (WAS). (2008). Sexual Health for the Millennium- A Declaration and Technical Document. https://worldsexualhealth.net/resources/millennium-declaration/
Maurice, W. L. (2012) Birinci Basamakta Cinsel Tıp. (Sultan Doğan Çev. Ed.) Ankara:Sosyal Psikiyatri Derneği
Masters WB, Johnson VE (1994) Human sexual behavior. İnsanda cinsel davranış. (Gül Demiriz, Çev. Ed.), İstanbul: Bilimsel ve Teknik Çeviri Yayınları Vakfı.
Kaplan HS (1974) The anatomy and physiology of the sexual response, In Kaplan HS (Ed), The New Sex Therapy. (pp. 27-56) New York: Brunner/Mazel,
İncesu C. Cinsel İşlevler ve Cinsel İşlev Bozuklukları J Clin Psy. 2004; 7(3): 3-13
Wheeler LJ, Guntupalli SR. Female Sexual Dysfunction: Pharmacologic and Therapeutic Interventions. Obstet Gynecol. 2020 Jul;136(1):174-186. doi: 10.1097/AOG.0000000000003941
American Psychiatric Association: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition. (2013)Arlington, VA: American Psychiatric Association,
McCool ME, Zuelke A, Theurich MA, et al. Prevalence of female sexual dysfunction among premenopausal women: systematic review and meta-analysis of observational studies. Sexual Medicine Reviews. 2016;4:197–212.
Lauman E, Paik A, Rosen R. Sexual dysfunction in the U.S.: prevalence and predictors. JAMA. 1999; 281: 537–544.
Ghiasi A, Keramat A. Prevalence of Sexual Dysfunction among Reproductive-age Women in Iran: A Systematic Review and Meta-analysis. Journal of Midwifery and Reproductive Health. 2018; 6(3): 1390-1398. DOI: 10.22038/jmrh.2018.23708.1256
Shifren JL, Monz BU, Russo PA, et al. Sexual problems and distress in United States women: prevalence and correlates. Obstet Gynecol 2008;112:970–8.
Akbulut MF, Pınar MB, Gürbüz ZG. Kadınlarda cinsel fonksiyon bozukluklarının sınıflaması ve tedavisi. Türkiye Klinikleri J Urology - Special Topics 2015;8:10–5.
Yildirim EA, Akyüz F, Hacioglu M, et al. (2011) Cinsel işlev bozuklukları kliniğine başvuran olgularda başvuru yakınması ile klinik tanı arasındaki ilişki. Noro-Psikiyatr Ars, 48 (Suppl 1):24-30.
Laumann EO, Nicolosi A, Glasser DB, et al. Sexual problems among women and men aged 40- 80 y: prevalence and correlates identified in the Global Study of Sexual Attitudes and Behaviors. Int J Impot Res 2005;17:39– 57.
Nicolosi A, Laumann EO, Glasser DB, et al. Sexual behavior and sexual dysfunctions after the age 40: the Global Study of Sexual Attitudes and Behaviors. Urology 2004; 64:991.
McCool-Myers M, Theurich M, Zuelke A, et al. Predictors of female sexual dysfunction: a systematic review and qualitative analysis through gender inequality paradigms. BMC Womens Health. 2018 Jun 22;18(1):108. doi: 10.1186/s12905-018-0602-4
Carvalho J, and Nobre P. Sexual desire in women: An integrative approach regarding psychological, medical, and relationship dimensions. J Sex Med 2010;7:1807–1815
Dişsiz M. , Mamuk R. , Oskay Ü. Genito Pelvik Ağrı/Penetrasyon Bozuklukları ve Güncel Yaklaşımlar. DÜ Sağlık Bil Enst Derg. 2019; 9(3): 202-208
Yıldırım MH. Vajinismusun sosyodemografik ve klinik özellikleri açısından diğer cinsel işlev bozuklukları ile karşılaştırılması. Klinik Psikiyatri. 2017; 20(1): 37-44.
Wright JJ, O’Connor KM. Female sexual dysfunction. Med Clin North Am 2015;99:607–28.
Irfan M, Hussain NHN, Noor NM, et al. Epidemiology of Male Sexual Dysfunction in Asian and European Regions: A Systematic Review. Am J Mens Health. 2020 Jul-Aug;14(4) doi: 10.1177/1557988320937200.
McCabe MP, Sharlip ID, Lewis R, et al. Incidence and Prevalence of Sexual Dysfunction in Women and Men: A Consensus Statement from the Fourth International Consultation on Sexual Medicine 2015. J Sex Med. 2016 Feb;13(2):144-52. doi: 10.1016/j.jsxm.2015.12.034.
Chen L, Shi GR, Huang DD, et al. Male sexual dysfunction: A review of literature on its pathological mechanisms, potential risk factors, and herbal drug intervention. Biomed Pharmacother. 2019 Apr;112:108585. doi: 10.1016/j.biopha.2019.01.046. Epub 2019 Feb 21.
De Boer BJ, Bots ML, Nijeholt AA, Moors JP, Verheij TJ. The prevalence of bother, acceptance, and need for help in men with erectile dysfunction. J Sex Med. 2005; 2:445–450. [PubMed: 16422878]
McMahon CG. Current diagnosis and management of erectile dysfunction. Med J Aust. 2019 Jun;210(10):469-476. doi: 10.5694/mja2.50167
Yafi FA, Jenkins L, Albersen M, et al. Erectile dysfunction. Nat Rev Dis Primers. 2016;2:16003. Published 2016 Feb 4. doi:10.1038/nrdp.2016.3
Burnett AL, Nehra A, Breau RH, et al. Erectile Dysfunction: AUA Guideline. J Urol. 2018 Sep;200(3):633-641. doi: 10.1016/j.juro.2018.05.004.
Pyke RE. Sexual Performance Anxiety. Sex Med Rev. 2020 Apr;8(2):183-190. doi: 10.1016/j.sxmr.2019.07.001.
Domes T, Najafabadi BT, Roberts M. et al. Canadian Urological Association Guideline: Erectile Dysfunction. CUAJ 2021; 15, 310-22.
Güleç G, Eşsizoğlu A. Erkekler; sık rastlanan cinsel sorunlar ve işlev bozuklukları. Psikiyatride Güncel. 2014;4:347-61.
Chung E, Gilbert B, Perera M, et al. Premature ejaculation: A clinical review for the general physician. Aust Fam Physician. 2015 Oct;44(10):737-43.
Jenkins LC, Mulhall JP. Delayed orgasm and anorgasmia. Fertil Steril. 2015;104(5):1082-1088. doi:10.1016/j.fertnstert.2015.09.029
Abdel-Hamid IA, Ali OI. Delayed Ejaculation: Pathophysiology, Diagnosis, and Treatment. World J Mens Health. 2018 Jan;36(1):22-40. doi: 10.5534/wjmh.17051.
