Obsesif Kompulsif Bozukluk Hastaları ile Yaşanabilecek Zorluklar ve Aşım Yolları
Özet
Obsesif kompulsif bozukluk (OKB), bireyin günlük işlevselliğini ve sosyal ilişkilerini derinden etkileyen, ego distonik karakterdeki obsesyonlar ile bunlara yanıt olarak gelişen kompulsiyonların baskın olduğu kronik bir ruhsal bozukluktur. Tarihsel süreçte dini bir olgudan klinik bir sendroma evrilen OKB, güncel tanı sınıflamalarında (DSM-V) bağımsız bir başlık altında ele alınmaktadır. Epidemiyolojik veriler dünya genelinde yaşam boyu yaygınlığının %2,53 civarında olduğunu, Türkiye'de ise kadınlarda erkeklere oranla üç kat daha sık görüldüğünü ortaya koymaktadır. Hastalığın etiyolojisi; kalıtımsal geçişi işaret eden genetik faktörler, serotonin ve dopamin dengesizliklerini içeren nörotransmitter sistemleri, bazal ganglion hacmindeki değişimlerle ilişkili nöroimmünolojik süreçler (PANDAS) ve kortiko-striato-talamo-kortikal devredeki hiperaktivite gibi nöroanatomik temellerle açıklanmaktadır. Psikososyal boyutta ise anal döneme gerilemeyi savunan psikodinamik kuram ile abartılı sorumluluk, mükemmeliyetçilik, belirsizliğe tahammülsüzlük ve hatalı tehdit algısı gibi işlevsiz zihinsel süreçlere odaklanan bilişsel-davranışçı teori öne çıkmaktadır. Klinik olarak kirlilik, emin olamama, saldırganlık ve dini takıntılar şeklinde somutlaşan bu bozuklukta hastalar genellikle içgörüye sahip olsalar da utanç veya anlaşılma korkusuyla belirtilerini gizleme eğilimindedir. Tedavisinde ise bireysel ihtiyaçlara göre şekillendirilen farmakoterapi ile bilişsel-davranışçı terapi kombinasyonları etkin olarak kullanılmaktadır.
Obsessive-compulsive disorder (OCD) is a chronic mental disorder characterized by ego-dystonic obsessions and compulsions that significantly impair an individual's daily functioning and social relationships. Evolving historically from a religious phenomenon into a distinct clinical syndrome, OCD is classified under its own category in modern diagnostic systems like DSM-V. Epidemiological data indicates a lifetime prevalence of approximately 2.53% globally, whereas in Turkey, it is observed three times more frequently in women than in men. The etiology of the disorder is explained by genetic factors indicating hereditary transmission, neurotransmitter systems involving serotonin and dopamine imbalances, neuroimmunological processes related to changes in basal ganglia volume (PANDAS), and neuroanatomical foundations such as hyperactivity in the cortico-striato-thalamo-cortical circuit. On the psychosocial dimension, the psychoanalytic theory advocating fixation in the anal stage stands out alongside the cognitive-behavioral theory, which focuses on dysfunctional mental processes like exaggerated responsibility, perfectionism, intolerance of uncertainty, and inflated threat appraisal. Clinically manifesting as contamination, doubting, aggression, and religious obsessions, patients generally possess insight but tend to conceal their symptoms due to shame or fear of judgment. Pharmacotherapy and cognitive-behavioral therapy combinations, tailored to individual patient needs, are effectively utilized in its treatment.
Referanslar
Mc Kay D, Taylor S. Obsesif-Kompulsif Bozukluk ve Bağlantılı Sorunlar Klinik El Kitabı. Doğan B.Y. (Çeviri Ed.), İstanbul: Okuyan Us Yayın., 2008,15
Abramowitz J, McKay D, Taylor S. Obsessive Compulsive Disorder: Subtypes and Spectrum Conditions. New York: Elsevier; 2008. p.4-25
Tükel R, Topçuoğlu V, Demet MM Obsesif-kompulsif bozukluğun fenomenolojisi. İç: Anksiyete Bozuklukları. Ed. R. Tükel. Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları, Ankara; 2006. s:277-298.
Işık E,Taner E,Işık U.Güncel psikiyatri ,2. Baskı,2008;177.
Işık U, Şener Ş. Obsesif Kompulsif Bozukluk (Bölüm 24). İç: Aysev AS, Taner YI(editörler) Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Ve Hastalıkları. İstanbul: Golden Print; 2007. s.507-519
American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fourth Edition, DSM-IV-TR. Washington DC. 2000. (Türkçe‟ye çeviri: Ruhsal Bozuklukların Tanı ve İstatistiksel Elkitabı–4. Baskı, Metin gözden geçirmesi, Çeviri Editörü: E Köroğlu. Hekimler Yayın Birliği, Ankara. 2000.
Merikangas KR. Anxiety Disorders: Epidemiology. (In:Comprehensive Textbook of Psychiatry) VIII. Ed, BJ Sadock, VA Sadock. Lippincott/ Williams&Wilkins, Philadelphia. 2005.
Mc Kay D. Abramowitz S. Calamari J.E. Kyrios M. Radomsky A.S. Sookman D,Taylor S, Wilhelm S.,2004.A critical evaluation of obsessive–compulsive disorder subtypes: symptoms versus mechanisms. Clinical Psychology Review 24, 283–313.
Pauls DL, Alsobrook JP II, Goodman W, et al. A family study of obsessivecompulsive disorder. Am J Psychiatry 1995;512:76-79
Leonard HL, Leane MC, Swedo SE ve ark. Tics and Tourette‟s disorder: a 2 to 7 follow-up 54 obsessive children and adolescents. Arch Gen Psychiatry. 1992; 50: 429-439.
Vural P, Taneli S, Taneli Y. Obsesif kompulsif bozukluk tanısı alan çocuk ve ergenlerde ailesel özellikler. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi. 2002; 9:172- 177
Lopez-Ibor JJ Jr. The involvement of serotonin in psychiatric disorders and behaviour. Br J Psychiatry 1988,153(Suppl. 3):26-39.
Mundo E, Richter MA, Zai G,Sam F, Mcbride J,Macciardi F, Kennedy JL. 5HT1D beta receptor gene implicated in the pathogenesis of obsessivecompulsive disorder: further evidence from a family based association study. Mol Psychiatr. 2002;7:805-809.
Denys D, Zohar J, Westenberg HG. The role of dopamine in obsessive compulsive disorder: preclinical and clinical evidence. J Clin Psychiat 2004;65(Suppl.14):11-7.
Eğel E. Obsesif kompulsif bozukluğun biyolojisi. Klinik Psikiyatri 2000;3:46- 55.
Giedd JN, Rapoport JL, Garvey MA, Perlmutter S, Swedo SE. MRI assessment of children with obsessive compulsive disorder or tics associated with streptococcal infection. Am J Psychiatry, 2000;157:281-283.
Graham MB,. Milad MR. The study of fear extinction: Implications for anxiety disorders Am J Psychiatry 2011;168(12):1255-65
Simon D, Kaufmann C, Müsch K, Kischkel E, Kathmann N. Fronto-striato-limbic hyperactivation in obsessive-compulsive disorder during individually tailored symptom provocation. Psychophysiology 2010;47(4):728-38.
Bhattacharyya S, Khanna S, Chakrabarty K, Mahadevan A, Christopher R, Shankar SK. Anti-brain autoantibodies and altered excitatory neurotransmitters in obsessive-compulsive disorder. Neuropsychopharmacology 2009; 34(12):2489-96.
Freud A. Obsessional neurosis: A summary of psychoanalytic views as presented at the congress.In Stein DJ, Stone M (editors) Essential Papers on Obsessive Compulsive Disorder, New York: New York University Press, 1997,100-112.
Clark DA. Cognitive Behavioural Therapy for OCD. New York, The Guilford Press.2007
Clark DA. Obsesyonlar ve onların nötrleştirilmesi için bilişsel davranışçı terapi. I. Klinik Psikoloji Sempozyumu, 11-12 Mart 2009 Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara, Türkiye.
Yılmaz M.A.; Öğretmen çocuklarının mükemmeliyetçilik düzeyleri ile obsesif kompulsif belirtileri arasındaki ilişkinin incelenmesi, Haliç Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 23-31, (2016).
Atile A.; Böbrek nakli bekleme listesindeki hastaların sürekli öfke düzeyleri ve öfke ifade tarzları ile obsesif kompulsif semptomları arasındaki ilişkinin sosyo-demografik değişkenler eşliğinde incelenmesi, İstanbul Bilim Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 36-48, (2015).
