Kanser Hastalarında Olası Ruhsal Süreçler: Kabul ve Yas Süreçleri, Yas Danışmanlığı
Özet
Kanser, dünya çapında ve Türkiye'de ölümcül sonuçları olan, bireyin psikolojik dengesini sarsan kriz benzeri ciddi bir sağlık sorunudur. Bu teşhis; hastalar ve aileleri üzerinde şok, inkâr, öfke, pazarlık, depresyon ve kabullenme gibi aşamalarla kendini gösteren derin bir psikolojik etki yaratır. Kanser hastalarında psikopatoloji görülme oranı %29-47 gibi oldukça yüksek seviyelerde olup en sık depresif mizaçlı uyum bozukluğu, majör depresyon, organik mental bozukluklar ve anksiyete bozuklukları teşhis edilmektedir. Ayrıca, palyatif bakım süreçlerinde tıbbi ve psikososyal stres faktörlerine bağlı olarak deliryum riski de artış göstermektedir. Bu ruhsal süreçler hastaların tedaviye uyumunu zorlaştırarak yaşam kalitesini düşürmekte ve ölüm riskini artırabilmektedir. Bu doğrultuda gelişen psiko-onkoloji alanı; hastanın, ailesinin ve sağlık personelinin psikolojik tepkilerine, sosyal destek mekanizmalarına ve yas süreçlerine odaklanır. Tedavi süreçlerinde sadece hastalığı değil, insanı temel alan bir yaklaşımla farmakoterapi, bilişsel davranışçı terapiler ve destekleyici psiko-sosyal müdahaleler entegre bir şekilde uygulanmalıdır. Sonuç olarak, kanserle mücadele beynin, ruhun ve bedenin ortak bir direnişi olup hastanın psikolojik olarak desteklenmesi tedavi başarısını doğrudan etkilemektedir.
Cancer is a serious global and national health problem with fatal consequences that disrupts an individual's psychological balance like a crisis. This diagnosis creates a profound psychological impact on patients and their families, manifesting through stages such as shock, denial, anger, bargaining, depression, and acceptance. The incidence of psychopathology among cancer patients is remarkably high at 29-47%, with adjustment disorder with depressed mood, major depression, organic mental disorders, and anxiety disorders being the most frequently diagnosed conditions. Furthermore, the risk of delirium increases during palliative care due to medical and psychosocial stressors. These mental processes complicate treatment compliance, reduce quality of life, and can increase the risk of mortality. Accordingly, the field of psycho-oncology focuses on the psychological responses, social support mechanisms, and grief processes of the patient, their family, and healthcare staff. In treatment processes, an integrated approach incorporating pharmacotherapy, cognitive behavioral therapies, and supportive psychosocial interventions must be implemented by treating the patient rather than just the disease. Consequently, fighting cancer is a joint struggle of the brain, soul, and body, and supporting the patient psychologically directly affects treatment success.
Referanslar
Guran S. [Prevention from cancer].Gulhane Med J2005;47(4):324-6.
Sağlık Bakanlığı (2013). Dünya ve Türkiye’de Kanser. (Erişim tarihi: 26/12/2021 adresi: https://www.saglik.gov.tr/TR,3278/dunya-ve-turkiyede-kanser-02042012.html%20(01/01/2013)
Şahin H, Kocamaz D, Yıldırım M. Kanser sürecinde psikolojik sorunlar ve psiko-onkoloji. Zeugma Health Res. 2020;2(3):136-141.
Özkan S, Armay Z. Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi ve Psiko-Onkoloji. (Ed. Özkan S.) Psiko-Onkoloji 1. Basım içinde:15-26. İstanbul:Form Reklam Hizmetleri, Novartis Onchology.
Tavoli A, Mohagheghi MA, Moztazeri A, et al. Anxiety and depression in patients with gastrointestinal cancer: does knowledge of cancer diagnosis matter? BMC Gastroenterol 2007;7:28.
Lederberg MS. (2007) Psiko-Onkoloji.(Eds. Bj Sadock, VA Sadock) Kaplan & Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry, 8th basım içinde:2196-2225. Ankara:Güneş Kitabevi Ltd Şti., Lippincott Williams & Wilkins.
Karslıoğlı EH, Özer İ. Kanserle Yaşamanın Hayata Olumlu Bir Katkısı Var mı? Turkiye Klinikleri J Psychiatry-Special Topics 2014;7(4):64-70.
Yavuz AF, Avşar FB. Ruhsal ve etik bakışla kanser hastalarında çocuk sahibi olma hakkı ve Sorumluluğu. Çayköylü A, editör. Psiko-onkoloji-Kanserli Hastaya Psikososyal Bakış. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2021:53-9.
Özkan S, Armay Z. Hastalık Algısı ve Kanser. (Ed. Özkan S.) Psiko-Onkoloji 1. Basım içinde:59-70. İstanbul:Form Reklam Hizmetleri, Novartis Onchology.
Can SS, Korkmaz ŞA. Yaşlı kanserli hastaların genç kanserli hastalara göre psikolojik morbidite ve komorbidite açısından karşılaştırılması. Turkiye Klinikleri J Psychiatry-Special Topics 2014;7(4):34-38.
Ülger E, Alacacıoğlu A, Gülseren AŞ, ve ark. Kanserde psikososyal sorunlar ve psikososyal onkolojinin önemi. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2014; 282: 85-92.
Güleç G, Büyükkınacı A. Kanser ve psikiyatrik bozukluklar. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2011;3.2:343.
Özkan S, Armay Z. Kansere karşı Gelişen tepkiler ve Uyum Süreci. (Ed. Özkan S.) Psiko-Onkoloji 1. Basım içinde:27-42. İstanbul:Form Reklam Hizmetleri, Novartis Onchology.
Bağ B. Psiko-onkoloji, Psikososyal Sorunlar ve Ölçüm Yöntemleri. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry. 2012;4(4):449-64.
Anuk D, Özkan M, Kizir A, et al. S. The characteristics and risk factors for common psychiatric disorders in patients with cancer seeking help for mental health. BMC Psychiatry. 2019 ;3;19(1):269.
Özkan S, Armay Z. Kanser ve Psikopatoloji. (Ed. Özkan S.) Psiko-Onkoloji 1. Basım içinde:71-114. İstanbul:Form Reklam Hizmetleri, Novartis Onchology.
Mehta RD, Roth AJ. Psychiatric considerations in the oncology setting. CA Cancer J Clin. 2015 Jul-Aug;65(4):300-14.
McFarland DC, Holland JC. The management of psychological issues in oncology. Clin Adv Hematol Oncol. 2016;14(12):999-1009.
Kırkpınar İ. Terminal Dönem Kanserli Hastada Psikiyatrik Bozuklukların Yönetimi Turkiye Klinikleri J Psychiatry-Special Topics 2014;7(4):78-84.
Tokgöz G, Yaluğ İ, Özdemir S, ve ark. Kanser hastalarında majör depresyon yaygınlığı ve ilişkili etkenler. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2008; 9:59-66.
Onitilo AA, Nietert PJ, Egede LE. Effect of depression on all-cause mortality in adults with cancer and differential effects by cancer site. Gen Hosp Psychiatry. 2006;28(5):396-402.
Kırpınar İ, Kırpınar MM. Konsültasyon-liyezon psikiyatrisi ve psikoonkoloji. Çayköylü A, editör. Psikoonkoloji-Kanserli Hastaya Psikososyal Bakış. 1. Basım. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2021:1-8.
Chaturvedi SK. Psychiatric oncology: Cancer in mind. Indian J Psychiatry. 2012;54(2):111-8.
Özkan S, Armay Z. Kanser Hastasının Psikiyatrik ve Psikolojik Tedavisi. (Ed. Özkan S.) Psiko-Onkoloji 1. Basım içinde: 153-175. İstanbul:Form Reklam Hizmetleri, Novartis Onchology
Yöntemleri Savaş, E. (2020). Kanser Hasta Yakınında Normal Yas Süreci, Çözümlenmeyen Yas ve Etkili Yaklaşımlar ile Onkologların Tükenmişlik Yönetimindeki Baş Etme Yöntemleri. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 2(2):120-5.
