Polikliniğe Adli Makamlarca Zorunlu Getirilen Bireye Yaklaşım
Özet
Adli makamlarca polikliniğe zorunlu getirilen bireylerin tıbbi-adli muayene süreci, insan hakları, klinik etik ve hekimin ikili rolü ekseninde etik ikilemler barındıran hassas bir konudur. Geleneksel hasta-hekim ilişkisinden farklı olarak bu süreçte gizlilik sınırlıdır; bireylerin hekim seçme özgürlüğü bulunmaz ve resmi otorite ile bilgi paylaşımı zorunludur. Değerlendirmede temel amaç, adli otoritenin ihtiyaç duyduğu ceza sorumluluğu, isnat ehliyeti gibi mediko-legal kanıtları nesnel, adil ve kanıta dayalı yöntemlerle sunmaktır. Süreç boyunca hekim yanıltıcı davranışlar (simülasyon, sürsimülasyon, dissimülasyon) göz önünde bulundurulmalı; kimlik tespiti yapılmalı ve bireyin otonomisi ile insan onuru korunmalıdır. Doğru klinik karar inşası için biyokimyasal, adli toksikolojik, görüntüleme yöntemleri ile psikometrik ve projektif testler bütüncül bir yaklaşımla klinik psikolog bulgularıyla birleştirilmelidir. Tedavi edici hekimlik ile bilirkişilik rollerinin aynı kişide birleşmesinden kaçınılmalı, güvenli muayene ortamları oluşturulmalıdır. Türk Ceza Kanunu kapsamında akıl hastalığı, irade dışı alkol-madde kullanımı veya yaş gibi faktörlerin ceza ehliyetine etkileri titizlikle incelenerek raporlanmalı ve adalet mekanizmasına en kısa sürede iletilmelidir.
The medico-legal examination process of individuals compulsorily brought to clinics by judicial authorities involves ethical dilemmas centered around human rights, clinical ethics, and the dual role of physicians. Unlike traditional patient-physician relationships, confidentiality is limited in this process; individuals lack the freedom to choose their physician, and sharing information with official authorities is mandatory. The primary objective is to present objective, fair, and evidence-based medico-legal evidence required by the judicial authority, such as criminal responsibility and capacity. Throughout the process, deceptive behaviors (malingering, sursimulation, dissimulation) must be considered, identification must be verified, and the individual's autonomy and human dignity must be protected. For accurate clinical decision-making, biochemical, forensic toxicological, imaging methods, and psychometric and projective tests should be integrated with clinical psychologist findings through a holistic approach. Merging the roles of treating physician and expert witness in the same person should be avoided, and secure examination environments must be established. Within the scope of the Turkish Penal Code, the effects of mental illness, involuntary substance use, or age on criminal responsibility must be meticulously examined, reported, and transmitted to the judicial authority promptly.
Referanslar
Aydın, S., Batmaz, S., Akpınar Aslan, E., Çelikbaş, Z., & Çetin, S. (2021). Adli psikiyatri raporlarının değerlendirilmesinde multidisipliner yaklaşım. Adli Tıp Bülteni, 26(2), 101–111. https://doi.org/10.17986/blm.1416
Balandiz, H., Tugcu, H., & Bolu, A. (2014). Bir eğitim hastanesi psikiyatri kliniğinde adli olguların değerlendirilmesi; beş yıllık inceleme. Klinik Psikofarmakoloji Bulteni, 56(Suppl.1), 1–4. https://doi.org/10.5455/gulhane.36271
Çelik, D., Yıldırım, E., Alpar, G., Erden, G., & Çoklar, I. (2017). Adli Psikolojide Gözlem - Görüşme ve Psikolojik Değerlendirme (E. Şenol-Durak & M. Durak (Eds.); 1.Baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
Çöpür, M. (2017). Adli Psikiyatri ve Hukuk (M. Şahin (Ed.); 1.Baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
Dinçmen, K. (1984). Adli psikiyatri. Birlik Yayınları.
Dingwall, J. R., Labrie, C., McLennon, T., & Underwood, L. (2019). Ethical guidelines for Canadian forensic psychiatrists.
Dudeck, M., Müller, J. L., Völlm, B. A., & Khalifa, N. (2020). Editorial: Therapeutic Process and Well-Being in Forensic Psychiatry and Prison. Frontiers in Psychiatry, 11(December), 10–12. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.626241
Duran, G. Y. (2018). Ceza muhakemesi hukukunda gözlem altına alınma (CMK M.74). Ceza Hukuku Dergisi, 13(38), 65–116.
Enst, M., Anab, Z. E. L. H., & Tez, S. (2021). Psi̇ki̇yatri̇ hastasının i̇stemsi̇z tedavi̇ edi̇lmesi̇.
Soysal, H. (2012). Adli Psikiyatri (1.Baskı). Özgür Yayınları.
Soysal, H., Türkcan, S., & Uygur, N. (1996). Adli psikiyatri pratiğinde ayaktan tedavi hakkı (olgu sunumu). Düşünen Adam, 9(1), 8–10.
Uygur, N. (Ed.). (2018). Adli psikiyatri uygulama kılavuzu (3.Baskı). Türkiye Psikiyatri Derneği Yayıncılık Kurulu.
Yıldız, A., Kurtoglu, A., & Arda, B. (2021). Avrupa konseyi biyoetik komitesi’nin psikiyatriye İlişkin ek protokol çalışması neler söylüyor? Osmangazi Tıp Dergisi, 43(2), 187–196. https://doi.org/10.20515/otd.796303
Yousif, N., Cole, J., Rothwell, J. C., Diedrichsen, J., Zelik, K. E., Winstein, C. J., Kay, D. B., Wijesinghe, R., Protti, D. A., Camp, A. J., Quinlan, E., Jacobs, J. V, Henry, S. M., Horak, F. B., Jacobs, J. V, Fraser, L. E., Mansfield, A., Harris, L. R., Merino, D. M., … Dublin, C. (2018). TCK ve TMK Kapsamında [İstanbul Medipol Üniversitesi]. In Journal of Physical Therapy Science (Vol. 9, Issue 1).
