Sanal Gerçeklik ve Anestezi
Özet
Sanal Gerçeklik (SG), bilgisayar grafikleriyle oluşturulan 3 boyutlu ve katılımcıyla etkileşime girebilen simülasyon ortamlarıdır. Tarihsel süreci 19. yüzyıldaki stereoskopik çalışmalara dayanan bu teknoloji , günümüzde akıllı telefonların ve mobil sistemlerin gelişmesiyle daha geniş kitleler için ulaşılabilir hâle gelmiştir. SG; eğlence, oyun, askeriye ve eğitim gibi pek çok farklı sektörün yanı sıra sağlık alanında da hem simülasyon hem de bir etkileşim aracı olarak kendine yer bulmaktadır. Sağlık sektöründe tıp ve hemşirelik eğitimi başta olmak üzere laboratuvar deneyleri, psikiyatri (anksiyete, bağımlılık, fobi tedavileri) ve özellikle ağrı yönetimi süreçlerinde aktif olarak kullanılmaktadır. Ağrı ve anksiyete yönetimindeki başarısı, insanların sınırlı bir dikkat kapasitesine sahip olduğunu savunan kapı kontrol teorisiyle açıklanmaktadır. SG gözlükleri; pediatrik hastalarda damar yolu açma, aşılama ve diş tedavileri gibi kaygı uyandıran kısa süreli işlemlerde çocukların dikkatini başka yöne çekerek ağrı ve korku algısını, hatta kortizol seviyelerini anlamlı derecede düşürmektedir. Ayrıca yara bakımı ve yanık ünitelerindeki fizyoterapi seanslarında da benzer olumlu sonuçlar vermektedir. Baş dönmesi veya mide bulantısı gibi bazı geçici yan etkileri bulunsa da SG, tıp dünyasında tek başına tedavi edici değil, hastaların konforunu artıran güçlü bir tamamlayıcı ve destekleyici araç olarak kabul edilmektedir.
Virtual Reality (VR) refers to computer-generated, three-dimensional simulation environments capable of interacting with the participant. With historical roots dating back to 19th-century stereoscopic studies , this technology has become highly accessible today due to advancements in smartphones and mobile systems. In addition to entertainment, gaming, military, and education, VR is widely utilized in the healthcare sector as both a simulation and interaction tool. In healthcare, VR is actively employed in medical and nursing education, laboratory experiments, psychiatry (treating anxiety, addiction, and phobias), and especially pain management. Its efficacy in managing pain and anxiety is supported by the gate control theory, which suggests that humans have a limited attentional capacity. During anxiety-inducing short-term pediatric procedures like vascular access, immunization, and dental treatments, VR headsets serve as a distraction method, significantly reducing children's perception of pain and fear, as well as their cortisol levels. Similar positive outcomes have been observed in wound care and physical therapy sessions within burn units. Despite minor temporary side effects like dizziness or nausea, VR is recognized not as a standalone cure, but as a powerful supportive and complementary tool that enhances patient comfort in medicine.
Referanslar
Li, A, Montaño, Z, Chen, V.J, Gold, J.I, Virtual reality and pain management: current trends and future directions. Pain Manage. 2011; 1(2):147– 157. ISSN 1758-1869.
Aktamış, H, Arıcı, V.A, Sanal Gerçeklik Programlarının Astronomi Konularının Öğretiminde Kullanılmasının Akademik Başarı ve Kalıcılığına Etkisi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt 9, Sayı 2, ss.58-70.
Dutucu, N, Sanal gerçeklik gözlüğünün kadının algıladığı doğum ağrısına etkisi. Doktora Tezi. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü,2019.
Stull, A.T, Anatomy learning in VR: A cognitive investigation (Unpublisheddoctoral dissertation). University of California, USA, 2009.
Ferhat, S, Dijital Dünyanın Gerçekliği, Gerçek Dünyanın Sanallığı Bir Dijital Medya Ürünü Olarak Sanal Gerçeklik. TRT akademi. ISSN 2149- 9446 Cilt 01 Sayı 02, Dijital Medya Sayısı. Erişim Tarihi: 13.05.2020 http://static.dergipark.org.tr/article download/e313/d3cb/47e2/57bc34cf95011.pdf?
SHERMAN, William, CRAİG, Alan, and WILL, Jeffery (2009). Developing Virtual Reality Application, Foundation of Effective Design, China: Morgan Kaufmann Publication.
Demirci Ş. Sağlık hizmetlerinde sanal gerçeklik teknolojileri. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Mesl Yüksekokulu Derg 2018, 6(1):35–46
ERBAŞ, Çağdaş ve DEMİRER, Veysel (2014). “Eğitimde Artırılmış Gerçeklik uygulamaları: Google Glass Örneği”, Journal of Instructional Technologies & Teacher Education.
OHTA, Yuichi, and TAMURA, Hideyuki. (2014). Mixed reality: merging real and virtual worlds, Springer Publishing Company, Incorporated.
Şekerci C. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi / The Journal of International Social Research Cilt: 10 Sayı: 54 Yıl: 2017 Volume: 10 Issue: 54 Year: 2017 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2017543468
(https://en.wikipedia.org/wiki/ Kinematoscope;http://pdf.textfiles.com/books/triggerhappy.pdf).
Sherman, W.R, Craig, A.B, Understanding Virtual Reality: Interface, Application and Design (Second Edition). U.S.A: Morgan Kaufmann Publishers, Elsevier Science (USA) 2003; p.5-536.
Şahin, Ö.Y, Saltan, H, Alp A.T, Özel, B, Sanatçı, S, Eğitimde Sanal Gerçeklik, Artırılmış Gerçeklik. Sakarya Üniversitesi. Eğitim Fakültesi, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Öğretmenliği, 2016. Erişim 26.04.2020. http://kodyazar.net/wp-content/uploads/2016/05/ Makale-1.pdf.
.Lau, K.W, Lee, P.Y, The use of virtual reality for creating unusual environmental stimulation to motivate students to explore creative ideas. Interactive Learning Environments, 2015;23(1), 3-18.
.Kurbanoğlu, S.S, Sanal Gerçeklik: Gerçek Mi, Değil Mi?. Türk Kütüphaneciliği 10, 1(1996): 2 Erişim 02.05.2020 http://www.tk.org.tr/index.php/TK/article/view/1012
Chirico, A, Lucidi, F, Laurentiis, M, Milanese, C, Napoli, A, Giordano, A, Virtual Reality in Health System: Beyond Entertainment. A Mini-Review on the Efficacy of VR During Cancer Treatment. Journal of Cellularm Physiology. 231: 275–287, DOI: 10.1002/jcp.25117 Erişim 04.05.2020 https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1002/jcp.25117
VAJPEYİ, P. (2001). “Designing Rich Sensory Experiences with Strategies of Tarnsformation and Augmentation
Çaba D. Dijital çağda değişen haber sunumu: Gazetecilikte sanal gerçeklik uygulamaları. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektron Derg 2018, 6(1): 692-723.
Aslan, R. ve Erdoğan, S. (2017, 14 Haziran). 21. Yüzyılda Hekimlik Eğitimi: Sanal Gerçeklik, Artırılmış Gerçeklik, Hologram. Kocatepe Veterinary Journal 10(3): 204-212. DOI:10.5578/kvj.57308. Erişim 04.12.2018 http://dergipark.gov.tr/download/article-file/387229
Lin, T.-J., & Lan, Y.-J. (2015). Language learning in virtual reality environments: Past, present, and future. Educational Technology and Society, 18(4), 486-497.
Bartlett, J. D., Lawrence, J. E., & Khanduja, V. (2018). Virtual reality hip arthroscopy simulator demonstrates sufficient face validity. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy. https://doi.org/10.1007/s00167-018-5038-8
Huang, Hsiu-Mei, & Liaw, S.-S. (2018). An Analysis of Learners’ Intentions Toward Virtual Reality Learning Based on Constructivist and Technology Acceptance Approaches. The International Review of Research in Open and Distributed Learning, 19(1). https://doi.org/10.19173/irrodl.v19i1.2503
Bayraktar, E. ve Kaleli, F. (2007, 31 Ocak-2 Şubat). Sanal gerçeklik ve uygulama alanları. Akademik Bilişim 2007 Dumlupınar Üniversitesi, Kütahya, 31 Ocak-2 Şubat 2007 08.11.2018 https://www.researchgate.net/publication/237599951
İrfan Şimşek* Tuncer Can** Yüksek Öğretimde Sanal Gerçeklik Kullanımı ile İlgili Yapılan Araştırmalara Yönelik İçerik Analizi Examination of Virtual Reality Usage in Higher Education in Terms of Different Variables DOI: 10.22559/folklor.928 Folklor/edebiyat, cilt:25, sayı: 97-1, 2019/1
Pazar, B. ve İyigün, E. (2016). Hasta Eğitiminde Bilişim Teknolojilerinin Kullanımı. Turkiye Klinikleri J Surg Nurs-Special Topics, 2(1):22-6. Erişim 08.11.2018. http://www.turkiyeklinikleri.com/article/en-hasta-egitiminde-bilisimteknolojilerinin-kullanimi-75127.html
McCarthy CJ, Uppot RN. Advances in virtual and augmented reality-exploring the role in health-care education. J Radiol Nurs2019, 38(2):104–5.
Chan E, Hovenden M, Ramage E, Ling N, Pham JH, Rahim A. Virtual reality for pediatric needle procedural pain: Two randomized clinical trials. J Pediatr 2019, 209: 160-7.
Jung EY, Park DK, Lee YH, Jo HS, Lim YS, Park RW. Evaluation of practical exercises using an intravenous simulator incorporating virtual reality and haptics device technologies. Nurse Educ Today 2012, 32(4):458–63.
Butt AL, Kardong-Edgren S, Ellertson A. Using game-based virtual reality with haptics for skill acquisition.Clin Simul Nurs 2018, 16:25–32
Hirt J, Beer T. Use and impact of virtual reality simulation in dementia care education: A scoping review. Nurse Educ Today2020, 84:104207.
Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry 2018;10(1):99-117 doi:10.18863/pgy.336593
Jessica L. Maples-Keller, PhD1, Brian E at all. The use of virtual reality technology in the treatment of anxiety and other psychiatric disorders.Harv Rev Psychiatry. 2017 May-Jun; 25(3): 103–113.doi: 10.1097/HRP.0000000000000138
Özer Ö,Yöntem MK, Sosyal anksiyeteye müdahalede teknolojik bir araç: Sanal gerçeklik DOI: 10.14744/phd.2019.75010 J Psychiatric Nurs 2019;10(4):296-301
Shah LBI, Torres S, Kannusamy P, Chng CML, He HG, Klainin-Yobas P. Efficacy of the virtual reality-based stress management program on stress-related variables in people with mood disorders: The feasibility study. Arch Psychiatr Nurs 2015, 29(1):6–13
M. Moayedi, et al. (2013). Theories Of Pain: From Specificity To Gate Control. Journal of Neurophysiology. doi: 10.1152/jn.00457.2012. | Arşiv Bağlantısı
K. Cherry. Gate Control Theory And The Brain. (18 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 01 Haziran 2021. Alındığı Yer: Verywell Mind | Arşiv Bağlantısı
A. Li, et al. (2012). Virtual Reality And Pain Management: Current Trends And Future Directions. NCBI. doi: 10.2217/pmt.10.15. | Arşiv Bağlantısı
M. Pittara, et al. (2020). Virtual Reality For Pain Management In Cancer: A Comprehensive Review. ResearchGate, sf: 225475-225489. doi: 10.1109/ACCESS.2020.3044233. | Arşiv Bağlantısı
Gold JI, Mahrer NE. Is virtual reality ready for prime time in the medical space? A randomized control trial of pediatric virtual reality for acute procedural pain management. J Pediatr Psychol 2018, 43(3):266–75.
Chad R, Emaan S, Jillian O. Effect of virtual reality headset for pediatric fear and pain distraction during immunization. Pain Manag 2018, 8(3):175–9.
Özalp Gerçeker G, Binay Ş, Bilsin E, Kahraman A, Yılmaz HB. Effects of virtual reality and external cold and vibration on pain in 7- to 12-year-old children during phlebotomy: a randomized controlled trial. J Perianesthesia Nurs 2018, 33(6):981–9.
Piskorz J, Czub M. Effectiveness of a virtual reality intervention to minimize pediatric stress and pain intensity during venipuncture. J Spec Pediatr Nurs 2018, 23(1):1–6.
Markus LA, Willems KE, Maruna CC, Schmitz CL, Pellino TA, Wish JR. Virtual reality: Feasibility of implementation in a regional burn center. Burns 2009, 35(7):967–9.
Morris LD, Louw QA, Crous LC. Feasibility and potential effect of a low-cost virtual reality system on reducing pain and anxiety in adult burn injury patients during physiotherapy in a developing country. Burns 2010, 36(5):659–64.
Yengin D, Bayrak T. Yeni Medya ve Sanal Gerçeklik, 1. Baskı. İstanbul, İstanbul Aydın Üniversitesi Yayınları, 2018: 73–86.
Çatal Ç, Akbulut A. Cave sanal gerçeklik teknolojisinin üniversite-sanayi işbirliği açısından değerlendirilmesi ve örnek bir durum çalışması. Eur J Sci Technol 2019, 15:61–9.
Gökoğlu S, Çakıroğlu Ü. Sanal gerçeklik temelli öğrenme ortamlarında bulunuşluk hissinin ölçülmesi: Bulunuşluk ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması.Educ Technol Theory Pract 2019, 9(1):169–88
Vabitha Shetty; Lekshmi R Suresh; Amitha M HegdeJ Effect of Virtual Reality Distraction on Pain and Anxiety During Dental Treatment in 5 to 8 Year Old Children Clin Pediatr Dent (2019) 43 (2): 97–102. https://doi.org/10.17796/1053-4625-43.2.5
Robin Eijlers, MSc Elisabeth M. W. J. Utens at all VR Systematic Review and Meta-analysis of Virtual Reality in Pediatrics: Effects on Pain and Anxiety. Anesth Analg. 2019 Nov; 129(5): 1344–1353. doi: 10.1213/ANE.0000000000004165
