Blok Zincir Teknolojisi ve Gelecekte Organ Transplantasyon Uygulamalarındaki Yeri
Özet
Blok zinciri teknolojisi; istenilen her türlü bilginin aracı olmaksızın, bilgisayar korsanlığından etkilenmeyen, kalıcı, kronolojik sıralı ve değiştirilemeyen bir şekilde kaydedildiği dağıtık bir defter sistemidir. Altında yatan beş temel ilke; dağıtık veritabanı, denkler arası aktarım, takma adlı şeffaflık, kayıtların geri çevrilmezliği ve bilgisayımsal mantıktır. Sağlık sektöründe şeffaflığı ve yüksek veri güvenliği nedeniyle hasta kayıtları, uzaktan izleme cihazları (mSağlık uygulamaları) ve sahte ilaçların üretim aşamasından hastaya ulaşana kadar denetlenmesi gibi pek çok alanda kullanılmaktadır. Blok zinciri, multidisipliner bir tedavi şekli olan organ transplantasyon uygulamalarında (nakil ve bağış süreçlerinde) devrim niteliğinde avantajlar sunmaktadır. Türkiye'de organ nakil hizmetleri, 2016 yılından bu yana Türkiye Transplantasyon, Diyaliz ve İzlem Sistemleri (TTDİS) web uygulaması altında entegre bir şekilde yürütülmektedir. Bu süreçte zamanla yarış söz konusu olduğundan, doku uygunluk testlerinin yapılması ve organların en hızlı şekilde uygun alıcıya ulaştırılması esastır. Sağlık sektöründe veri gizliliği kritik bir öneme sahip olduğu için okuma-yazma haklarının merkezi bir oluşumla yönetildiği "izinli blok zinciri" (Hyperledger Fabric vb.) uygulamaları daha fazla tercih edilmektedir. Blok zinciri destekli sistemler sayesinde organ bekleme listeleri şeffaf, adil ve müdahalelere karşı dirençli hale getirilebilir. Hem canlı hem de kadavra donör süreçlerinin otomatikleştirmesi ve dijitalleştirilmesi, nakil bekleyen hastaların hayatta kalma süresi ile yaşam kalitesini doğrudan artıracaktır.
Blockchain technology is a distributed ledger system where any desired information can be recorded in an unalterable, permanent, and chronologically ordered manner without relying on intermediaries or being vulnerable to hacking. The five core principles underlying this technology are distributed databases, peer-to-peer transmission, pseudonymity-backed transparency, irreversibility of records, and computational logic. Due to its transparency and high-level data security in the healthcare sector, it is utilized across various fields, including patient records, remote monitoring devices (mHealth applications), and the strict counterfeit drug tracking from production to patient delivery. Blockchain offers revolutionary advantages in organ transplantation applications—a multidisciplinary form of treatment encompassing donor allocation and donation processes. In Turkey, organ transplantation services have been integrated under the Turkey Transplantation, Dialysis, and Monitoring Systems (TTDİS) web application since 2016. Since this entire process is a race against time, performing tissue compatibility tests rapidly and delivering organs to the most appropriate recipient is essential. Because data privacy is critical in healthcare, "permissioned blockchain" applications (such as Hyperledger Fabric), where read-and-write rights are regulated by a central governance layer, are highly preferred. Through blockchain-powered systems, organ waiting lists can be rendered fully transparent, fair, and resistant to malicious tampering. Automating and digitalizing both living and cadaveric donor management workflows will ultimately prolong survival rates and elevate the quality of life for patients waiting for a transplant.
Referanslar
K.Wüst, A. Gervais, Do you need blockchain?, IACR CryptologyePrint Archive, 2017, pp.375.
V. Gatteschi, F. Lamberti, C. Demartini, C. Pranteda, and V. Santamaria, To blockchain or not to blockchain: That is the question, IEEE IT Professional, 20(2),2018, pp. 62-74.
X. Xu, I. Weber, M. Staples, L. Zhu, J. Bosch, L.Bass, C. Pautasso, and P. Rimba, A taxonomy of blockchain-based systems for architecture design, IEEE International Conference on Software Architecture (ISCA), 2017, pp. 243-252.
M. English, S. Auer, and J. Domingue, Blockchain technologies & the semantic web: a framework for symbiotic development, In Computer Science Conference for Universityof Bonn Students, 2016, pp. 47-61.
E. Gaetani, L. Aniello, R. Baldoni, F. Lombardi, A. Margheri, and V. Sassone, Blockchain-based database to ensure data integrity in cloud computing environments, In Italian Conference on Cybersecurity (ITA-SEC),1816, 2017.
G.Greenspan, Avoiding the pointless blockchain project, 2015. https://www.multichain.com/blog/2015/11/avoiding-pointless-blockchain-project/(ErişimTarihi: 26.07.2018)
J. Sousa, A. Bessani, and M. Vukolić, A byzantine fault-tolerant ordering service for the hyperledger fabric blockchain platform, arXivpreprint arXiv:1709.06921, 2017.
H.S Chen, J.T Jarrell, K.A Carpenter, D.S Cohen, X. Huang. Blockchain in Healthcare: APatient-Centered Model. Biomed J Sci Tech Res 2019;20(3):15017-15022. Epub 2019 Aug 8.
Hyperledger Fabric. https://www.hyperledger.org/ projects/fabric (Erişim Tarihi: 26.07.2018).
HyperledgerFabric.https://hyperledgerfabric.readthedocs.io/en/releas1.2/whatis.html(ErişimTarihi:26.07.2018).
S. W. Cocco, G. Singh. Top 6 Technical Advantages Of Hyperledger Fabric For Blockchain Networks, 2018. https://www.ibm.com/developerworks/cloud/library/cl-top-technical-advantages-of-hyperledger-fabric-for-blockchain-networks/index.html
HyperledgerFabric.https://media.readthedocs.org/pdf/hyperledgerfabric/latest/hyperledgerfabric.pdf(Erişim Tarihi: 26.07.2018)
Tian S, Yang W, Grang J.M.L, Wang P, Huang W, Ye Z. Smart healthcare: making medical care more intelligent. Glob. Health J. 2019, 3, 62–65. [CrossRef]
Tripathi G, Ahad M.A, Paiva S. S2HS- A blockchain based approach for smart healthcare system. Healthcare 2019, 100391-8.[CrossRef] [PubMed]
Journal H (2018) Largest Healthcare Data Breaches of 2018. HIPAA Journal. [GoogleScholar]
Fung E, Järvelin M.R, Doshi R.N, Shinbane J.S, Carlson et al. Electrocardiographic patch devices and contemporary wireless cardiac monitoring. Front. Physiol. 2015, 6, 149. [CrossRef]
Yan B.P, Chan C.K, Li C.K, To O.T et al. Resting and postexercise heart rate detection from fingertip and facial photoplethysmography using a smartphone camera: A validation study. JMIR mHealth uHealth 2017, 5, e33.[CrossRef]
Alakoç, B.Z. Veritabanı Yönetim Sistemleri ve SQL/PL-SQL/T-SQL. Seçkin Yayıncılık,2005, Ankara, 32s.
20.Eldegez, C.U., Seyhun, Y. 2013. Türkiye'de ve Dünyada Transplantasyonun Tarihçesi, Türkiye Klinikleri J Gen Surg-Special Topics, 6(1):1-6.
Morris., P. Erek, E. (ed.) 1997. Böbrek Transplantasyonu. İstanbul, Nobel Tıp Kitabevleri. s.1-6.
Haberal, M. 1995. Historical evolution of kidney and liver transplantation in Turkey. Transplant Proc., 27(5):2771-4.
Altınanahtar, A. Dünya'da ve Türkiye'de Organ Tedariki ve Nakli: İktisadi Perspektifler, Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Sosyoekonomi dergisi, 2016, 24(28): 11-30.
Dontlu, A.Ç. Organ Bağışı ve Naklinde Etik, Dinsel ve Yasal Yaklaşımlar. Diyaliz Transplantasyon ve Yanık, 2004, 15(2): 69-76.
Durur F, Akbulut Y. Türkiye'de Organ Nakline Yönelik Politikaların Değerlendirilmesi. Business and Management Studies: An International Journal, 2017, 5(3):570-585.
Genç R. (2009). Türkiye'de ve Dünyada Transplantasyon Cerrahisi: TransplantasyonLojistiğinin Yönetimi. Ulusal Cerrahi Dergisi, 25(1): 40-44.
Tilif S, Gürkan A, Kaçar S, Varılsüha C, Karaca C,et al. Organ bağışına etki eden faktörler. Ulusal Cerrahi Dergisi2006, 22(44): 133-136.
Tomur A. Türkiye'de Organ Naklinin Karşılaştığı Tıbbi ve Hukuki Sorunların Belirlenmesi ile Organ Nakli Kalitesinin Geliştirilmesi ve Bir Araştırma. Yüksek Lisans Tezi 2015. BeykentÜniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
J. H. Park, J. H. Park, Blockchain security in cloud computing: use cases, challenges, and solutions, Symmetry, 9(8), 2017, pp.164.
Z. Zheng, S. Xie, H. Dai, X. Chen, H. Wang, “Blockchain Challenges and Opportunities: A Survey”, International Journal of Electric and Hybrid Vehicles, 14(4), 2017,1–23.
M. Mettler, “Blockchain technology in healthcare: The revolution starts here”, 2016 IEEE 18th International Conference on E-Health Networking, Applications and Services (Healthcom), 1–3, 2016.
İ. Kırbaş, “Blokzinciri teknolojisi ve yakın gelecekteki uygulama alanları”, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(1), 75-82, 2019.
D.D Taralunga, B.C.Florea. A Blockchain-Enabled Framework for mHealth Systems. Sensors 2021, 21, 2828. https://doi.org/10.3390/s21082828
