Türk Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocukların Dil Gelişim Özellikleri
Özet
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), çocukların toplumsal iletişim, etkileşim ve dil becerilerinde belirgin sınırlılıklara yol açan nörogelişimsel bir bozukluktur. Bu akademik çalışma, 2000-2021 yılları arasında Türkiye'de OSB olan çocukların dil gelişimi üzerine yapılan lisansüstü tezleri ve makaleleri inceleyerek mevcut durumu bütüncül bir şekilde sunmayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında sesbilgisi, biçimbilgisi, sözdizimi, anlambilgisi ve kullanımbilgisi olmak üzere dilin beş temel bileşeni ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Elde edilen ulusal alan yazın bulgularına göre, Türk OSB olan çocukların tüm dil bileşenlerinde tipik gelişim gösteren yaşıtlarına kıyasla önemli sınırlılıklar ve gecikmeler yaşadığı saptanmıştır. Sesbilgisel olarak hedef sesleri düşürme ve özellikle /r/ sesinde hata yapma eğilimindedirler. Biçimbilgisi ve sözdizimi alanında daha kısa, basit cümleler kurdukları, ad durum ekleri ile eylem kişi eklerinde yoğun hatalar yaptıkları görülmüştür. Anlambilgisel olarak sözcük dağarcıkları oldukça kısıtlıdır ve karmaşık yönergeleri anlamakta zorlanırlar. Son olarak, en çok etkilenen alan olan kullanımbilgisinde, konuşmayı başlatma, sıra alma, dinleyici-konuşmacı rollerini sürdürme ve karşısındakinin duygularını anlama becerilerinde ciddi sorunlar yaşadıkları belirlenmiştir. Bu durum, dil ve konuşma terapistlerinin OSB'li çocuklarla çalışırken tüm dil bileşenlerini kapsayan kapsamlı müdahale programları hazırlamaları gerektiğini göstermektedir.
Autism Spectrum Disorder (ASD) is a neurodevelopmental disorder that causes significant limitations in children's social communication, interaction, and language skills. This academic study aims to present a holistic overview of the current situation by examining postgraduate theses and articles conducted on the language development of Turkish children with ASD between the years 2000 and 2021. Within the scope of the research, the five fundamental components of language—phonology, morphology, syntax, semantics, and pragmatics—were analyzed in detail. According to the findings from national literature, it has been determined that Turkish children with ASD experience substantial limitations and delays in all language components compared to their typically developing peers. Phonologically, they tend to omit target sounds and make errors particularly with the /r/ sound. In terms of morphology and syntax, they construct shorter and simpler sentences, making frequent errors in case markers and verbal person inflections. Semantically, their vocabulary is highly limited, and they experience difficulties in understanding complex instructions. Finally, in pragmatics, which is the most affected area, severe problems were identified in skills such as initiating conversation, turn-taking, maintaining listener-speaker roles, and understanding the emotions of others. This situation indicates that speech and language therapists must design comprehensive intervention programs covering all language components when working with children with ASD.
Referanslar
Eyler, L. T., Pierce, K., Courchesne, E. A failure of left temporal cortex to specialize for language is an early emerging and fundamental property of autism. Brain, 2012; 135(3), 949–960. Doi:10.1093/brain/awr364
Paul, R., Simmons, E. S. Communication and its Development in Autism Spectrum Disorders. Autism and Pervasive Developmental Disorders, 2019; 89–111. Doi:10.1017/9781108297769.005
Gernsbacher, M. A., Morson, E. M., Grace, E. J. Language and Speech in Autism. Annual Review of Linguistics, 2014; 2(1). Doi:10.1146/annurev-linguist-030514-124824
American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Washington, DC: Author.
American Speech-Language-Hearing Association. (2022). Language in brief. (04.02.2022 tarihinde https://www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/spoken-language-disorders/language-in-brief/ adresinden ulaşılmıştır.)
Tager-Flusberg, H. A psychological approach to understanding the social and language impairments in autism. International Review of Psychiatry, 1999; 11(4), 325–334. Doi:10.1080/09540269974203
Zeteroğlu, E. Ş. (2006). 25-72 aylar arasındaki otistik çocukların gelişimlerinin incelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Wolk, L., Edwards, M. L., Brennan, C. Phonological difficulties in children with autism: An overview. Speech, Language and Hearing, 2016; 19(2), 121–129. Doi:10.1080/2050571x.2015.1133488
Aslan, S. (2020). Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan çocukların sesbilgisel özelliklerinin incelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Hasan Kalyoncu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.
Barut, H. M. (2019). Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklarda Alıcı ve İfade Edici Kelime Bilgisinin ve Artikülasyon Becerilerinin Değerlendirilmesi. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Topbaş, S. (2011). Dil ve kavram gelişimi. Ankara: Kök Yayıncılık.
Brynskov, C., Eigsti, I.-M., Jørgensen, M. Syntax and Morphology in Danish-Speaking Children with Autism Spectrum Disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders, 2016; 47(2), 373–383. Doi:10.1007/s10803-016-2962-7
Boucher, J. Research Review: Structural language in autistic spectrum disorder - characteristics and causes. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 2011; 53(3), 219–233. Doi:10.1111/j.1469-7610.2011.02508.x
Acarlar, F., Johnston, J. R. Acquisition of Turkish grammatical morphology by children with developmental disorders. International Journal of Language & Communication Disorders, 2011; 46(6), 728–738. Doi:10.1111/j.1460-6984.2011.00035.x
Servi, C., & Acarlar, F. Türkçe Konuşan Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklarda Biçimbirimbilgisi. Inonu University Journal of the Faculty of Education, 2021; 22(2).
Arıca, E. (2003). Otistik çocukların dil kullanımındaki farklılaşmalar. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Karaca-Al, S. (2016). Otizmli ve normal gelişim gösteren çocukların alıcı ve ifade edici dil becerilerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Turgut Özal Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Günhan, N. E. (2004). Türkçe konuşan otistik bir çocuğun ad nitelikli ve eylemsi ulamları. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Kuder, S. J. (1997). Teaching students with language and communication disabilities. Needham Heights, MA: Allyn & Bacon.
Haebig, E., Kaushanskaya, M., Ellis Weismer, S. Lexical Processing in School-Age Children with Autism Spectrum Disorder and Children with Specific Language Impairment: The Role of Semantics. Journal of Autism and Developmental Disorders, 2015; 45(12), 4109–4123. Doi:10.1007/s10803-015-2534-2
Norbury, C. F. Barking up the wrong tree? Lexical ambiguity resolution in children with language impairments and autistic spectrum disorders. Journal of Experimental Child Psychology, 2005; 90(2), 142–171. Doi:10.1016/j.jecp.2004.11.003
Boucher, J., Bigham, S., Mayes, A., Muskett, T. Recognition and Language in Low Functioning Autism. Journal of Autism and Developmental Disorders, 2007; 38(7), 1259–1269. Doi:10.1007/s10803-007-0508-8 .
Döşlü, P. K., Aydın, L. 3–6 Yaş Grubu Otizmli ve Normal Gelişim Gösteren Çocukların Sözcük Dağarcığı Düzeylerinin İncelenmesi. Uluslararası Temel Eğitim Çalışmaları Dergisi, 2020; 1(1), 32-39.
Küçük Doğaroğlu, T. (2019). Semantik bilgi ve sözel çalışma belleği ilişkisinin gelişimsel yetersizliği olan çocuklarda incelenmesi. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Aksu, İ. (2019). 3; 00–5; 11 yaş diliminde bulunan otizm spektrum bozukluğu tanılı çocukların sözcük dağarcığı gelişimlerinin bir yıl süre ile izlenmesi. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstütüsü, Eskişekir.
Çelebi, C. (2010). Otistik bozukluğu olan çocukların osu düzeyine göre eşleşmiş normal gelişim gösteren çocuklarla sözcük çeşitliliği bakımından karşılaştırılması. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
Tepeli, Y., Karadeniz, H. K. Otizmli ve normal gelişim gösteren çocukların alıcı dil becerilerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 2013; 1, 73-89.
Erbilgin, D. (2016). Otistik çocuklarda dil ve iletişim becerileri (3-6 yaş arası). Yayınlamamış Yüksek Lisans Tezi, Dicle Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Diyarbakır
Kelley, E., Paul, J. J., Fein, D., Naigles, L. R. Residual Language Deficits in Optimal Outcome Children with a History of Autism. Journal of Autism and Developmental Disorders, 2006; 36(6), 807–828. Doi:10.1007/s10803-006-0111-4
Kaysılı-Keçeli, B. (2006). Otistik Çocukların Dil Özelliklerinin Kullanım Açısından İncelenmesi. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Çiftçi, Z. (2006). Otistik çocuklarda kullanım bilimsel bileşenin dildeki görünümünün gözlenmesi. Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Erol Adaklı, S. (2013). Otizm Tanısı Almış ve Almamış Kişilerde Duygu İfadelerine İlişkin Çalışma Belleği ve Duygu İfadelerinin Anlamlandırılması. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Düver, E. (2006). 5-7 yaş grubu normal gelişim gösteren ve özel gereksinimi olan çocukların dil kullanım (pragmatik) becerilerinin karşılaştırılması. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Diken, Ö. Pragmatic language skills of children with developmental disabilities: A descriptive and relational study in Turkey. Eurasian Journal of Educational Research, 2014; 55, 109-122. Doi: 10.14689/ejer.2014.55.7
