Klasik Mitolojide Eskatolojik İnsanın Trajedisi
Özet
Bu çalışma, Klasik Yunan mitolojisinde son şeylerin ve dünyanın yok oluşunun öğretisi olan eskatoloji ile insanın trajik kaderi arasındaki derin ilişkiyi ele almaktadır. Mitoloji insanın dünyayı ve varoluşu anlamlandırma çabasından doğarken, eskatoloji ise evrenin sonunu, ölümü, ilahi yargıyı ve tufan mitoslarını incelemektedir. Ölümsüz ve sonsuz güce sahip Olympos tanrılarının egemen olduğu çok tanrılı Antik Yunan dininde, ölümlü ve zayıf olan insanoğlunun yegâne görevi kutsal olana saygı göstermek ve tanrıların rızasını kazanmaktır. Tanrı Dionysos şenliklerinden doğan tragedya sanatı ise işlenen günahlar ve kaçınılmaz cezalar aracılığıyla toplumsal düzeni pekiştiren dinamik bir yapı sunar. Metinde ele alınan mitolojik öyküler eskatolojik insanın trajedisini net bir biçimde örnekler: İksion'un Zeus'un merhametine nankörlük edip Hera'ya göz dikmesi sebebiyle alevli tekerleğe bağlanması, Sisyphos'un kurnazlıkla tanrıları aldatması sonucu sonsuza dek tepeye kaya yuvarlamaya mahkûm edilmesi, Aktaion'un Artemis'e saygısızlığı yüzünden geyiğe dönüştürülüp kendi köpeklerince parçalanması, Erysikhton'un Demeter'in kutsal koruluğunu kesmesi nedeniyle dinmeyen bir açlıkla kendi kendini yemesi, Laokoon'un Apollon'a karşı gelmesiyle deniz yılanlarınca katledilmesi ve tufan mitoslarında insanlığın sel felaketiyle kitlesel olarak helak edilmesi bu trajedinin göstergeleridir. Sonuç olarak, tanrılara karşı gelerek ilahi hiyerarşiyi bozan insanın payına düşen, işlediği suçun büyüklüğüyle orantılı olan kaçınılmaz ve sonsuz bir trajik son olmuştur.
This study examines the deep relationship between eschatology, the doctrine of final things and the end of the world in Classical Greek mythology, and the tragic fate of humanity. While mythology stems from humanity's effort to make sense of existence, eschatology investigates the end of the universe, death, divine judgment, and flood myths. In polytheistic Ancient Greek religion dominated by immortal and all-powerful Olympian gods, the sole duty of mortal and weak human beings was to show respect to the sacred and earn the favor of the gods. Tragedy, originating from festivals honoring the god Dionysus, reinforces social order through themes of sin and inevitable punishment. The mythological tales discussed in the text clearly exemplify the tragedy of the eschatological human: Ixion being bound to a burning wheel for his ingratitude to Zeus and desire for Hera; Sisyphus being condemned to roll a boulder up a hill for eternity after cunningly deceiving the gods; Actaeon being transformed into a stag and torn apart by his own dogs due to his disrespect toward Artemis; Erysichthon eating himself in unquenchable hunger for cutting down Demeter's sacred grove; Laocoön being killed by sea serpents for defying Apollo; and humanity being destroyed en masse by flood in deluge myths are all manifestations of this tragedy. Consequently, for humans who violated the divine hierarchy by defying the gods, their ultimate share was an inevitable and eternal tragic end proportional to the magnitude of their sin.
Referanslar
A. Cotterels& R. Storm. (1999). The Ultimate Encyclopedia of Mythology: An A - Z Guide to the Myths and Legends of the Ancient World. New York: Hermes House Press.
A. Erhat. (2007). Mitoloji Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi.
Aristotales, (2019). Poetika –Şiir Sanatı Üzerine-, (Ali Çokona-Ömer Aygün, Çev.). İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
B. Cömert. (2010). Mitoloji ve İkonografi. İstanbul: De Ki Sanat Tarihi Yaınları.
C. Kuhtz. (2010). Ancient Greek Civilization. New York: Rosen Central Publishings.
C. L. Johnstone. (2009). Listening to the Logos: Speech and the Coming of Wisdom in Ancient Greece. Columbia: University of South Carolina Press.
C. Molinari. (1975). Theatre Trough the Ages. New York: McGraw-Hill Press.
D. Bayladı. (2017). Tanrıların Öyküsü, İstanbul: Say Yayınları.
E. Hamilton. (2019). Mitologya. (Ülkü Tamer, Çev.). İstanbul: Varlık Yayınları.
Eliade, M. (2001). Mitlerin Özellikleri. (Sema Rifati, Çev.). İstanbul: Om Kuram Yayınevi.
F. Bayat. (2005). Mitolojiye Giriş. Çorum: Karam Araştırma ve Yayıcılık.
F. E. Peters. Antik Yunan Felsefesi Terimleri Sözlüğü. (Hakkı Hünler, Çev.). İstanbul: Paradigma Yayınları.
H. Evans. (2009). The Mythology Handbook: A course in Ancient Greek Myths. New York: Candlewick Press.
Homeros. (2016). Odysseia. (Azra Erhat-A. Kadir, Çev.). İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
Homeros. (2019). İlyada. (Azra Erhat-A. Kadir, Çev.). İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
I. Altun & M. Çınaroğlu. (2020). Tarihin Sonu Olgusu ve Eskatologya Mitleri. Millî Folklor Dergisi. Cilt.16, Sayı. 128, ss. 28-40.
İ. Gezgin. (2018). Sanatın Mitolojisi: Prehistorik Dönemden Hıristiyanlığa Kadar. İstanbul: Sel Yayınları.
J. A. Coleman. (2007). The Dictionary of Mythology. London: Arcturus Publishing.
J. Latacz. (2006). Antik Yunan Tragedyaları. (Yılmaz Onay, Çev.). İstanbul: Mitos-Boyut Tiyatro Yayınları.
J. Menn. (2019). Eschatology: Introduction. Wipf and Stock Publishers. Vol: 21. Nu: 21.
J. P. Vernant. (2009). Yunan Mitleri: Evren, Tanrılar, İnsanlar. (Mehmet Emin Özcan, Çev.). İstanbul: Helikopter Yayınları.
J. Pinsent. (1995). Greek Mythology. London: Hamlyn Published.
L. Thomson. (1996). Ancient Greek Mythology. China: Chartwell Books.
M. Burley. (2016). Dislocating the Eschaton? Appraising Realized Eschatology. Sophia Journal. 56. ss. 435–452.
M. Clark. (2012). Exploring Greek Myth. Oxford: Blackwell Publishing.
M. Eliade. (1994). Ebedi Dönüş Mitosu. (Ümit Altuğ, Çev.). İstanbul: İmge Kitabevi.
M. Taft. (2014). Greek Gods&Goddesses. New York: Britannica Educational Publishing.
Morford, M. & Lenardon R. J. (1977). Classical Mythology. New York. Longman Published.
Ovidius. (1994). Dönüşümler. (İsmet Zeki Eyuboğlu, Çev.). İstanbul: Payel Kitabevi.
Philip, N. (2011). Mythology. London: Dorling Kindersley Publishing.
S. Payment. (2006). Grek Mythology. New York: Rosen Group Publishings.
Ş. Can. (2011). Klasik Yunan Mitolojisi. İstanbul: Ötüken Yayınları.
V. Alabanski. (1994). Eschatology in the making. Cambridge: Cambridge University Press.
V. Westhelle. Eschatology and Space: The Lost Dimension in Theology Past and Present. New York: Palgrave Macmillan.
Vergilius. (1998). Aeneis. (Türkan Uzel, Çev.). Ankara: Öteki Yayınevi.
V. Kubale. (2013). Laocoön and His Sons. The Myth about the Myth. Proceedings of an International Conference at Humboldt-Universität, 2nd–3rd September Berlin.
W. Hansen. (2017). Yunan ve Roma Mitolojisi. (Ümit Hüsrev Yolsal, Çev.). İstanbul: Say Yayınları.
Yılmazcan, D. (2020). Antik Yunan Aristokrasisinde İdeo-Pedagojik Bir Aygıt: Eşcinsellik. Adana: Karahan Kitabevi.
Yılmazcan, D. (2020). Antik Yunan’da Toplumsal Cinsiyetin İnşası. Ankara: Akademisyen Yayınevi.
Görsel 1: https://mythologica.fr/grec/ixion.htm (Erişim Tarihi: 01.03.2022).
Görsel 2: https://tr.wikipedia.org/wiki/Sisifos (Erişim Tarihi: 02.03.2022)
Görsel 3: https://scholarexchange.furman.edu/art231/80/ (Erişim Tarihi: 03.03.2022)
Görsel 4: https://tr.pinterest.com/pin/93309023502152061/ (Erişim Tarihi: 04.03.2022)
Görsel 5: https://www.artbible.info/art/large/202.html (Erişim Tarihi: 05.03.2022)
