1806-1812 Osmanlı - Rus Savaşı’nda Osmanlı Devleti’ne Karşı Kurulan Rus - Sırp İttifakı
Özet
Bu çalışma, 1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Osmanlı Devleti’ne karşı kurulan Rus-Sırp ittifakını ve bu ittifakın tarihsel arka planını kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. 1459 yılında Osmanlı hakimiyetine giren Sırplar, 19. yüzyılın başlarına kadar dini, kültürel ve sosyal benliklerini koruyarak Osmanlı idaresi altında barış içinde yaşamışlardır. Ancak 18. yüzyıldan itibaren Çar I. Petro öncülüğünde sıcak denizlere inme ve Osmanlı Devleti’ni parçalama politikası izleyen Rusya, Balkanlar’daki Ortodoks Slav halklarını ve özellikle Sırpları Osmanlı yönetimine karşı açıkça kışkırtmaya başlamıştır. 1804 yılında yerel yeniçeri dayılarının baskı ve zulümlerine tepki olarak Kara Yorgi liderliğinde başlayan Sırp isyanı, kısa süre içerisinde bağımsızlık hedefine yönelmiştir. 1806’da Osmanlı-Rus Savaşı’nın patlak vermesiyle birlikte Rusya, Osmanlı ordusunu iki ayrı cephede savaşmaya zorlamak amacıyla Sırplarla askeri, finansal ve lojistik iş birliğini daha da derinleştirmiştir. Sırplar, Rus desteğiyle Belgrat’ı ele geçirerek Rusya’nın himayesini resmen kabul etmişlerdir. Çetin mücadelelerin ardından savaş 1812 Bükreş Antlaşması ile sona ermiş ve antlaşmanın 8. maddesi uyarınca Sırplara iç işlerinde özerklik tanınmıştır. Antlaşma şartlarını yetersiz bularak isyanı sürdüren Sırplar, 1813 yılında Osmanlı ordusu tarafından mağlup edilip Belgrat yeniden kontrol altına alınsa da Sırplara tanınan bu özerklik hakkı, Balkanlar’da Osmanlı merkezi otoritesinin çözülmesine ve diğer azınlıkların bağımsızlık hareketlerine emsal teşkil etmiştir.
This study comprehensively examines the Russian-Serbian alliance established against the Ottoman Empire during the 1806-1812 Ottoman-Russian War and its historical background. Having come under Ottoman rule in 1459, the Serbs lived peacefully under Ottoman administration until the early 19th century, preserving their religious, cultural, and social identity. However, starting from the 18th century, Russia, pursuing policies under Tsar Peter I to reach warm seas and dismantle the Ottoman Empire, openly incited Orthodox Slavic peoples in the Balkans, especially the Serbs, against Ottoman rule. The Serbian uprising, which began in 1804 under the leadership of Kara George in reaction to the oppression and atrocities of local Janissary leaders, quickly turned into a movement for independence. With the outbreak of the Ottoman-Russian War in 1806, Russia further deepened its military, financial, and logistical cooperation with the Serbs to force the Ottoman army to fight on two separate fronts. With Russian support, the Serbs captured Belgrade and officially accepted Russian protection. Following arduous struggles, the war ended with the 1812 Treaty of Bucharest, and under Article 8 of the treaty, internal autonomy was granted to the Serbs. Although the Ottoman army defeated the Serbs—who continued their rebellion finding the treaty terms insufficient—and regained control of Belgrade in 1813, the autonomy granted to the Serbs prepared the ground for the breakdown of Ottoman central authority in the Balkans and set a precedent for independence movements of other minorities.
Referanslar
Abdurrahman Şeref, (2017) Fezleke-i Devlet-i Tarih-i Osmaniye, “Günümüz Türkçesi Mehmet Sait Karaçorlu,” İstanbul, Umuttepe Yayınları.
Ahmet Cevdet Paşa, (1984), Tarih-i Cevdet, Cilt 5, İstanbul, Üçdal Neşriyat.
Ahmet Rasim, (2000), Osmanlı Tarihi, Cilt 4, Hikmet Neşriyat.
Akçura, Y. (1988). Osmanlı Devleti’nin Dağılma Devri “XVIII. ve XIX. Yüzyıllarda,” Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Armaoğlu, F. (1997), 19. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1789-1914), Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Aslantaş, S. (1997), 19. Yüzyıl Şafağında Balkanlar Osmanlıda Sırp İsyanları, İstanbul, Kitap Yayınevi.
Aslantaş, S.Sırp İsyanlarına Giden Yol (1788-1804) Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (Hütad), Cilt 3, Sayı 3, 2015, s.115-145.
B.H. Summer. (1993) Büyük Petro ve Osmanlı İmparatorluğu, Çev. Eşref Bengi Özbilen, İstanbul, Türk Dünyası Araştırma Vakfı Yayınları.
Beydilli, K.Kabakçı İsyanı, TDV İslam Ansiklopedisi, 24. Cilt, 2001 s. 416-436.
Beydilli, K.Küçük Kaynarca Antlaşması, T.D.V. İslam Ansiklopedisi, Cilt 26, Ankara, 2002, s. 524-527.
Börekçi, M.Ç. (2001), Osmanlı İmparatorluğunda Sırp Meselesi, İstanbul, Kutup Yıldızı Yayınları.
Çapraz, H. I. Aleksandr Dönemi Rusya’nın Balkan Politikası (1801-1825), Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergileri, Sayı 2, 2015,s. 45-75.
Çelik, İY, Özdem, AG,1812 Bükreş Antlaşması ve Rusya’nın Balkanlara Müdahalesi, Balkan Tarihi, “Uluslar Arası Balkan Araştırmaları Sempozyumu” Cilt 1, 2016, s. 289-310.
Denis, E. (1915) La Grand Serbie, Librarie Delagrave, Paris.
Derviş, L, Devrısheva, K, Çarlık Rusya’sının Akdeniz Politikası’nın Arka Planı, Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü, “Cedrus”, Cilt 3, 2015 s. 351-364.
Düzcü, L. Tuna Sınırını Yeni Baştan Düzenlemek/ Tahdid-İ Hudud: Osmanlının Rusya İle İmtihanı (1812- 1818), Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 16, Sayı 3, 2016, s. 181-210.
Efe, H, Kızıl M, Osmanlı’nın Kuzey ve Doğu Politikası ve Rusya’nın “Sıcak Denizlere İnme Politikası” Kapsamında Şekillenen Doğu Sınırları, KAÜİİBFD, Cilt 9, Sayı 17, 2018 s. 297-334.
Erim, N. (1953), Devletlerarası Hukuk ve Siyasi Tarih Metinleri, Cilt 1,Ankara, Türk Tarih Kurumu.
Erol, S.1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Pehlivan İbrahim Ağa’nın Rolü, Türkiye-Rusya Araştırmaları Dergisi 3, 2020, s. 23-53.
Fedakâr, C. Belgrat Kalesinin İşgali (1787-1792 Osmanlı-Avusturya, Rus Savaşlarında), History Studies, 11/4, Ağustos 2019 s. 1153-1178.
İnalcık, H.(2020), Devlet-i Aliyye “Osmanlı Üzerine Araştırmalar-1”,İstanbul, Türkiye İş Bankası Yayınları.
İnalcık, H. Osmanlıların Trakya’ya Yerleşmesi, (1352-1361), Doğu Batı Dergisi, Sayı 52, s. 9-22.
İsmail, F. Bükreş Andlaşmasının Müzakereleri 1811-1812, Belleten, Cilt XLVI, Sayı 181, Ocak 1982 s. 23-119.
Jelavich, B.(2013), Balkan Tarihi (18. ve 19. Yüzyıllar), Çev, İhsan Durdu, Haşim Koç, Gülçin Tunalı, İstanbul, Küre Yayınları.
Hammer, J. V.(2010), Büyük Osmanlı Tarihi, Hazırlayan; Mümin Çevik, Cilt 9, İstanbul, Milliyet Yayınları.
Karal, E. Z. ( 2007), Osmanlı Tarihi “Islahat Fermanı Devri (1861-1876)”,Cilt 6, Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Karal, E. Z. ( 2007), Nizam-ı Cedid ve Tanzimat devirleri (1789-1856)”,Cilt 5, Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Karpat, K. H.(2019), Balkanlarda, Osmanlı Mirası ve Milliyetçilik,İstanbul, Timaş Yayınları.
Köse, O. Balkanlarda Rus Konsolosluklarının Kuruluşu ve Faaliyetleri, TurkishStudies/ Türkoloji Dergisi, I/2, Erzincan, 2006, s.141-155.
Kurat, A. N. (1987), Rusya Tarihi Başlangıcından 1917’ye Kadar,Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Morrison, W. A.(1942), The Revolt of the Serbsagainstthe Turks, (1804-1813), Cambridge University Press.
Mufassal Osmanlı Tarihi.(1971), Cilt 5, İstanbul, Güven Basımevi.
Mustafa Nuri Paşa,(1980), NeteyicÜl-Vukuat- Kurumlar ve Örgütleriyle Osmanlı Tarihi,Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Cilt 3-4.
Ortaylı, İ. (2018), İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, İstanbul, Timaş Yayınları.
Ranke, Leopold.(1853), The History of Serviaand Servian Revolution, Translatedby Alexander Kerr, London, Henry G. Gohn.
Roberts, J. M.(2015), Avrupa Tarihi, Çev. Fethi Aytuna, İstanbul, İnkılâp Kitapevi.
Sezen, T. (2017), Osmanlıda Yer Adları, Anlara, T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü.
Süslü, A.Osmanlı İmparatorluğunu Paylaşma Projeleri (1807-1812), Belleten, Cilt XLVII, Sayı 187, Temmuz 1983, 745-774.
Süslü, Azmi. Osmanlı-Fransız Diplomatik İlişkileri, 1798-1807, Belleten, Cilt 47, Sayı 184, Ocak 1983 s. 259-279.
Teymurova, G,1806-12 Osmanlı-Rus Savaşı ve Azerbaycan, Osmanlı Medeniyeti Araştırma Dergisi, Cilt 2, Sayı 2, Ocak 2016, s. 45-59.
Toprak, S. (2019),19. Yüzyılda Balkanlarda Ulusçuluk Hareketleri ve Avrupalı Devletlerin Balkanlar Politikası, Ankara, Gece Akademi.
Toprak, S. Osmanlı-Avrupa İlişkileri Çerçevesinde Sırbistan’ın Bağımsızlığı, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt 6, Sayı 24, 2013 s. 348-353.
Tuncer, H. (2019),19. Yüzyıl Osmanlı Savaşları, “Osmanlı’nın Çöken Askeri Gücü,” İstanbul, Kaynak Yayınları.
Uçarol, R. (2006), Siyasi Tarih, (1789-2001), İstanbul, Der Yayınları.
Uygun, S. Sırp İsyanı ve Hurşit Ahmet Paşa, Uluslar Arası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt 4, Sayı 17, 2011, s. 416- 436.
Yılmaz, D. (2001), Osmanlı’nın Son Yüzyılı “Cumhuriyete Giden Yol,”Konya, Çizgi Kitapevi.
