V. Kevork’tan Rusya’ya Mektuplar: Birinci Dünya Savaşı’nda Eçmiyazin Katogigosluğu ile Çarlık Rusya Arasındaki İlişkiler
Özet
Eray Bayramol’un "V. KEVORK’TAN RUSYA’YA MEKTUPLAR" başlıklı çalışması, Birinci Dünya Savaşı döneminde Eçmiyazin Katogigosluğu ile Çarlık Rusya arasındaki siyasi ve askeri ilişkileri incelemektedir. Osmanlı Devleti’nin savaşa dahil olmasıyla birlikte Tüm Ermenilerin Katogigosu V. Kevork, Rusya’nın Kafkasya Genel Valisi Vorontsov-Daşkov ve Dışişleri Bakanı Sazonov ile iletişime geçerek Rus ordusuna sağlanacak destek karşılığında Anadolu’daki altı vilayette özerk bir Ermeni devleti kurulmasını talep etmiştir. Eçmiyazin Katogigosluğu ve Ermeni Ulusal Bürosu öncülüğünde, Ararat Alayı dâhil olmak üzere binlerce kişiden oluşan gönüllü müfrezeler örgütlenmiş ve bu birlikler Rus ordusunun ön safında Osmanlı Devleti’ne karşı savaşmıştır. Bununla birlikte, iki taraf arasında stratejik uyuşmazlıklar da yaşanmıştır; Katogigosluğun Kilikya’yı kurulacak özerk Ermenistan’a dâhil etme talebi Rusya tarafından kabul görmemiş, Taşnaksutyun Partisi’nin Rusya’ya duyduğu güvensizlik ve bağımsızlık amacı Çarlık yetkililerini tedirgin etmiştir. Rus yönetimi, işgal ettiği alanlardaki Ermeni nüfusun kontrolsüz biçimde silahlandırılmasına izin vermemiş ve bu ittifakı kendi stratejik emelleriyle sınırlı tutmuştur. Sonuç olarak Eçmiyazin Katogigosluğu liderliğindeki bu faaliyetler, Rusya’nın Kafkasya politikasıyla birleşerek I. Dünya Savaşı sırasında bölgede kanlı eylemlere ve büyük yıkımlara zemin hazırlamıştır.
Eray Bayramol’s study titled "LETTERS FROM V. KEVORK TO RUSSIA" examines the political and military relations between the Catholicosate of Etchmiadzin and Tsarist Russia during World War I. With the entry of the Ottoman Empire into the war, Catholicos of All Armenians V. Kevork contacted Russia's Viceroy of the Caucasus Vorontsov-Dashkov and Foreign Minister Sazonov, requesting the establishment of an autonomous Armenian state in six Anatolian provinces in exchange for supporting the Russian army. Under the leadership of the Catholicosate of Etchmiadzin and the Armenian National Bureau, volunteer detachments consisting of thousands of people, including the Ararat Regiment, were organized and fought against the Ottoman Empire on the front lines of the Russian army. However, strategic disagreements also arose between the two sides; the Catholicosate's request to include Cilicia in the planned autonomous Armenia was rejected by Russia, while the Dashnaktsutyun Party's distrust of Russia and its ultimate goal of independence alarmed Tsarist officials. Consequently, the Russian administration did not permit the uncontrolled arming of the Armenian population in occupied territories and restricted this alliance to its own strategic ambitions. Ultimately, these activities led by the Catholicosate of Etchmiadzin combined with Russia's Caucasus policy, paving the way for bloody conflicts and severe destruction in the region during World War I.
Referanslar
Kavkazskiy Front Pervoy Mirovoy Voynı 1914-1917 (Sbornik Dokumentov). (2020). Redaktor: N. S. Sambu. Moskva: Fond Svyaz Epoh. Belge: 3. Belgeye ait arşiv bilgileri: Natsionalnıy Arhiv Armenii; F. 57. Op. 5. D. 72. L. 1-2.
Kavkazskiy Front Pervoy Mirovoy Voynı 1914-1917 (Sbornik Dokumentov). (2020). Redaktor: N. S. Sambu. Moskva: Fond Svyaz Epoh. Belge: 642. Belgeye ait arşiv bilgileri; Natsionalnıy Arhiv Armenii; F. 57. Op. 5. D. 76. L. 1-3.
Kavkazskiy Front Pervoy Mirovoy Voynı 1914-1917 (Sbornik Dokumentov). (2020). Redaktor: N. S. Sambu. Moskva: Fond Svyaz Epoh. Belge: 646. Belgeye ait arşiv bilgileri: Natsionalnıy Arhiv Armnii; F. 1457. Op. 1. D. 91. L. 10.
Kavkazskiy Front Pervoy Mirovoy Voynı 1914-1917 (Sbornik Dokumentov). (2020). Redaktor: N. S. Sambu. Moskva: Fond Svyaz Epoh. Belge: 648. Belgeye ait arşiv bilgileri: Natsionalnıy Arhiv Armenii; F. 57. Op. 5. D. 26. L. 32-33.
Kavkazskiy Front Pervoy Mirovoy Voynı 1914-1917 (Sbornik Dokumentov). (2020). Redaktor: N. S. Sambu. Moskva: Fond Svyaz Epoh. Belge: 649. Belgeye ait arşiv bilgileri: Natsionalnıy Arhiv Armenii; F. 57. Op. 5. D. 26. L. 35.
Kavkazskiy Front Pervoy Mirovoy Voynı 1914-1917 (Sbornik Dokumentov). (2020). Redaktor: N. S. Sambu. Moskva: Fond Svyaz Epoh. Belge: 650. Belgeye ait arşiv bilgileri: Rossiyskiy Gosudarstvennıy Voenno-İstoriçeskiy Arhiv; F. 2003. Op. 1. D. 540. L. 228-230.
Kavkazskiy Front Pervoy Mirovoy Voynı 1914-1917 (Sbornik Dokumentov). (2020). Redaktor: N. S. Sambu. Moskva: Fond Svyaz Epoh. Belge: 653. Belgeye ait arşiv bilgileri: Natsionalnıy Arhiv Armenii; F. 57. Op. 5. D. 26. L. 40-41.
Kavkazskiy Front Pervoy Mirovoy Voynı 1914-1917 (Sbornik Dokumentov). (2020). Redaktor: N. S. Sambu. Moskva: Fond Svyaz Epoh. Belge: 656. Belgeye ait arşiv bilgileri: Natsionalnıy Arhiv Armenii; F. 57. Op. 5. D. 28. L. 174-176.
Kavkazskiy Front Pervoy Mirovoy Voynı 1914-1917 (Sbornik Dokumentov). (2020). Redaktor: N. S. Sambu. Moskva: Fond Svyaz Epoh. Belge: 669. Belgeye ait arşiv bilgileri: Natsionalnıy Arhiv Armenii; F. 57. Op. 5. D. 26. L. 46-47.
Kavkazskiy Front Pervoy Mirovoy Voynı 1914-1917 (Sbornik Dokumentov). (2020). Redaktor: N. S. Sambu. Moskva: Fond Svyaz Epoh. Belge: 672. Belgeye ait arşiv bilgileri: Rossiyskiy Gosudarstvennıy Boenno-İstoriçeskiy Arhiv; F. 1300. Op. 1. D. 1606. L. 79-84.
Kavkazskiy Front Pervoy Mirovoy Voynı 1914-1917 (Sbornik Dokumentov). (2020). Redaktor: N. S. Sambu. Moskva: Fond Svyaz Epoh. Belge: 684. Belgeye ait arşiv bilgileri: Natsionalnıy Arhiv Armenii; F. 57. Op. 5. D. 86. L. 4-5.
Mejdunarodnıe Otnoşeniya v Epohu İmperializma, Dokumentı İz Arhivov Tsarskogo i Vremennogo Pravitelstv 1878-1917 gg. (1935). Seriya: 3, Tom: 7, Çast 2 14 Yanvarya- 23 Maya 1915 g., Redaktor: M.N. Pokrovskiy. Moskva/Leningrad: Gosudarstvennoe Sotsialno- Ekonomiçeskoe İzdatelstvo. Belge No: 765.
Mejdunarodnıe Otnoşeniya v Epohu İmperializma, Dokumentı İz Arhivov Tsarskogo i Vremennogo Pravitelstv 1878-1917 gg. (1935). Seriya: 3, Tom: 7, Çast: 2, 14 Yanvarya- 23 Maya 1914 g., Redaktor: M.N. Pokrovskiy. Moskva/Leningrad: Gosudarstvennoe Sotsialno- Ekonomiçeskoe İzdatelstvo. Telegramma No: 1817, Belge No: 583.
Bayramol, Eray. (2013). Rus Kaynaklarında Ermeni Sorunu 1914-1915. Bilge Kültür Sanat İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayıncılık.
Bayramol, Eray. (2021a). Çarlık Rusya Dışişleri Bakanlığı Belgelerinde Rusya’nın Ermeni Politikası ve Mark Sykes’ın Ermenistan Projesi, İstiklalinin 100 Yılında Ardahan, Ed: Mirza Polat, Paradigma Akademi Yayınları, s. 349-370.
Bayramol, Eray. (2021b). The 1915 Van Rebellion in Russian Diplomatic Documents And The Report Of The Charge d’affaires Of France in Thessaloniki, History Studies, 13/6, 1771-1782. Doi: 10.9737/hist.2021.1059
Ermeni Komitelerinin A’mal ve Harekât-ı İhtilaliyesi. (1332). İstanbul: Matbaa-i Amire, Aslına sadık kalınarak hazırlayan Cengiz, H. Erdoğan. (1984). Ankara: Başbakanlık Basımevi.
Günay, Nejla. (2009) Ermenilerin Tehcir Edilmesi Kararında Etkili Olan Faktörler ve Maraş-Zeytun Ermenilerinin Tehciri. Belleten, 73 (267), 555-580. Doi: 10.37879/belleten.2009.555
Gündoğdu, Murat. (2019). Bogos Nubar Paşa’nın Siyasi Faaliyetleri. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
Gürün, Kamuran. (1983). Ermeni Dosyası. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
İlter, Erdal. (1999). Ermeni Kilisesi ve Terör. Ankara: Köksav Yayınları.
McMeekin, Sean. (2013). I. Dünya Savaşı’nda Rusya’nın Rolü, Çev: Nurettin Elhüseyni. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Osmanlı Belgelerinde Ermeni-Rus İlişkileri (1907-1921). (2006). Proje Yöneticisi: Doç. Dr. Yusuf Sarınay, cilt III. Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü.
Osmanlı Belgelerinde Ermeni-Rus İlişkileri (1907-1921). Proje Yöneticisi: Doç. Dr. Yusuf Sarınay, cilt III. Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü.
Sertçelik, Seyit. (2015). Rus ve Ermeni Kaynakları Işığında Ermeni Sorunu 1915-1923 Sömürge Savaşı, Ankara: SRT Yayınları.
Uras, Esat. (1976). Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi, İstanbul: Belge Yayınları.
