“Kemalistlerin Verdün’ü Ayntâb’ın” Sükûtunun Fransız Basınındakı Yankıları
Özet
Mondros Mütarekesi sonrasında İngilizler tarafından işgal edilen Ayntâb, Ekim 1919’da Fransız kuvvetlerine devredilmiştir. Mustafa Kemal Paşa’nın direktifleri doğrultusunda örgütlenen Ayntâblı Kemalistler ile Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Fransız işgaline karşı kararlı bir mücadele başlatmıştır. İstanbul Hükümeti’nin Kemalist hareketi bastırma yönündeki kararlarına ve işbirlikçi Sulh ve Selamet Cemiyeti’nin olumsuz faaliyetlerine rağmen kentin savunması sürdürülmüştür. Şiddetli Fransız kuşatması, çetin kış şartları, iaşe ve cephane ulaştırma güçlükleri kenti zora sokmuş; en nihayetinde Sulh ve Selamet Cemiyeti’nin Fransız karargâhı ile görüşerek 9 Şubat 1921’de teslim şartlarını imzalamasıyla kent merkezi sükûta bürünmüştür. Ancak ne Ayntâblı Kemalistler ne de TBMM Hükûmeti bu anlaşmayı kabul etmemiştir. Fransız basını, stratejik konumu ve gösterilen direnç nedeniyle Ayntâb’ı "Kemalistlerin Verdün’ü" olarak nitelendirmiş ve kentin düşüşünü Kemalizmin tasfiyesi olarak yansıtmıştır. Buna karşılık, Mustafa Kemal Paşa’nın diplomasi ve askerî alandaki kararlı tutumu sayesinde 20 Ekim 1921’de Fransızlarla Ankara İtilafnamesi imzalanmıştır. Bu anlaşmayla işgal sona erdirilmiş ve 25 Aralık 1921’de Türk kuvvetlerinin kente girişiyle Ayntâb düşman işgalinden tamamen kurtarılarak Gazi Ayntâb adıyla Türkiye Cumhuriyeti'nin bölünmez bir parçası olmuştur.
Occupied by British forces following the Armistice of Mudros, Ayntâb was transferred to French forces in October 1919. Organized under the directives of Mustafa Kemal Pasha, the Kemalists of Ayntâb and the Defense of Rights Society launched a resolute struggle against the French occupation. Despite the Istanbul Government's decisions to suppress the Kemalist movement and the negative activities of the collaborating Peace and Salvation Society, the defense of the city was maintained. Severe French siege, harsh winter conditions, and difficulties in delivering food and ammunition placed the city in a dire situation; ultimately, the Peace and Salvation Society negotiated with the French headquarters and signed the surrender terms on February 9, 1921, causing the city center to fall into silence. However, neither the Kemalists of Ayntâb nor the Grand National Assembly of Turkey recognized this agreement. Due to its strategic position and resistance, the French press characterized Ayntâb as the "Verdun of the Kemalists" and portrayed the fall of the city as the elimination of Kemalism. Nevertheless, through Mustafa Kemal Pasha's firm stance in diplomacy and military affairs, the Ankara Accord was signed with the French on October 20, 1921. With this treaty, the occupation was ended, and upon the entry of Turkish forces into the city on December 25, 1921, Ayntâb was fully liberated from enemy occupation and took its place as Gazi Ayntâb as an indivisible part of the Republic of Turkey.
Referanslar
ATASE, İSH. Kls. : 255, Dos. : 6-2, Fih. : 7
ATASE, İSH. KIs. : 255, Dos. : 6-2, Fih. : 14-3. Belediye Reisi Lütfü’den, Amasya'da Mustafa Kemal Paşa'ya, Ayntâb, 20/10/35 (1919).
ATASE, İSH. KIs. : 255, Dos. : 6-2, Fih. : 7, Ayntâb Mutasarrıf Vekili Sabri’den, Sivas Heyet-i Temsiliye'ye, Ayntâb, Fevk-al-âde, 16/10/35 (1919).
ATASE, İSH. Kls. : 270-20AA, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Heyet-i Temsîliyesi Namına Mustafa Kemal’den, Ayntâb Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Heyet-i Merkeziyesi’ne, Amasya, 25/10/35 (1919), Adet: 40.
ATASE, İSH. Kls. : 270-12, Ayntâb Türk Ocağı Namına Celal İbtidai’den, Amasya’da Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Mümessil-i Umumisi Mücâhid-i Şehir Mustafa Kemal Paşa Hazretlerine, 20/10/35 (1919).
ATASE, İSH. Kls. : 939-141ab, 9. Fırka Kumandanı Mehmed Hayri’den, İkinci Kolordu Kumandanlığına, Tekirsin, 10.2.37 (1921).
ATASE, İSH. KIs. : 255. Dos. : 6-2 Fih. : 14. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Hey'et-i Temsiliyesi Adına Mustafa Kemal’den Ayntâb Belediye Başkanlığı'na, 20/10/1919.
ATASE., İSH. Kls. : 939-141ab.
ATASE., İSH. Kls. : 599, Dosya No: 153, Fihrist No: 2, 2-1.
ATASE., İSH. Kls. : 795-68. Müdâfaa-i Milliye Vekâletine, 23/9/36 (1920), aded: 560., C[evap]: 19/9/36 (1920) tarih ve 3142/299 numerolu tele.
Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA).
BOA, 6 – 74, H-24-01-1337.
Château de Vincennes, Service Historique Défense (SHD).
Service Historique de l’Armée de Terre (SHAT).
SHAT, Retrait du Journal de Marche de la Colonne d’Aintab, Avril 1920.
SHAT, Retrait du Journal de Marche de la Colonne d’Aintab, 18 Avril.
SHAT, Extrait du Journal de Marche de la Colonne, 19-26 Avril.
SHAT, L’Administration Nationaliste.
SHAT, Ordre Général, 21 Novembre 1921.
T.C.Genel Kurmay Başkanlığı, Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı İstiklâl Harbi Kataloğu (ATASE.İSH.).
Abadie, J-J. M. Les quatre sièges d’Aïntab, Paris: Charles Lavauzelle & Cie, 1922, s. 100.
Adil, S. (1962). Hayat mücadeleleri, İstanbul : Zafer Matbaası, s. 366-367.
Atatürk ile ilgili arşiv belgeleri (1911-1921 tarihleri arasına ait 106 Belge. (1982). Ankara : T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı yayın no : 1, s. 87.
Bayar, C. (1997). Ben de yazdım milli mücadeleye gidiş, C.I, İstanbul : Sabah kitapları, s. 73.
Şimşir, B. N. (1973). British documents on Atatürk (1919-1938), Volume-2, April-December 1920, Türk Tarih Kurumu Basımevi, s. 117-121. Admiral Sir J.de Robeck to Earl Curzon. Constantinople, May 27, 1920 (Received June 17).
Şimşir, B. N. (1975). İngiliz belgelerinde Atatürk (1919-1938), Cilt II Nisan - Aralık 1920), British documents on Atatürk (1919-1938) Volume II April - December 1920, Türk Tarih Kurumu Basımevi, s. XXVII-XXVIII, 26-30. British High Commission, Constantinople, April 8, I920.
The battle of Verdun (1914-1918). (1919). Published by Michelin & Cie Clermont-Ferrand, Printed in Great Britain.
Al-takaddom.
Askerî tarih belgeleri dergisi (ATBD). (1956). Yıl: 5, Haziran, Sayı: 16.
Bulletin de l'institut Pierre Renouvin, 2008/1 N° 27.
Excelsior, 12 Şubat 1921.
Le Figaro, Vendredi 11 Février 1921.
Le Gaulois, 6 août 1921.
L’Illustration, 19 Şubat 1921, Nº 4068 – 167.
L’Illustration, Samedi 19 Mars 1921.
Le Matin, Vendredi 11 Février 1921.
Le Temps, 12 Février 1921.
L’Ouest-Eclair, Samedi 12 Février 1921.
