Darbeler ve Basın-İktidar İlişkileri: Hayat Mecmuası’nda 27 Mayıs 1960 Askeri Müdahalesi
Özet
Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki ilk başarılı askeri müdahale olan 27 Mayıs 1960 Askeri Müdahalesi’nin basın ve iktidar ilişkileri çerçevesindeki yansımalarını incelemektedir. Araştırmada, C. Wright Mills’in "İktidar Seçkinleri" teorisi temel alınarak, askeri seçkinler ile medyanın egemen siyasal yapıyı ve iktidarı meşrulaştırmadaki rolü ele alınmaktadır. Çalışmanın örneklemini, askeri müdahalenin gerçekleştiği 27 Mayıs ile 1 Temmuz 1960 tarihleri arasındaki bir aylık dönemde yayımlanan, dönemin yüksek tirajlı haber ve aktüalite dergisi Hayat Mecmuası’nın beş sayısı oluşturmaktadır. Doküman incelemesi ve niteliksel içerik analizi yöntemleriyle ele alınan dergi haberlerinde, askeri müdahalenin eleştirel bir değerlendirmeye tabi tutulmadığı, aksine "Hürriyet İnkılabı" söylemiyle coşkuyla karşılandığı belirlenmiştir. Dergi içeriklerinde ordu, üniversite gençliği, akademisyenler ve halkın müdahale etrafında birleştiği işlenerek, askeri yönetime toplumsal bir destek ve meşruiyet zemini sağlanmaya çalışılmıştır. Ayrıca Amerika Birleşik Devletleri’nin müdahaleye yaklaşımı da olumlu bir anlatımla aktarılmıştır. Sonuç olarak Hayat Mecmuası, tarafsız bir denetim mekanizması olmak yerine yeni askeri iktidarın yanında konumlanarak kamuoyunu yönlendirme ve ordu propagandasını yayma işlevini üstlenmiş, medyanın egemen güçlerle olan bağımlı yapısını gözler önüne sermiştir.
This study examines the reflections of the May 27, 1960 Military Intervention, the first successful military intervention in the history of the Republic of Turkey, within the framework of press-power relations. Based on C. Wright Mills' "The Power Elite" theory, the research addresses the role of military elites and the media in legitimizing the dominant political structure and power. The study's sample consists of five issues of Hayat Mecmuası, a high-circulation news and topical magazine of the period, published during the one-month period between May 27 and July 1, 1960, when the military intervention took place. Through document analysis and qualitative content analysis, the magazine's news coverage revealed that the military intervention was not subjected to critical evaluation, but was instead enthusiastically welcomed under the discourse of the "Revolution of Freedom". The magazine's content emphasized that the military, university youth, academics, and the public were unified around the intervention, attempting to provide social support and legitimacy for the military regime. Furthermore, the approach of the United States toward the intervention was presented with a positive narrative. In conclusion, rather than acting as an independent watchdog, Hayat Mecmuası positioned itself alongside the new military rule, assuming the function of guiding public opinion and spreading military propaganda, thereby exposing the media's dependent relationship with dominant power centers.
Referanslar
Ahmad, F. (1992). Demokrasi Sürecinde Türkiye. İstanbul: Hil Yayın.
Arslan, A. “Türk İktidar Seçkinleri”, Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi, 3, s. 1-14, 2004.
Aydemir, Ş., S. (1993). Menderes’in Dramı. İstanbul: Remzi Kitapevi.
Bulut, S. (2012). Giriş. Selda Bulut (Der.). Sermayenin İktidarı İktidarın Sermayesi içinde (s.7-14). Ankara: Ütopya.
Burçak, R., S. (1979). Türkiye’de Demokrasiye Geçiş 1945-1950. Ankara: Olgaç Yayınevi.
Chomsky, N. (1993). Medya Gerçeği (A. Yılmaz, Çev.), İstanbul: Tüm Zamanlar Yayıncılık.
Cohen, L., Manıon, L., Morrison, K., (2007). Research Methods in Education. (6th ed.) UK: Routledge, Taylor & Francis Group.
Çakmak, D. “Yeni İstanbul Gazetesi Gözünden 27 Mayıs’ın Anlamı”, Gazi Akademik Bakış, 4 (8), s. 113-126, 2011.
Ekincikli, M., Şahin, A. “27 Mayıs 1960 Askeri Darbesi Öncesinde Kurulan “İhtilal Örgütleri” ve “Dokuz Subay Olayı”, Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi, 70, s. 39-54, 2019.
Eroğul, C. (1990). Demokrat Parti Tarihi ve İdeolojisi. Ankara: İmge.
Gülmez, N., Aşık, S. “27 Mayıs 1960 Darbesi Sürecinde Havadis Gazetesi”, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12 (3), s. 72-96, 2014.
Hayat Dergisi Haftalık Mecmua. 27 Mayıs-1 Temmuz 1960.
Herman, E, S., Chomsky, N. (2012). Rızanın İmalatı Kitle Medyasının Ekonomi Politiği (E. Abadoğlu, Çev.). İstanbul: Bgst Yayınları.
Işıklı, A. “27 Mayıs'ın Anımsattıkları”, Mülkiye Dergisi, 34 (267), s.193-209, 2014.
Karatepe, Ş. (1999). Darbeler Anayasalar ve Modernleşme. Ankara: İz Yayıncılık.
Karpat, K. (2012). Türk Demokrasi Tarihi (3.Baskı). İstanbul:Timaş.
Karpat, K. (2013). Türk Siyasi Tarihi (3.Baskı). İstanbul:Timaş.
Kılıç, A. “27 Mayıs 1960 Darbesine Meşruiyet Kazandırma Çabaları”, Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 10 (3), s. 954-967, 2020.
Marshall, G. (1999). Sosyoloji Sözlüğü (O. Akınhay, D. Kömürcü, Çev.). Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
Mazıcı N. (1989). Türkiye’de Askeri Darbeler ve Sivil Rejime Etkileri. İstanbul: Gür Yayınları.
Metin Açer, T. (2021). Başörtülü Yoksul Kadınların Ötekileri. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Mills, C., W. (1974). İktidar Seçkinleri (Ü. Oskay, Çev.), Ankara: Bilgi Yayınları.
Neuman, W., L. (2013). Toplumsal Araştırma Yöntemleri Nitel Ve Nicel Yaklaşımlar (S. Özge, Çev.). Ankara: Yayın Odası.
Önder, M. “1960 Darbesi Sürecinde Akis Dergisi”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 14 (28), s. 283-306, 2014.
Sunay, C., Ataseven, E. “Prelude To A Coup: The Press And The May 27 1960”, Curr Res Soc Sci, 3(3), s. 143-153, 2017.
Şahin, M. “Öncü: 27 Mayıs 1960 Askerî Darbesi’nin Ardından Çıkan Bir Gazetenin Tarihi”, Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (33), s. 251-274, 2020.
Şengün, H. T., (2013). Siyaset Bilimi: Kavramlar, İdeolojiler, Disiplinlerarası İlişkiler. G. Atılgan, E. A. Aytekin, (Haz.) İstanbul: Yordam Kitap.
Şenol Cantek, F. (2017). Altmışlı Yıllarda Basın, M. K. Kaynar (Haz.), Türkiye'nin 1960'lı yılları içinde. İstanbul: İletişim Yayınları.
Turan, Ş. (1999). Türk Devrim Tarihi (çağdaşlık yolunda Yeni Türkiye 14 Mayıs 1950-27 Mayıs 1960). Ankara: Bilgi Yayınevi.
Tokgöz, O. (1981). Temel Gazetecilik. Ankara: Ankara Ünv. SBF Yay.
Turhan, M. (1991). Siyasal Elitler. Ankara: Gündoğan Yayınları.
Uyar, H., (2020). Türkiye’de Askeri Darbeler ve Nedenleri Üzerine Bir Analiz Denemesi, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 20 (15 Temmuz Özel Sayı), s. 77-96.
Uzun, R. “Medya Siyaset İlişkileri: Türkiye'de Savunucu Gazetecilik Olgusunun İncelenmesi”, İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 39, s.129-147, 2014.
Yaylagül, Levent, (2014). Kitle İletişim Kuramları Ankara: Dipnot.
Yıldırım, A., Şimşek, H. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Ankara: Seçkin Yayınları.
Yücel, İ. “Turkey’s May 27, 1960 Coup Through The French Diplomatic Reports”, Bilig-Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, 90, s. 43-65, 2019.
