Kanser Türlerine Göre Yaygın Psikiyatrik Semptomlar
Özet
Kanser, tüm dünyada ve Türkiye'de ölüm nedenleri arasında ikinci sırada yer alan, hastalar ile yakınlarında ciddi psikolojik reaksiyonlar uyandıran kronik bir hastalıktır. Tanı ve tedavi süreçlerinde anksiyete, depresyon, inkâr, öfke ve ölüm korkusu gibi tepkiler sıkça görülmekte; hastaların yaşam kalitesini ve tedaviye uyumunu olumsuz etkilemektedir. Bu süreçte gelişen psikolojik sorunları ele almak amacıyla psiko-onkoloji alanı doğmuştur. Kanser türlerine göre nöro-psikiyatrik belirtiler farklılık göstermektedir; merkezi sinir sistemi tümörlerinde tümörün konumuna bağlı olarak kişilik değişiklikleri, bilişsel kayıplar, afazi ve deliryum ortaya çıkabilirken, en sık araştırılan tür olan meme kanserinde ise beden imgesinin bozulması, cinsiyet özelliklerini kaybetme korkusu, aile içi ilişkilerin etkilenmesi, intihar riski ve uyum bozuklukları ön plana çıkmaktadır. Akciğer kanserinde ise hastalığın ileri evrede teşhis edilmesi ve sigara kullanımıyla ilişkili suçluluk duyguları nedeniyle çaresizlik hissi yoğundur ve nefes darlığı anksiyeteyi şiddetlendirmektedir. Sonuç olarak, kanser tedavisinde yegâne amaç hastalığı ortadan kaldırmak olmamalı, her hastanede açılacak psiko-onkoloji bölümleriyle hastaların psikososyal destek alması sağlanarak yaşam kalitesi ve süresi artırılmalıdır.
Cancer is a chronic disease that ranks second among the causes of death worldwide and in Turkey, inducing severe psychological reactions in patients and their relatives. Reactions such as anxiety, depression, denial, anger, and fear of death are frequently observed during the diagnosis and treatment processes, negatively affecting patients' quality of life and adherence to treatment. The field of psycho-oncology emerged to address the psychological problems developing during this period. Neuropsychiatric symptoms vary according to cancer types; central nervous system tumors can cause personality changes, cognitive losses, aphasia, and delirium depending on the tumor's location, whereas breast cancer, the most frequently researched type, prominently features body image distortion, fear of losing gender characteristics, impairment of family relationships, suicide risk, and adjustment disorders. In lung cancer, feelings of helplessness are intense due to the late-stage diagnosis of the disease and guilt associated with smoking, and shortness of breath exacerbates anxiety. Consequently, the sole purpose of cancer treatment should not be to eradicate the disease; by establishing psycho-oncology departments in every hospital, patients should be provided with psychosocial support, thereby increasing their quality and duration of life.
Referanslar
Lepore SJ, Coyne JC. Psychological interventions for distress in cancer patients: a review of reviews. Ann Behav Med 2006; 32:85-92.
T.C Sağlık Bakanlığı Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Türkiye onkoloji hizmetleri Yeniden Yapilanma Programi 2010-2023. Ankara, T.C. Sağlık Bakanlığı, 2010.
Andrykowski MA, Manne SL. Are psychological interventions effective and accepted by cancer patients? I. Standards and levels of evidence. Ann Behav Med 2006;32(2):93-7.
Myrdal G, Valtysdotir S, Lambe M, Quality of life following lung cancer surgery. Thorax 2003,58:194-7
Bağ B. Psiko-onkoloji, psikososyal sorunlar ve ölçüm yöntemleri. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2012; 4:4.
Lederberg MS. Psychooncology. In Kaplan & Sadock’s Comprehensive Textbook of Psychiatry, 8th edition. (Eds. Bj Sadock, VA Sadock):2196-2225. Philadelphia, Lippincott Williams & Wilkins, 2005.
Landmark BT, Wahl A. Living with newly diagnosed breast cancer: A qualitative study of 10 women with newly diagnosed breast cancer. Journal of Advanced Nursing 2002;40(1):112-121
Kübler-Ross E. Ölüm ve Ölmek Üzerine. İstanbul, Boyner Holding Yayınları. 1997.
Kadan-Lottick NS, Vanderwerker LC, Bkock SD. Psychiatric disorders and mental health service use in patients with advanced cancer. Cancer 2005; 104:2872 -2881
Özkan, S. (1993). Psikiyatrik tıp: Konsültasyon liyezon psikiyatrisi. İstanbul: Roche
Kaplan HI, Sadock BJ. Brain Tumors. In: Synopsis of Psychiatry, Robert Cancro, James Emondson (editors). Ninth ed., Baltimore: Williams & Wilkins, 2003: 260-26
Victor M. Uribe. Psychiatric symptoms and brain tumor. Am Fam Physician 1986; 34:95-103
Donnadieu A, Achalle JY. Studies on tumors of the corpus callosum; mental symptomatology in tumor in aged with manic-depressive psychosis. Encephale 1953; 42:241-249.
Kim J, Han JY, Shaw B, et al (2010). The roles of social support and coping strategies in predicting breast cancer patients’ emotional well-being: testing mediation and moderation models. J Health Psychol, 15, 543-52
Penn, A., & Kuperberg, A. (2018). Psychosocial support in adolescents and young adults with cancer. The Cancer Journal, 24(6), 321-327.
Landmark BT, Wahl A. Living with newly diagnosed breast cancer: A qualitative study of 10 women with newly diagnosed breast cancer. Journal of Advanced Nursing. 2002;.40(1):112- 121
Kilpatrick MG, Kristjanson LJ, Tatryn DJ. Information needs of husbands of women with breast cancer. Oncol Nurs Forum. 1998;.25:1595-1601
Holmberg SK, Scott LL, Alexy W. Relations issues of women with breast cancer. Cancer Nursing. 2001; 24(1):53-60.
Kendal WS. Suicide and cancer: a gender- comparative study. Ann Oncol 2007; 18:381-7
Strain J. Adjusment disorders. İn: Holland JC, ed. Psychooncology. New York: Oxford Universty Press, 1998
American Psychiatric Association. Diagnostic and statistical manual of mental disorders. 4th ed. text rev. Washington, DC: American Psychiatric Press, 2000.
Ateşçi FÇ, Oğuzhanoğlu NK, Baltalarlı B. Kanser hastalarında psikiyatrik bozukluklar ve ilişkili etmenler. Turk Psikiyatri Derg 2003; 14:145-152.
Kangas M, Henry JL, Bryant RA. Correlates of acute stres disorder in cancer patients. J Trauma Stress 2007; 20: 325-34.
World Health Organization. Global cancer rates could increase by 50 % to 15 million by 2020. http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2003/pr27/en/ (accessed at Feb 01, 2012)
Noyan MA. Akciğer kanserli hastada palyatif bakım döneminde dikkat edilmesi gereken psikolojik faktör ve süreçler. Türk Göğüs Hastalıkları Yeterlik Kurulu Palyatif Bakım Kitabı, 2012.S:33-39. http://issuu.com/journalagent/docs/tghyk.39?viewMode=magazine&mode= embed
Tokgöz G, Yaluğ İ, Özdemir S et al. Kanserli hastalarda travma sonrası stres bozukluğunun yaygınlığı ve ruhsal gelişim. Yeni Symposium 2008; 46:51-61.
Gold, Douglas MK, Thomas ML et al. Th erelationship between posttraumatic stres disorder, mood states, functional status, and quality of life in oncology outpatients. J Pain Symptom Management 2012;44(4):520-531.
