Kanser Hastalarında Psikiyatrik Muayene ve Tanı
Özet
Kanser hastalarında psikiyatrik muayene, tıbbi kayıtların incelenmesi, ilaç takibi ve multidisipliner değerlendirmelerle yürütülen ve hastalığın evresi, bireysel özellikler ile psikososyal çevre gibi faktörlerden etkilenen kapsamlı bir süreçtir. Tanı aşamasından terminal döneme kadar hastaların gösterdiği psikolojik tepkiler uyuma yönelik veya uyumu bozan nitelikte olabilmektedir. Kanser popülasyonunda psikiyatrik bozuklukların yaygınlığı %9-60 gibi geniş bir aralıkta seyretmekte olup, en sık karşılaşılan tanılar uyum bozukluğu, depresyon, anksiyete bozukluğu ve travma sonrası stres bozukluğudur (TSSB). Uyum bozukluğu yatan hastalarda en sık görülürken; klinik ortamda %50-60'ı gözden kaçabilen depresyon, tanı kriterlerinin modifikasyonunu gerektiren spektrum bozuklukları şeklinde de ortaya çıkabilmektedir. Yaşamsal tehdit ve belirsizliğe verilen normal bir yanıt olan anksiyete semptomlarının ayırıcı tanısı, ilaç yan etkileri ve tıbbi durumlar nedeniyle karmaşıklaşabilmektedir. DSM-IV ile birlikte travmatik bir olay olarak kabul edilen kansere bağlı gelişen TSSB'nin ise genel popülasyona kıyasla yaklaşık iki kat daha fazla risk taşıdığı ve prevalansının %10-20 aralığında olduğu tahmin edilmektedir.
Psychiatric examination in cancer patients is a comprehensive process conducted through the review of medical records, medication tracking, and multidisciplinary evaluations, influenced by factors such as disease stage, individual characteristics, and the psychosocial environment. Psychological responses exhibited by patients from the diagnosis phase to the terminal stage can be either adaptive or maladaptive. The prevalence of psychiatric disorders in the cancer population ranges widely between 9% and 60%, with the most common diagnoses being adjustment disorder, depression, anxiety disorder, and post-traumatic stress disorder (PTSD). While adjustment disorder is most frequently observed in hospitalized patients, depression, which can be overlooked by clinicians at a rate of 50-60%, can present as spectrum disorders requiring modification of diagnostic criteria. The differential diagnosis of anxiety symptoms—a normal response to life-threatening danger and uncertainty—is complicated by medication side effects and medical conditions. PTSD, recognized as a traumatic event with DSM-IV when secondary to a life-threatening illness, is estimated to have a prevalence of 10-20% in cancer patients, representing approximately twice the lifetime risk found in the general population.
Referanslar
Bağ B. Psiko-Onkoloji, Psikososyal Sorunlar ve Ölçüm Yöntemleri/Psycho-Oncology, Psychosocial Problems and Measurement Methods. Psikiyatr Guncel Yaklasimlar. 2012;4(4):449.
Ülger E, Alacaoğlu A, Gülseren AŞ, et al. Kanserde psikososyal sorunlar ve psikososyal onkolojinin önemi. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Derg. 2014;28(2):85–92.
Güleç G, Büyükkınacı A. Kanser ve psikiyatrik bozukluklar. Psikiyatr güncel yaklaşımlar. 2011;3(2):343–67.
Bahar A. Kanser Hastalarına Psikososyal Yaklaşım. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilim Derg. 2007;10(1):105–11.
Tıp ÖSP. Konsültasyon-Liyezon Psikiyatrisi. Roche Müstahzarları Sanayi AŞ, İstanbul. 1993;
Tavoli A, Mohagheghi MA, Montazeri A, Roshan R, Tavoli Z, Omidvari S. Anxiety and depression in patients with gastrointestinal cancer: does knowledge of cancer diagnosis matter? BMC Gastroenterol. 2007;7(1):1-6.
Çevik A, İzmir M, Kuzugüdenlioğlu D. Psikosomatik bozukluklar. Hekimler Yayın Birliği, Ankara. 1996;77–90.
Ateşçi FÇ, Oğuzhanoğlu NK, Baltalarli B, Karadağ F, Özdel O, Karagöz N. Kanser hastalarinda psikiyatrik bozukluklar ve ilişkili etmenler. Türk Psikiyatr Derg. 2003;14(2):145–52.
Association AP. Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSM-5®). American Psychiatric Pub; 2013.
APA. Amerikan Psikiatri Birliği, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı, Beşinci Baskı (DSM-5), Tanı Ölçütleri Başvuru Elkitabı’ndan Çev. Köroğlu E, Hekimler Yayın Birliği, Ankara. 2013. 91–112 p.
Ahles TA, Correa DD, Holland JC, Breitbart WS, Jacobsen PB, Lederberg MS, et al. Psycho-oncolgy. 2010;
Akechi T, Okuyama T, Sugawara Y, Nakano T, Shima Y, Uchitomi Y. Major depression, adjustment disorders, and post-traumatic stress disorder in terminally ill cancer patients: associated and predictive factors. J Clin Oncol. 2004;22(10):1957–65.
Nelson CJ, Cho C, Berk AR, Holland J, Roth AJ. Are gold standard depression measures appropriate for use in geriatric cancer patients? A systematic evaluation of self-report depression inst ruments used with geriatric, cancer, and geriatric cancer samples. J Clin Oncol. 2010;28(2):348.
Grassi L, Rossi E, Cobianchi M, Aguiari L, Capozzo M, Martinis E, et al. Depression and serotonin transporter (5-HTTLPR) polymorphism in breast cancer patients. J Affect Disord. 2010;124(3):346–50.
Lo C, Zimmermann C, Rydall A, Walsh A, Jones JM, Moore MJ, et al. Longitudinal study of depressive symptoms in patients with metastatic gastrointestinal and lung cancer. J Clin Oncol. 2010;
Mete HE, Önen Ö. Kanserli hastalarda depresyon. Duygu durum Dizisi. 2001;4:184–91.
Sertöz ÖÖ, HE M. Bedensel hastalıklarda depresyon. Klin Psikiyatr Derg. 2004;7(Suppl 2):S639.
Caruso R, GiuliaNanni M, Riba MB, Sabato S, Grassi L. Depressive spectrum disorders in cancer: diagnostic issues and intervention. A critical review. Curr Psychiatry Rep. 2017;19(6):1–10.
Marrs JA. Stress, fears, and phobias: the impact of anxiety. Clin J Oncol Nurs. 2006;10(3):319.
Mitchell AJ, Chan M, Bhatti H, Halton M, Grassi L, Johansen C, et al. Prevalence of depression, anxiety, and adjustment disorder in oncological, haematological, and palliative-care settings: a meta-analysis of 94 interview-based studies. Lancet Oncol. 2011;12(2):160–74.
Brintzenhofe-Szoc KM, Levin TT, Li Y, Kissane DW, Zabora JR. Mixed anxiety/depression symptoms in a large cancer cohort: prevalence by cancer type. Psychosomatics. 2009;50(4):38391.
Traeger L, Greer JA, Fernandez-Robles C, Temel JS, Pirl WF. Evidence-based treatment of anxiety in patients with cancer. J Clin Oncol. 2012;30(11):1197–205.
Mehnert A, Lehmann C, Graefen M, Huland H, Koch U. Depression, anxiety, post traumatic stress disorder and health related quality of life and its association with social support in ambulatory prostate cancer patients. Eur J Cancer Care (Engl). 2010;19(6):736–45.
Mystakidou K, Parpa E, Tsilika E, Panagiotou I, Galanos A, Sakkas P, et al. Posttraumatic stress disorder and preparatory grief in advanced cancer. J BU ON Off J Balk Union Oncol. 2012;17(1):155–9.
