Kanser Hastalarında Sosyal Destek, Tedavi Reddi, Ötenazi ve İntihar Riski
Özet
Kanser hastalığı ve tedavi süreci bireylerde fiziksel, psikososyal ve ekonomik sorunlara yol açarak benlik algısını, tedavi uyumunu ve yaşam kalitesini olumsuz etkilemektedir. Bu zorlu süreçte maddi, duygusal, bilgisel ve yaygın alanlarda sağlanan olumlu sosyal destek; hastaların stresini azaltmakta, hastalığı kabulünü kolaylaştırmakta ve tedavi uyumu ile yaşam süresini artırmaktadır. Aile ve arkadaş çevresinin yanı sıra onkolog ve onkoloji hemşiresi gibi sağlık profesyonellerinden alınan destek de hastaların ruhsal dayanıklılığını güçlendirmekte ve hastalık deneyimini anlamlandırmalarına yardımcı olmaktadır. Buna karşın, sosyal desteğin yetersiz olması durumunda ileri evre kanser hastalarında tedavi reddi, aktif/pasif ötenazi talepleri, doktor yardımlı intihar arzusu ve intihar riski belirgin şekilde artış göstermektedir. Fiziksel güçsüzlük, ileri evre, ağrı ve semptom yükü gibi faktörler intihar riskini tetiklerken; güçlü bir hasta-onkolog iletişimi, kültürel/dini inançlar ve aile bağı koruyucu rol oynamaktadır. Sonuç olarak, kanser tedavisinin psikolog ve psikiyatristlerin de yer aldığı multidisipliner bir ekip tarafından yürütülmesi, hastaların yaşam kalitesini yükseltmek ve bu ekstrem eğilimleri önlemek adına kritik bir öneme sahiptir.
The cancer disease and its treatment process lead to physical, psychosocial, and economic problems in individuals, negatively affecting self-perception, treatment compliance, and quality of life. In this challenging process, positive social support provided in tangible, emotional, informational, and widespread areas reduces patients' stress, facilitates acceptance of the disease, and increases treatment compliance as well as survival time. In addition to family and friend circles, support received from healthcare professionals such as oncologists and oncology nurses strengthens patients' psychological resilience and helps them make sense of the illness experience. Conversely, in cases of inadequate social support, treatment refusal, active/passive euthanasia requests, physician-assisted suicide desires, and suicide risk significantly increase in advanced-stage cancer patients. While factors such as physical weakness, advanced stage, pain, and symptom burden trigger suicide risk; strong patient-oncologist communication, cultural/religious beliefs, and family cohesion play a protective role. Consequently, conducting cancer treatment through a multidisciplinary team that includes psychologists and psychiatrists is of critical importance to improve patients' quality of life and prevent these extreme tendencies.
Referanslar
Caplan, G. Support systems and community mental health: Lectures on concept development. Behavioral Publications,1974.
Işıkhan, V. Kanser ve sosyal destek. Toplum ve Sosyal Hizmet, 2007. 18(1): s. 15-29.
M Berterö, C. Types and sources of social support for people afflicted with cancer. Nursing & Health Sciences, 2000. 2(2): s. 93-101.
Dedeli Ö, Fadıloğlu Ç, ve Rüçhan Ü, . Kanserli bireylerin fonksiyonel durumları ve algıladıkları sosyal desteğin incelenmesi. Türk Onkoloji Dergisi, 2008. 23(3): s. 132-139.
Duyan, V.Sosyal desteğin tanımı, kaynakları, işlevsel boyutları, yararları. Sağlık ve Toplum Dergisi, 2001. 18(11).
Usta, Y.Y. Importance of social support in cancer patients. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention, 2012. 13(8): s. 3569-3572.
Ülger, E., Alacacıoğlu, A., Gülseren, A.Ş., et al. Kanserde psikososyal sorunlar ve psikososyal onkolojinin önemi. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 2014. 28(2): s. 85-92.
Baider, L., Peretz, T., Hadani, P.E., et al. Psychological intervention in cancer patients: a randomized study. General hospital psychiatry, 2001. 23(5): s. 272-277.
Dilek, A. ve Doğan, S. Kanser Hastalarında Travma Sonrası Stres Bozukluğu, Sosyal Destek ve Stresle Başa Çıkma Arasındaki İlişki. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(1): s. 16-21.
Çalışkan, T., Duran, S., Karadaş, A., et al. Kanser hastalarının yaşam kalitesi ve sosyal destek düzeylerinin değerlendirilmesi. Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 2015. 17(1): s. 27-36.
Yıldırım, M. ve Güler, A. Coronavirus anxiety, fear of COVID-19, hope and resilience in healthcare workers: a moderated mediation model study. Health Psychology Report, 2021. 9(4): s. 388–397-388–397.
Zhang, H., Zhao, Q., Cao, P., et al. Resilience and quality of life: exploring the mediator role of social support in patients with breast cancer. Medical science monitor: international medical journal of experimental and clinical research, 2017. 23: s. 5969.
Ayaz, S., Efe, Ş. ve Korukluoğlu, S. Jinekolojik kanserli hastaların algıladıkları sosyal destek düzeyleri ve etkileyen faktörler. Türkiye Klinikleri J Med Sci, 2008. 28(6): s. 880-5.
Eker, A. ve Aslan, E. Jinekolojik kanser hastalarında psiko-sosyal yaklaşım. Koç Üniversitesi Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi (HEAD), 2017. 14(4): s. 298-303.
Topçu, S.Y. ve Baskın, B.E. Cerrahi Girişim Bekleyen Kolorektal Kanser Hastalarında Sosyal Destek Algısı ve Etkileyen Faktörler. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2019. 10(4): s. 423-430.
Aliche, J.C., Ifeagwazi, C.M., Chukwuorji, J.C., et al. Roles of religious commitment, emotion regulation and social support in preoperative anxiety. Journal of religion and health, 2020. 59(2): s. 905-919.
Chochinov, H.M., Hack, T., Hassard, T., et al. Understanding the will to live in patients nearing death. Psychosomatics, 2005. 46(1): s. 7-10.
Yun, Y.H., Kim, K.N., Sim, J.A., et al. Comparison of attitudes towards five end-of-life care interventions (active pain control, withdrawal of futile life-sustaining treatment, passive euthanasia, active euthanasia and physician-assisted suicide): a multicentred cross-sectional survey of Korean patients with cancer, their family caregivers, physicians and the general Korean population. BMJ open, 2018. 8(9): s.1-12.
Melissant, H.C., Van Uden- Kraan, C.F., Lissenberg - Witte, B.I., et al. Body changes after cancer: female cancer patients’ perceived social support and their perspective on care. Supportive Care in Cancer, 2019. 27(11): s. 4299-4306.
Tsai, L. F., Kuo, M.L., Chen, S.C., et al. Needs of cancer patients during hospitalization. Chang Gung Nursing, 2002. 13: s. 116-125.
Lien, C.Y., Lin, H.R., Kuo, I.T., et al. Perceived uncertainty, social support and psychological adjustment in older patients with cancer being treated with surgery. Journal of clinical nursing, 2009. 18(16): s. 2311-2319.
Shahrokni, A., Sun, C.L., Tew, W.P., et al. The association between social support and chemotherapy-related toxicity in older patients with cancer. Journal of geriatric oncology, 2020. 11(2): s. 274-279.
Sağlam, İ. Doktor Yardımlı İntihar ve Bu Konuyu Ele Alan Düzenlemelere Bir Örnek Olarak," California Hayatı Sonlandırma Seçeneği Yasası" nın Değerlendirilmesi. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 23(3): s. 559-579.
Abarshi, E., Onwuteaka-Philipsen, B.D. ve Van der Wal, G. Euthanasia requests and cancer types in the Netherlands: is there a relationship? Health policy, 2009. 89(2): s. 168-173.
Eliott, J.A. ve Olver, I.N. Dying cancer patients talk about euthanasia. Social Science & Medicine, 2008. 67(4): s. 647-656.
Öztürk, S. ve Hiçdurmaz, D. Kanser Bakımında Gözden Kaçırılan Bir Alan: İntihar Riskinin Tanınması ve Yönetimi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 12: s. 1-1.
McFarland, D.C., Walsh, L., Napolitano, S., et al. Suicide in Patients With Cancer: Identifying the Risk Factors. Oncology, 2019. 33(6).
Breitbart, W., Rosenfeld, B., Pessin, H., et al. Depression, hopelessness, and desire for hastened death in terminally ill patients with cancer. Jama, 2000. 284(22): s. 2907-2911.
Ransom, S., Sacco, W.P., Weitzner, M.A., et al. Interpersonal factors predict increased desire for hastened death in late-stage cancer patients. Annals of Behavioral Medicine, 2006. 31(1): s. 63-69.
Ahmedani, B.K., Simon, G.E., Stewart, C., et al. Health care contacts in the year before suicide death. Journal of general internal medicine, 2014. 29(6): s. 870-877.
Erlich, M.D., Rolin, S.A., Dixon, L.B., et al. Why we need to enhance suicide postvention: evaluating a survey of psychiatrists’ behaviors after the suicide of a patient. The Journal of nervous and mental disease, 2017. 205(7): s. 507.
