Üroloji Kliniklerinde ve Ameliyathanede Çalışan Yardımcı Sağlık Personeli İçin Radyasyondan Korunma
Özet
İyonizan radyasyon içeren görüntüleme yöntemleri, üroloji klinikleri ve ameliyathanelerde tanı ile tedavi amacıyla yaygın olarak kullanılmakta, ancak canlı dokularda biyokimyasal hasarlara, katarakta, kısırlığa ve kansere yol açabilen riskler barındırmaktadır. Bu ortamlarda maruziyet; sızma, yansıma ve direkt ışınım olmak üzere üç yolla gerçekleşmekte olup anestezi, ortopedi ve üroloji hekimlerinin yanı sıra yardımcı sağlık personelini de etkilemektedir. Radyasyonun zararlı etkilerini en aza indirmek için "Mümkün olan en düşük dozun alınması" olarak tanımlanan ALARA prensibi ile gerekçelendirme, optimizasyon ve doz sınırları ilkeleri uygulanmalıdır. Fiziksel korunmada zamanın kısaltılması, kaynakla aradaki mesafenin artırılması ve kurşun önlük, tiroid koruyucu ile kurşun eşdeğerli gözlük gibi donanımlarla zırhlama yapılması kritik önem taşır. Personelin mutlaka dozimetre kullanması, koruyucu ekipmanların yılda en az bir kez hasar kontrolünden geçirilmesi ve düzenli hizmet içi eğitimlerin verilmesi yasal bir zorunluluktur. Yönetmeliklere göre radyasyon çalışanları için yıllık etkin doz 50 mSv’i, aylık ise 2 mSv’i aşmamalıdır. Sonuç olarak, ameliyathanelerde tehlike uyarı işaretlerinin bulundurulması, floroskopinin aralıklı yapılması ve alınan güvenlik önlemlerinin sıkı bir şekilde denetlenmesi hem çalışanların hem de hastaların sağlığını korumak adına gereklidir.
Ionizing radiation imaging methods are widely used for diagnosis and treatment in urology clinics and operating rooms, but they pose risks that can cause biochemical damage in living tissues, cataracts, infertility, and cancer. Exposure in these environments occurs in three ways: leakage, scatter, and direct radiation, affecting anesthesia, orthopedics, and urology physicians as well as allied health personnel. To minimize the harmful effects of radiation, the ALARA principle, defined as "achieving the lowest possible dose," along with the principles of justification, optimization, and dose limits, must be applied. In physical protection, shortening the time, increasing the distance from the source, and shielding with equipment such as lead aprons, thyroid shields, and lead-equivalent glasses are of critical importance. It is a legal obligation for personnel to use dosimeters, inspect protective equipment for damage at least once a year, and receive regular in-service training. According to regulations, the annual effective dose for radiation workers must not exceed 50 mSv, and the monthly dose must not exceed 2 mSv. Consequently, maintaining hazard warning signs in operating rooms, performing intermittent fluoroscopy, and strictly auditing the implemented safety measures are essential to protect the health of both personnel and patients.
Referanslar
Mavi M. Lise Öğrencilerinin Radyasyon Konusundaki Kavram Yanılgılarının Tespiti. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Isparta, 2018.
Oyar O. Radyolojide Temel Fizik Kavramlar. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 1998. p. 3-148.
Coşkun Ö. İyonize Radyasyonun Biyolojik Etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi Teknik Bilimler Dergisi. 2011;1(2): 13-17.
Akdağ T, Sarıyıldız L. Elektromanyetik Alanlara Maruziyet Sonrası Gözlenen Bazı Biyokimyasal Değişiklikler. Cumhuriyet Medical Journal. 2012;34(4): 534-539. doi:10.7197/1305-0028.1336
Dilek A. Radyasyon. 2. Uluslararası 10. Ulusal Türk Ameliyathane ve Cerrahi Hemşireliği Kongresi Kitabı. 2-5 Kasım 2017, Antalya, (pp. 176-177).
Koçyiğit A, Kaya F, Çetin T, ve ark. Radyolojik Tetkikler Sırasında Maruz Kalınan Radyasyon Hakkında Sağlık Personelinin Bilgi Düzeyleri. Pamukkale Tıp Dergisi. 2014;7(2): 137-142.
Zeyrek CT, Gündüz H. Occupational exposure to ionising radiation with thermoluminescence dosimetry system in Turkey, in 2003. Radiation Protection Dosimetry. 2005;113: 374-380. doi: 10.1093/rpd/nch481
Tuncel E. Klinik Radyoloji. 2. Baskı. Bursa: Nobel&Güneş Tıp Kitabevleri; 2002. p. 3-51.
Sandler CM, Corriere JN Jr: Urethrography in the diagnosis of acute urethral injuries. Urologic clinics of North America.1989;16: 283-289.
Kawashima A, Sandler CM, Wasserman NF, et al. Imaging of urethral disease: A pictorial review. RadioGraphics. 2004;24: 195-216. doi: 10.1148/rg.24si045504
Gallentine ML, Morey AF: FACS: Imaging of the male uretra for stricture disease. Urologic clinics of North America. 2002;29: 361-372.
Dalla Palma L. What is left of i.v.urography? European Radiology. 2001;11: 931-939. doi: 10.1007/s003300000801
Oyar O. Gülsoy UK. Tıbbi Görüntüleme Fiziği. Ankara: Rekmay, 2003. p. 5-600.
Küçük F. Çalışanların iş güdülenmesinde Herzberrg’in motivasyon hijyen faktörlerinin önemi: Belediye çalışanlarına yönelik bir uygulama. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar. 2007;44(511): 75-94.
Barry TP. Radiation exposure to an orthopedic surgeon. Clinical Orthopaedics and Related Research.1984;182: 160–164.
Giordano BD, Ryder S, Baumhauer JF, et al. Exposure to direct and scatter radiation with use of minic-arm fluoroscopy. Journal of bone and joint surgery. American volume. 2007;89: 948–952. doi: 10.2106/JBJS.F.00733
Sinclair WK. Radiation protection recommendations on dose limits: the role of the NCRP and the ICRP and future developments. International Journal of Radiation Oncology, Biology, Physics. 1995;31: 387– 392. doi: 10.1016/0360-3016(94)00275-p
Ismail S, Khan FA, Sultan N, Naqvi M. Radiation exposure of trainee anaesthetists. Anaesthesia. 2006;61: 9–14. doi: 10.1111/j.1365-2044.2005.04419.x
Park MS, Lee KM, Lee B, et al. Comparison of operator radiation exposure between Carm and O-arm fluoroscopy for orthopaedic surgery. Radiation Protection Dosimetry. 2012;148: 431–438. doi: 10.1093/rpd/ncr149
Zeyrek CT. İyonize radyasyon uygulamaları için güvenlik ve korunmaya yönelik genel kavramlar. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2013;17(3): 1-9.
Çeçen GS, Gülabi D, Pehlivanoğlu G, et al. Radiation in the orthopedic operating theatre. Acta Orthopaedica et Traumatologica Turcica. 2015;49(3): 297–301. doi: 10.3944/AOTT.2015.14.0250
Vural F, Fil Ş, Çiftçi S, ve ark. Ameliyathanelerde radyasyon güvenliği; çalışan personelin bilgi, tutum ve davranışları. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi. 2012;1(3): 131-136.
Aren A. Ameliyathanede Hasta ve Çalışan Güvenliği. İstanbul Tıp Dergisi. 2008:3; 141-145.
Çakmak N. Ameliyathanede güvenli radyasyon uygulamaları. 3.Sterilizasyon, Ameliyathane Dezenfeksiyon Kongresi Kitabı. 13-16 Ekim 2016, Marmaris, (pp. 22-24).
Özden E, Özyar Ş, Şahin A. Perkütan Nefrolitotomide Radyasyondan Korunma. Türkiye Klinikleri Cerrahi Tıp Bilimleri Dergisi. 2006;2: 6-9.
Gündüz H. Radyasyon Güvenliği, Korunma Yöntemleri Ve Dozimetre Kullanımda Dikkat Edilecek Hususlar. 3. Radyoloji Teknisyenleri Mesleki Eğitim Toplantıları. 22-25 Ekim 2009, Antalya, (pp. 37-38).
Kase KR. Radiation Protective Principles of NCRP. Health physics. 2004;87: 251-257. doi: 10.1097/00004032-200409000-00005
Mehlman CT, DiPasquale TG. Radiation exposure to the orthopaedic surgical team during fluoroscopy: “how far away is far enough?”. Journal of Orthopaedic Trauma. 1997;11: 392–398. doi: 10.1097/00005131-199708000-00002
Sanders R, Koval KT, Dipasquale T, et al. Exposure of the orthopedic surgeon to radiation. Journal of bone and joint surgery. American volume. 1993;75(3): 326-330. doi: 10.2106/00004623-199303000-00003
Kaplan DJ, Patel JN, Liporace FA, et al. Intraoperative radiation safety in orthopaedics: a review of the ALARA (As low as reasonably achievable) principle. Patient Safety in Surgery. 2016; 10:27. doi: 10.1186/s13037-016-0115-8
Resmi Gazete. Sağlık Hizmetlerinde İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları ile Çalışan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik 2012. (27/02/2022 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/07/20120705-8.htm adresinden ulaşılmıştır).
