Pankreas Fonksiyon Testleri
Özet
Pankreas fonksiyon testleri, kronik pankreatit veya pankreas kanseri gibi hastalıklara bağlı gelişen ekzokrin pankreas yetmezliğinin (EPY) teşhisinde kritik rol oynamaktadır. Bu testler, doğrudan (direkt) ve dolaylı (indirekt) olmak üzere iki ana kategoriye ayrılır. Altın standart olarak kabul edilen direkt testler, sekretin ve kolesistokinin gibi uyarıcılar eşliğinde duodenal sıvının toplanarak bikarbonat ve enzim düzeylerinin ölçülmesine dayanır; bu yöntemler özellikle hafif evre yetmezliği saptamada %90 duyarlılığa sahiptir. İndirekt testler ise daha basit ve ekonomik olup dışkıda yağ, fekal elastaz-1 veya kimotripsin ölçümü gibi yöntemleri kapsar. Fekal elastaz-1, stabil yapısı ve yüksek spesifitesi ile klinik uygulamada en sık tercih edilen indirekt yöntemdir. Steatore (yağlı dışkılama) ancak pankreasın fonksiyonel kapasitesinin %90’ı kaybolduğunda ortaya çıktığından, fekal yağ ölçümü gibi yöntemler erken teşhis için yetersiz kalabilmektedir. Teşhis sürecinde genellikle önce indirekt testlere başvurulur; klinik şüphe devam etmesine rağmen sonuç alınamazsa direkt testler veya sekretin destekli MR görüntüleme gibi ileri teknikler kullanılır. Fonksiyonel yetmezlik saptandıktan sonra altta yatan etiyolojinin, özellikle adenokarsinom riskine karşı detaylıca araştırılması gerekmektedir.
Pancreatic function tests play a critical role in diagnosing exocrine pancreatic insufficiency (EPI) caused by conditions such as chronic pancreatitis or pancreatic cancer, and they are categorized into direct and indirect methods. Direct tests, considered the gold standard, involve collecting duodenal fluid to measure bicarbonate and enzyme levels following stimulation with secretagogues like secretin and cholecystokinin, providing up to 90% sensitivity in detecting mild insufficiency. Indirect tests are simpler and more cost-effective, encompassing methods such as fecal fat measurement, fecal elastase-1, or chymotrypsin assays, with fecal elastase-1 being the most preferred indirect method in clinical practice due to its stability and high specificity. Because steatorrhea only occurs when 90% of the pancreas's functional capacity is lost, methods like fecal fat measurement are insufficient for early diagnosis. The diagnostic process typically begins with indirect tests, followed by direct tests or advanced techniques like secretin-enhanced MRI if clinical suspicion persists. Once functional insufficiency is confirmed, the underlying etiology must be thoroughly investigated, particularly to rule out ductal adenocarcinoma in cases of new-onset steatorrhea and weight loss.
Referanslar
Pandol, S.J. (2021). Pancreatic Secretion. In M. Feldman, L.S. Friedman, L.J. Brandt (Eds.), Sleisenger and Fordtran’s Gastrointestinal and Liver Disease (11th ed.,pp. 859-861). Philadelphia: Elsevier.
Demir, K. (2007). Pankreas ve Pankreas Hastalıkları. Kemalettin Büyüköztürk (Ed.), İç Hastalıkları içinde (s. 953 - 955). İstanbul: Nobel Tıp Kitapevleri
Greenberger, N.J. Toskes, P.P (2013). Harrisons’s Principles of Internal Medicine. (Kadir Biberoğlu, Çev. Ed.). İstanbul: Nobel Tıp Kitapevleri
Dreilling, D.A. Pancreatic Sekretory Testing in 1974. Gut 16 (8), 653-657. Doi:10.1136/gut.16.8.653
Moolsintong, P. Burton, F.R. Pancreatic Function Testing is Best Determined by the Extended Endoscopic Collection Technique. Pancreas 37 (4), 418-21. Doi:10.1097/MPA.0b013e31816fd7a4
Draganov, P. Patel, A. Fazel, A. Prospective Evaluation of the Accuracy of the Inraductal Secretin Stimulation Test in the Diagnosis of Chronic Pancreatitis. Clinical Gastroenterology and Hepatology 2005; 3(7):695. Doi:10.1016/S1542-3565(05)00364-2
Stevens, T. Parsi, M.A. Update on Endoscopic Pancreatic Function Testing. World Journal of Gastroenterology. 2011;17(35): 3957-61. Doi:10.3748/wjg.v17.i35.3957
Conwell, D.L. Zuccaro, G. J. Vargo, J.J. An endoscopic pancreatic function test with cholecystokinin-octapeptide for the diagnosis of chronic pancreatitis. Clinical Gastroenterology and Hepatology. 2003;1(3):189. Doi:10.1016/S1542-3565(03)70035-4.
Löser, C. Möllgaard, A. Fölsch, U.R. Faecal elastase 1: a novel, highly sensitive, and specific tubeless pancreatic function test. Gut. 1996;39(4):580. Doi:10.1136/gut.39.4.580.
Stein, J. Jung, M. Sziegoleit, A. Immunoreactive elastase I: clinical evaluation of a new noninvasive test of pancreatic function. Clinical Chemistry. 1996;42(2):222.
Gullo, L. Ventrucci, M. Tomassetti, P. Fecal elastase 1 determination in chronic pancreatitis. Digestive Diseases and Sciences. 1999;44(1):210.
Lankisch, P.G. Schreiber, A. Otto, J. Pancreolauryl test. Evaluation of a tubeless pancreatic function test in comparison with other indirect and direct tests for exocrine pancreatic function. Digestive Diseases and Sciences. 1983;28(6):490.
Niederau, C. Grendell, J.H. Diagnosis of chronic pancreatitis. Gastroenterology. 1985;88(6):1973. Doi:10.1016/0016-5085(85)90029-0
Jacobson, D.G. Curington, C. Connery, K. Trypsin-like immunoreactivity as a test for pancreatic insufficiency. The New England Journal of Medicine. 1984;310(20):13079. Doi:10.1056/NEJM198405173102007
Özkan, H. (2012). Kronik Pankreatit. Güler İliçin (Ed.), İç Hastalıkları içinde (s. 1444 -1446). Ankara: Güneş Tıp Kitapevleri
Sun, D.Y. Jiang, Y.B. Rong, L. Clinical application of 13C-Hiolein breath test in assessing pancreatic exocrine insufficiency. Hepatobiliary Pancreatic Diseases International. 2003;2(3):449.
Erturk ,S.M. Ichikawa, T. Motosugi, U. Diffusion-weighted MR imaging in the evaluation of pancreatic exocrine function before and after secretin stimulation. The American Journal of Gastroenterology. 2006;101(1):133. Doi:10.1111/j.1572-0241.2006.00406.x
