Afazide Anlaşılırlık ve Bilişsel Fonksiyonların Değerlendirilmesi
Özet
Afaziye sıklıkla eşlik eden dizartri tipindeki motor konuşma bozuklukları, respirasyon, fonasyon, artikülasyon, rezonans ve prozodiyi etkileyerek konuşmanın çıkışında ve akıcılığında bozulmalarla karakterizedir. Hasarın yerine göre flaksid, spastik, ataksik, ekstrapiramidal (hipokinetik/hiperkinetik), spazmodik ve miks tiplere ayrılan bu bozuklukta, dil fonksiyonları etkilenmez ancak afazi ile birlikte bir arada bulunabilir. Konuşmanın bileşenleri, Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılan Frenchay Dizartri Değerlendirme Ölçeği ile incelenerek hastaların yeterlilik profili çıkarılır ve terapi planı oluşturulur. Konuşma örneği alabilmek amacıyla da standart bir resim anlatma aracı olan Kurabiye Testi kullanılır. Afazi rehabilitasyonunun etkili olabilmesi için bilincin ve bilişsel fonksiyonların değerlendirilmesi kritik önem taşır. Bu doğrultuda genel yeteneği ölçen Raven Standart Progresif Matrisler Testi, Ross Bilişsel Fonksiyon Değerlendirme Testi, bellek ve öğrenmeyi inceleyen Wechsler Bellek Ölçeği-III, yürütücü işlevleri ölçen İz Sürme ve Saat Çizme Testleri, küresel bilişsel düzeyi saptayan Mini Mental Durum Testi, Benton Çizgi Yönü Belirleme, Stroop, Görsel-İşitsel Sayı Dizileri, İşitsel Üçlü Sessiz Harf Sıralaması ve Sayı Dizisi Öğrenme Testi gibi klinik eğitim gerektiren araçlardan yararlanılır.
This section addresses dysarthria-type motor speech disorders, which frequently accompany aphasia, and is characterized by impairments in speech output and fluency affecting respiration, phonation, articulation, resonance, and prosody. Classified into flaccid, spastic, ataxic, extrapyramidal (hypokinetic/hyperkinetic), spasmodic, and mixed types based on the lesion site, it does not affect other language functions but can co-occur with aphasia. Speech components are examined using the Frenchay Dysarthria Assessment Scale, validated in Turkish, to profile patient capabilities and create therapy plans. To obtain speech samples, the Cookie Theft Test, a standardized picture description tool, is utilized. Evaluating consciousness and cognitive functions is critical for effective aphasia rehabilitation. For this purpose, clinical tools requiring training are utilized, including the Raven's Standard Progressive Matrices Test for general ability, Ross Information Processing Assessment, Wechsler Memory Scale-III for memory and learning, Trail Making and Clock Drawing Tests for executive functions, Mini-Mental State Examination for global cognitive level, Benton Judgment of Line Orientation, Stroop, Visual-Aural Digit Span, Auditory Consonant Trigram, and Serial Digit Learning Test.
Referanslar
Acarel, E., & Erduğrul, L. H. E. Ö. (2013). Ekstrapiramidal Bulgular ve Spontan Remisyonlarla Seyreden Bir Hashimoto Ensefalopatisi Olgusu. Parkinson Hastalığı ve Hareket Bozuklukları Dergisi, 16,1-2;13-18.
Anil, A. E., Kivircik, B. B., Batur, S., Kabakçi, E., Kitis, A., Güven, E., ... & Arkar, H. (2003). The Turkish version of the Auditory Consonant Trigram Test as a measure of working memory: a normative study. The Clinical Neuropsychologist, 17,2; 159-169.
Ant,S,E.,(2005).Wechsler Bellek Ölçeği-III’ Sözel Çağrışım Çiftleri-I ve II, İşitsel Gecikmeli Tanıma alt testlerinin Türkçe geçerlilik, güvenirlik ön çalışması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
Atkinson, C. M. (2006). The Effect of Stimulus Presentation Rate on Behavioural and Electrophysiological Measures of Interference Processing in the Stroop Task. University of Newcastle.
Berube, S., & Hillis, A. E. (2019). Advances and innovations in aphasia treatment trials. Stroke, 50(10), 2977-2984.
Cangoz, B., Karakoc, E., & Selekler, K. (2007). Standardization study of “Trail Making Test” for Turkish adults and elderly people (ages 50 and over). Turkish Journal of Geriatrics, 10,2;73-82.
Cummings, L. (2019). Narrating the Cinderella story in adults with primary progressive aphasia. In Further advances in pragmatics and philosophy: Part 2 theories and applications (pp.301-329). Springer, Cham.
Dinçer Ü. Travmatik beyin hasarlı hastalarda kognitif rehabilitasyon programı ile alınan sonuçların değerlendirilmesi (uzmanlık tezi). Ankara: GATA Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Başkanlığı; 2000.
Emek-Savaş, D. D., Yerlikaya, D., & Yener, G. G. (2018). Saat Çizme Testinin İki Farklı Puanlama Sisteminin Türkiye Normları ve Geçerlik-Güvenirlik Çalışması. Turkish Journal of Neurology/Turk Noroloji Dergisi, 24;2.
Folstein, M. F., Folstein, S., & McHugh, P. R. (1981). Mini Mental State Examination 1975.
Freedman, M., Leach, L., Kaplan, E., Winocur, G., Shulman, K., & Delis, D. C. (1994). Clock drawing: A neuropsychological analysis. Oxford University Press, USA.
Gasser, A. I., Descloux, V., von Siebenthal, A., Cordonier, N., Rossier, P., & Zumbach, S. (2020). Benton judgment of line orientation test: Examination of four short forms. The Clinical Neuropsychologist, 34,3; 580-590.
Goodglass, H., Kaplan, E., & Weintraub, S. (2001). BDAE: The Boston Diagnostic Aphasia Examination. Philadelphia, PA: Lippincott Williams & Wilkins.
Hashimoto, R., Meguro, K., Lee, E., Kasai, M., Ishii, H., & Yamaguchi, S. (2006). Effect of age and education on the Trail Making Test and determination of normative data for Japanese elderly people: the Tajiri Project. Psychiatry and Clinical Neurosciences, 60;4; 422-428.
Karakas, S., & Yalin, A. (1993). Visual Aural Digit Span Test Form B (GISD-B). Ankara: Medikomat.
Karakas, S., & Yalin, A. (1995). Groups of 13-54 years of age standardization work on the Visual Aural Digit Span Test B Form. Turkish Journal of Psychology, 10,34; 20-31.
Karakaş S. (2003). Bilnot Bataryası El Kitabı Nöropsikolojik Çalışmalar İçin Araştırma ve Geliştirme Çalışmaları 3. Baskı.
Karakas, A. R. Z. U., Bekci, B., & Dogutepe, E. (2006). Stroop Test performance: perceptual conflict or response competition.
Keator, L. M., Wright, A. E., Saxena, S., Kim, K., Demsky, C., Sebastian, R., ... & Tippett, D. C. (2019). Distinguishing logopenic from semantic & nonfluent variant primary progressive aphasia: Patterns of linguistic and behavioral correlations. Neurocase, 25,3-4; 98-105.
Koppitz, E. M. (1977) The Visual Aural Digit Span Test. New York: Grune & Straaon.
Lezak, M. D. 1983. Neuropsychological Assessment, New York and Oxford: Oxford University Press.
Özdemir, Y. (2005). WMS-III Mantıksal Bellek ve İşitsel Gecikmeli Tanıma Alt Testleri Türkçe Güvenirlik, Geçerlik Ön Çalışması. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Sunderland, T., Hill, J. L., Mellow, A. M., Lawlor, B. A., Gundersheimer, J., Newhouse, P. A., & Grafman, J. H. (1989). Clock drawing in Alzheimer’s disease: a novel measure of dementia severity. Journal of the American Geriatrics society, 37(8), 725-729.
Raven, J. C., John Hugh Court, & Raven, J. E. (1989). Standard progressive matrices. Australian Council for Educational Research Limited.
Raven, J. C. and his legacy John & Jean Raven Version date: 10 January 2019.
Ross-Swain, D., & Fogle, P. T. (1996). Ross information processing assessment-geriatric. Pro-Ed. Türkeş, N., Can, H., Kurt, M., & Dikeç, B. E. (2015). İz Sürme Testi’nin 20-49 yaş aralığında Türkiye için norm belirleme çalışması. Turk Psikiyatri Derg, 26, 189-196.
Wechsler, D. (1955). Manual for the Wechsler adult intelligence scale.
Wechsler III, D. WAIS-III±Administration and Scoring Manual. San Antonio: Psychological Corporation; 1997. Google Scholar.
Yazıcıoğlu K., Coşkun H., Dinçer Ü., Yılmaz B. (2005). Ross Bilişsel Fonksiyon Değerlendirme Testinin Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması. Türk Fiziksel Tıp Rehababilitasyon Dergisi, 51,2;45-49.
