Teknoloji Bağımlılığında; Kuramlar, Kavramlar, Belirtiler ve Aşamalar
Özet
Bu çalışma, bilgi çağında internet ve akıllı cihazların yaygınlaşmasıyla hayatımıza giren teknoloji bağımlılığını kuramlar, kavramlar, belirtiler ve aşamalar çerçevesinde kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Teknolojik gelişmeler insan yaşamına büyük kolaylıklar getirse de, özellikle 1980 sonrası doğan milenyum, Z ve Alfa gibi dijital yerli kuşakların algı biçimlerini, sosyalleşme süreçlerini ve benlik donanımlarını derinden sarsarak kuşaklar arasında ciddi bir kopuşa neden olmuştur. Yeniliklerin yayılımı, kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı ile kanca modeli gibi kuramsal çerçeveler; kapitalist sistemin ve dijital platformların aralıklı olumlu pekiştirme ve toplumsal onay dürtülerini kullanarak bireylerde nasıl davranışsal bağımlılık yarattığını açıklamaktadır. Sanal gerçeklik, dijital kimlik, sanal kaytarma ve dijital dadı gibi kavramlarla somutlaşan bu yeni kültürde birey, gerçeklikten uzaklaşarak trans haline geçmekte ve internet yokluğunda var olmakta zorlanmaktadır. Sosyal ağ, anlık mesajlaşma, çevrim içi oyun ve web sitesi bağımlılığı olarak alt türlere ayrılan bu rahatsızlık; zihinsel meşguliyet, tolerans, yoksunluk, sorunlara rağmen kullanım ve çatışma gibi DSM-V tanı ölçütleriyle kendini göstermektedir. Deneysel kullanımdan patolojik evreye uzanan bu kontrolsüz sürecin kalıcı olumsuz etkilerini azaltmak ve sağlıklı nesiller yetiştirmek adına, bireylerin çevrimiçi vakitlerini titizlikle optimize etmelerini öngören dijital minimalizm felsefesinin benimsenmesi ve sanal kimlikler ile gerçek yaşantının tutarlı bir şekilde bütünleştirilmesi acil bir zorunluluktur.
This study comprehensively examines technology addiction, which has entered our lives with the proliferation of the internet and smart devices in the information age, within the framework of theories, concepts, symptoms, and stages. Although technological developments bring great conveniences to human life, they have deeply shaken the perception styles, socialization processes, and self-equipments of digital native generations, especially Gen Y, Z, and Alpha born after 1980, causing a serious rupture between generations. Theoretical frameworks such as the diffusion of innovations, uses and gratifications approach, and the hook model explain how the capitalist system and digital platforms create behavioral addiction in individuals by using intermittent positive reinforcement and the urge for social approval. In this new culture embodied by concepts such as virtual reality, digital identity, cyberloafing, and digital nanny, the individual distances themselves from reality, enters a trance state, and struggles to exist in the absence of the internet. This disorder, subcategorized into social network, instant messaging, online gaming, and website addictions, manifests itself through DSM-V diagnostic criteria such as salience, tolerance, withdrawal, continued use despite problems, and conflict. In order to reduce the permanent negative effects of this uncontrolled process extending from experimental use to the pathological stage and to raise healthy generations, it is an urgent necessity to adopt the philosophy of digital minimalism, which envisions individuals meticulously optimizing their online time, and to consistently integrate virtual identities with real life.
Referanslar
Demir Ü. Sosyal medya kullanımı ve aile iletişimi Çanakkale'de lise öğrencileri üzerine bir araştırma. Selçuk İletişim, 2016;9(2):27-50.
Yengin D. Teknoloji bağımlılığı olarak dijital bağımlılık. The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication-TOJDAC, 2019;9(2):130-144. doi: 10.7456/10902100/007
Ayaz MB. Sanal bağımlılık. 1. Baskı. İstanbul: İdeal Akademi; 2018.
Ögel K. İnternet bağımlılığı. 4.Baskı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları; 2020.
TÜİK. Hanelerde bilişim teknolojileri kullanım araştırması. 2020. (02.02.2022 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p adresinden ulaşılmıştır).
Ertemel AV, Aydın G. Dijital ekonomide teknoloji bağımlılığı ve çözüm önerileri. Addicta:The Turkish Journal on Addictions, 2018;5:665-690. doi: 10.15805/addicta.2018.5.4.0038
Rogers EM. Diffusion of innovations. (4th ed.). New York: Free Press.1995.
Sarı Ü, Türker H. Dijital platform kullanıcılarının izleme alışkanlıklarına yönelik bir araştırma: Netflix örneği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2021;21(1):59-80.
Newport C. Dijital minimalizm. (Cansen Mavituna, Çev. ed.). 3. Baskı. İstanbul: Metropolis Yayıncılık; 2020.
Songur A. Maraton izleme: Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı bağlamında bir araştırma. Aygül HH, Eke E. (eds). Dijital bağımlılık ve E-hastalıklar içinde. Ankara: Nobel Yayıncılık; 2020.p:327-358.
Katz E.Mass communications research and the study of popular culture: An editorial note on a posible future fort his journal. Studies in Public Communication, 1959;2:1-6.
Aygül HH, Apak F, Akgül M. Stalker : Instagram mekanında gözetim ve gözetleme. Aygül HH, Eke E. (eds). Dijital bağımlılık ve E-hastalıklar. içinde. Ankara: Nobel Yayıncılık; 2020. p:365-401.
Yurdakul IK, Dönmez O, Yaman F, Odabaşı HF. (2013). Dijital ebeveynlik ve değişen roller. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 2013;12(4):883-896.
Paslı F, Aslantürk H. Çocuklarla çalışma: Temel alanlar, uygulamalar, güncel tartışmalar. 1. Baskı. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık; 2020.
Kayaoğlu M. Eyvah! Çocuğum bağımlı mı? 1. Baskı. İstanbul: Nesil Basım Yayın: 2017.
Tarhan N, Nurmedow S. Bağımlılık; Sanal veya gerçek bağımlılıkla başa çıkma. 7. Baskı. İstanbul: Timaş Yayınları; 2019.
Sigerson L, Li AYL, Cheung MWL, Cheng C. Examining common information technology addictions and their relationships with non-technology-related addictions. Computers in Human Behavior, 2017;75:520-526.
Dinç M. Teknoloji bağımlılığı ve gençlik. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 2015;3(3):31-65.
Balcıoğlu İ, Türk B. Teknoloji bağımlılığı: Sosyal ve adli sorunlar. Özçetin A, editör. Teknoloji Bağımlılığı. içinde. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2021.
Aydın F. Teknoloji bağımlılığının sınıf ortamında yarattığı sorunlara ilişkin öğrenci görüşleri.(Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara, 2017.
Ektiricioğlu C, Arslantaş H, Yüksel R. Ergenlerde çağın hastalığı: Teknoloji bağımlılığı. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 2020;29(1):51-64. doi: 10.17827/aktd.498947
Kuss DJ, Griffiths MD. Online social networking and addiction-a review of the psychological literature. International journal of environmentalb research and public health, 2011;8(9): 3528-3552.
Pew Research Center (PRC). Social Media Use in 2021. (09.12.2021.tarihindehttps://www.pewresearch.org/internet/2021/04/07/social-media-use-in-2021/ adresinden ulaşılmıştır).
Yılmaz T. Dedikoducu beyin. 7. Baskı. İstanbul: Nemesis Kitap; 2021.
Akbaş ÖZ. İnternet bağımlılığı ve aile içi etkileşimler. Aygül HH, Eke E. (eds). Dijital bağımlılık ve E-hastalıklar. içinde. Ankara: Nobel Yayıncılık; 2020.p:125-146.
Arklan Ü, Rençber H, Kartal NZ. Dijital Çağın yeni sarmalı: Sosyal medya bağımlılığı. Aygül HH, Eke E. (eds). Dijital bağımlılık ve E-hastalıklar. içinde. Ankara: Nobel Yayıncılık; 2020.p:61-82.
American Psychiatric Association. Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Washington, DC: Author; 2013.
