Teknoloji Bağımlılığı ile Beyin Arasındaki İlişki
Özet
İnsan davranışlarının nörobiyolojik temelleri Hippocrates dönemine kadar uzanmakta olup, günümüzde nörobilişsel teoriler beyindeki fizyolojik ve kimyasal değişimlerin davranışlar üzerindeki etkilerini incelemektedir. Teknolojik ilerlemeler hayatı kolaylaştırırken, kontrolsüz kullanım neticesinde bireylerin ruhsal yapısını, algı, duygu ve davranışlarını değiştirerek bağımlılık gibi kronik beyin hastalıklarına yol açmaktadır. Sinir sistemini oluşturan nöronlar arasındaki sinapslarda kodlanan öğrenme süreci; teknolojik cihazların sürekli kullanımı, bildirimlerin uyarıcı etkisi ve aşırı zihin konforu nedeniyle kesintiye uğramakta, nöral plastisiteyi olumsuz etkileyerek dikkat ve odaklanma sorunlarını beraberinde getirmektedir. Bağımlılık döngüsünde, haz molekülü olan dopaminin yapay şekilde aşırı salgılanması ödül sistemini bozarak limbik sistemi (id) aktifleştirmekte ve mantıksal muhakemeden sorumlu frontal korteksi (süperego) pasif hale getirmektedir. Bu durum prefrontal kortekste kalıcı hasarlara, dürtü kontrol bozukluklarına, gerçeklik algısının yitimine, hafızanın zayıflamasına ve alfa kuşağında yalnız kalamama ile kaygı problemlerine neden olmaktadır. Sonuç olarak, teknolojinin limbik sistemi esir alan dürtüsel tuzaklarına karşı koyabilmek ve özerkliği korumak adına frontal korteksi geliştirecek farkındalığa ve zihinsel dinlenme alanlarına ihtiyaç duyulmaktadır.
The neurobiological foundations of human behavior date back to the Hippocrates era, and today, neurocognitive theories examine the effects of physiological and chemical changes in the brain on behavior. While technological advancements facilitate life, uncontrolled use alters individuals' psychological structure, perception, emotion, and behavior, leading to chronic brain diseases such as addiction. The learning process encoded in the synapses between neurons constituting the nervous system is disrupted by the continuous use of technological devices, the stimulating effect of notifications, and excessive mental comfort, negatively affecting neural plasticity and bringing along attention and focus problems. In the addiction cycle, the artificial over-secretion of dopamine, the pleasure molecule, disrupts the reward system, activates the limbic system (id), and passivates the frontal cortex (superego) responsible for logical reasoning. This situation causes permanent damage to the prefrontal cortex, impulse control disorders, loss of perception of reality, weakening of memory, and problems of inability to be alone and anxiety in the alpha generation. Consequently, in order to counteract the impulsive traps of technology that captive the limbic system and to maintain autonomy, there is a need for awareness and mental rest areas that will develop the frontal cortex.
Referanslar
Üngören E. Beynin nöroanatomik ve nörokimsayal yapısının kişilik ve davranış üzerindeki etkisi. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi. 2015; 7(1):193-219.
Ataç A. ve Uçar M. 2006. “Biyoteknolojinin Sinir Bilim Uygulamalarında Gelinen Nokta: Üstinsan Mı, Biyolojik Robot Mu?”. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni. 2006; 5 (6): 455-465.
Karaçağ B. Beyin ve Kişilik. TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi. 2010; Şubat: 70-70.
Eşel E. Dinî ve Mistik Deneyimlerin Muhtemel Bilimsel ve Nörobiyolojik Düzenekleri. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni. 2009;19: 193-205.
Tarhan N, Nurmedow S. Bağımlılık; Sanal veya gerçek bağımlılıkla başa çıkma. İstanbul: Timaş Yayınları; 2019.
Korkmaz Ö. ve Mahiroğlu A. Beyin, Bellek ve Öğrenme. Kastamonu Eğitim Dergisi, 2007;15(1): 93-104.
Newport C. Dijital Minimalizm. (Cansen Mavituna, Çev. Ed.). İstanbul: Metropolis Yayıncılık; 2020.
Balıkçı K. Bağımlılığın Nörobiyolojik Boyutu. Öztürk C (ed). Çocuklarda Bağımlılık ve Hemşirelik Yaklaşımları. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2021. p.1-6.
Yılmaz T. Dedikoducu Beyin. İstanbul: Nemesis Kitap; 2021.
Ögel K. İnternet Bağımlılığı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları; 2020.
Erduran-Avcı D. ve Yağbasan R. Beyin Yarı Kürelerinin Baskın Olarak Kullanılmasına Yönelik Öğretim Stratejileri. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi. 2008;25(2):1-17.
Uzbay İ.T. Beyin Biyokimyası ve Davranış Bölümü. Yüksel N (ed). Ruhsal Hastalıklar içinde. İstanbul: Nobel Tıp Kitapevi; 2006. p.
Kaya E. Akpınar D. ve Akpınar H. Bağımlılığın patofizyolojisi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Tıp Dergisi, 2019; 6(3),166-170.
Gökmen DB. Sağlık Öğrencilerinde Teknoloji Bağımlılığı Benlik Saygısı ve Savunma Mekanizmaları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. 6. Uluslararası 10. Ulusal Psikiyatri Hemşireliği Kongresi, 20-23 Ekim 2021, Online kongre.
Ayaz MB. Sanal bağımlılık. İstanbul: İdeal Akademi; 2018.
Arıkan O. İrkeç C. İşeri E. Özgören M. Karakaş H.M. Karakaş S. Uzbay T. ve Yüksel N. Kognitif Nörobilimler. 2008; Ankara: Medikal ve Nobel Tıp Kitap Sarayı.
Songur A. Maraton izleme: Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımı Bağlamında Bir Araştırma. Aygül HH, Eke E (ed). Dijital bağımlılık ve E-hastalıklar içinde. Ankara: Nobel Yayıncılık; 2020.p:327-358.
Shim H. Kim J.k. An exploration of the motivations for binge-watching and the role of individual differences. Computers in Human Behavior. 2018; 82(1), 94-100. doi:10.1016/j.chb.2017.12.032
Göka E., Başefe G, Ak E. Kafa Travmasına Bağlı Frontal Lob Sendromu: Bir Olgu Sunumu. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni. 2009; 19(Ek-1): 208-210.
Cöngeloğlu A. Beyin ve Nörobiyoloji. 2009. (02.02.2022 tarihinde http://www.gata.edu.tr/dahilibilimler/cocukruh/beyin.html adresinden ulaşılmıştır.)
Twenge JM. Have smart-phones destroyed a generation? The Atlantic. 2017. (01.10.2021 tarihinde www.theatlantic.com/magazine/archive/2017/09/has-the-smartphone-destroyed-a-generation/534198 adresinden ulaşılmıştır.)
Öztürk Ö. Odabaşoğlu G. Eraslan D. İnternet Bağımlılığı: Kliniği Ve Tedavisi. Bağımlılık Dergisi. 2007; 8(1): 36-41
Yazıcı K. YazıcıA.E. Dürtüselliğin Nöroanatomik ve Nörokimyasal. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2010; 2(2): 254280 .
Uğur M. Duygu Durum Bozukları. Türkiye’de Sık Karşılaşılan Psikiyatrik Hastalıklar. İ.Ü. Cerrah Paşa Tıp Fakültesi Tıp Eğitim Etkinlikleri. 2010; 62:59-84.
Madi B. Öğrenme Beyinde Nasıl Oluşur. Ankara; Efil Yayıevi. 2011.
