Teknoloji Bağımlılığının Çocuklar Üzerinde Etkileri
Özet
Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, çocukların televizyon, bilgisayar, tablet ve akıllı telefon gibi cihazlara erişimini kolaylaştırarak internet kullanım oranlarını ciddi ölçüde artırmıştır. Pandemi süreciyle birlikte evde geçirilen sürenin uzaması, çocukların dijital dünyayla olan bağını daha da kuvvetlendirmiş ve teknolojiyi hayatlarının vazgeçilmez bir parçası haline getirmiştir. Ancak kontrolsüz ve aşırı ekran maruziyeti, çocuklarda motor becerilerin gecikmesi, uyku kalitesini düşüren melatonin salınımının engellenmesi, obezite riskinin artması, kuru göz sendromu ve duruş bozukluklarına bağlı kas-iskelet sistemi rahatsızlıkları gibi pek çok fiziksel soruna yol açmaktadır. Bilişsel düzlemde dikkat eksikliği, odaklanma sorunları, dil gelişiminde yavaşlama ve akademik başarıda düşüş gözlemlenirken; psikososyal açıdan ise çocukların gerçek yaşamdan soyutlanması, yalnızlaşması, kaygı, depresyon ve saldırganlık gibi duygu durum bozuklukları tetiklenmektedir. Buna karşın bilinçli, yaşa uygun ve sınırlandırılmış teknoloji kullanımı çocukların ince motor becerilerini ve el-göz koordinasyonunu geliştirmekte; stratejik düşünme, problem çözme ve analitik beceriler gibi zihinsel süreçlerine olumlu katkılar sunmaktadır. Ebeveynlerin çocuklara doğru rol model olmaları, güvenlik filtreleri kullanmaları, yaş gruplarına göre belirlenen ekran sürelerine riayet etmeleri ve çocukları beş yaşından itibaren spor ile sanata yönlendirmeleri kritik önem taşımaktadır.
The rapid developments in information and communication technologies have facilitated children's access to devices such as television, computer, tablet, and smartphone, significantly increasing internet usage rates. The extension of time spent at home due to the pandemic process has further strengthened children's bond with the digital world and made technology an indispensable part of their lives. However, uncontrolled and excessive screen exposure causes many physical problems in children such as delays in motor skills, inhibition of melatonin release that lowers sleep quality, increased risk of obesity, dry eye syndrome, and musculoskeletal disorders due to posture defects. On the cognitive level, attention deficit, focus issues, deceleration in language development, and a decrease in academic success are observed; while psychosocially, children's isolation from real life, loneliness, and mood disorders such as anxiety, depression, and aggression are triggered. On the other hand, conscious, age-appropriate, and limited technology use improves children's fine motor skills and hand-eye coordination, while providing positive contributions to their mental processes such as strategic thinking, problem solving, and analytical skills. It is of critical importance that parents act as correct role models for children, use security filters, comply with screen times determined according to age groups, and direct children toward sports and arts starting from the age of five.
Referanslar
Mustafaoğlu R, Zirek E, Özdinçler AR, Yasacı Z. Dijital teknoloji kullanımının çocukların gelişimi ve sağlığı üzerine olumsuz etkileri. Türkiye Yeşilay Cemiyeti Dergisi. 2018;5(2):227-247.
Karaca Y, Pekyaman A, Güney H. Ebeveynlerin televizyon reklam ı̇çeriklerinin çocuklar üzerindeki etkilerini etik açıdan algılamalarına yönelik bir araştırma. Sosyal Bilimler Dergisi. 2007;9(2):233-250.
TÜİK. Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması 2021. (01/03/2022 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p =Cocuklarda-Bilisim-Teknolojileri-Kullanim-Arastirmasi-2021-41132 adresinden ulaşılmıştır).
Howie EK, Coenen P, Campbell AC, et al. Head, trunk and arm posture amplitude and variation, muscle activity, sedentariness and physical activity of 3 to 5 year-old children during tablet computer use compared to television watching and toy play. Applied Ergonomics. 2017;65:41-50.
Cespedes EM, Gillman MW, Kleinman K, et al. Television viewing, bedroom television, and sleep duration from infancy to mid- childhood. Journal ofthe American Academy of Pediatrics. 2014;133(5);1163-1171.
Levenson JC, Shensa A, Sidani JE., et al. The association between social media use and sleep disturbance among young adults. Preventive Medicine. 2016;85:36-41.
Vijakkhana N, Wilaisakditipakorn T, Ruedeekhajorn K, et al. Evening media exposure reduces night–time sleep. ActaPaediatrica. 2015;104(3):306–312.
Bruni O, Sette S, Fontanesi L, et al. Technology use and sleep quality in preadolescence and adolescence. Journal of clinical sleep medicine: Official Publication of the American Academy of Sleep Medicine. 2015;11(12):1433.
Chassiakos YLR, Radesky J, Christakis D, et al. Children and adolescents and digital media. Journal ofthe American Academy of Pediatric. 2016;138(5):3-6.
Hysing M, Pallesen S, Stormark KM, et al. Sleep and use of electronic devices in adolescence: Results from a large population-based study. BMJ Open. 2015;5:e006748. doi:10.1136/bmjopen-2014-006748
Li S, Jin X, Wu S, et al. The impact of media use on sleep patterns and sleep disorders among school-aged children in China. Sleep. 2007;30(3):361-367.
Walters AS, Rye DB. Review of the relationship of restless legs syndrome and periodic limb movements in sleep to heart disease, and stroke. Sleep, 2009;32:589-597.
Strasburger VC, Jordan AB. Donnerstein E. Health effects of media on children and adolescents. Journal of the American Academy of Pediatrics, 2010;125(4):756-767.
Bel-Serrat S, Mouratidou T, Santaliestra-Pasías AM, et al. Clustering of multiple lifestyle behaviours and its association to cardiovascular risk factors in children: The IDEFICS study. European Journal of Clinical Nutrition, 2013;67(8):848-854.
Mustafaoğlu, R., Yasacı, Z. Dijital oyun oynamanın çocukların ruhsal ve fiziksel sağlığı üzerine olumsuz etkileri. Bağımlılık Dergisi, 2018;19(3):51-58.
Cox R, Skouteris H, Rutherford L, et al. Television viewing, television content, food intake, physical activity and body mass index: A cross- sectional study of preschool children aged 2-6 years. Health Promotion Journal of Australia. 2012;23(1):58-62.
Wen LM, Baur LA, Rissel C, et al. Correlates of body mass index and overweight and obesity of children aged 2 years: Findings from the healthy beginnings trial. Obesity a Research Journal. 2014;22(7):1723-1730.
Chaput JP, Klingenberg L, Astrup A, et al. Modern sedentary activities promote overconsumption of food in our current obesogenic environment. Obesity Reviews. 2011;12(5):e12-e20.
Pearson N, Biddle SJ. Sedentary behavior and dietary intake in children, adolescents, and adults: A systematic review. American Journal of Preventive Medicine. 2011;41(2):178-188.
Horzum MB. İlköğretim öğrencilerinin bilgisayar oyunu bağımlılık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre ı̇ncelenmesi. Eğitim ve Bilim Dergisi. 2011;36(159):56-68.
Esen E, Siyez DM. Ergenlerde ı̇nternet bağımlılığını yordayan psiko- sosyal değişkenlerin ı̇ncelenmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi. 2011;4 (36):127-138.
Büyükbaş Z, Gündüz MK, Bozkurt B, ve ark. Bilgisayar kullanıcılarında görülen oküler yüzey değişikliklerinin değerlendirilmesi. Turk J Ophthalmol, 2012;42(3):190-6.
Harris C, Straker L. Survey of physical ergonomics issues associated with school children’s use of laptop computers. International Journal of Industrial Ergonomics. 2000;26(3):337–346.
Straker LM, Coleman J, Skoss R, et al. A comparison of posture and muscle activity during tablet computer, desktop computer and paper use by young children. Ergonomics. 2008;51(4):540-555.
Yabe Y, Hagiwaral Y, Sekiguchi T, et al. Late bedtimes, short sleeping time, and longtime video-game playing are associated with low back pain in school-aged athletes. European Spine Journal. 2018;27:1112–1118.
Musluoğlu M. 15-19 Yaş arası öğrencilerden oluşan bir lise örnekleminde bağlanma stilleri ile ı̇nternet ve dijital oyun bağımlılığının ı̇lişkisinin ı̇ncelenmesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Beykent Üniversitesi, 2016.
Harris C, Straker L, Pollock C, et al. Children, computer exposure and musculoskeletal outcomes: The development of pathway models for school and home computer- related musculoskeletal outcomes. Journal of Ergonomics. 2015;58(10):1611–1623.
Kaplan N. Ortaokul öğrencilerinde ı̇nternet bağımlılık düzeylerinin sağlık üzerine etkilerinin ı̇ncelenmesi. Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. İzmir: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi, 2016.
Alaçam H, Çulha Ateşci F, Şengül AC, ve ark. Üniversite öğrencilerinde ı̇nternet bağımlılığının sigara ve alkol kullanımı ile ı̇lişkisi. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2015;16:383-388.
Akbulut V. Çocuk ve ergenlerde bilgisayar ve internet kullanımının gelişimsel sonucları. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 2013;3(2):53-68.
Oruç C, Tecim E, Özyürek H. Okul öncesi dönem çocuğunun kişilik gelişiminde rol modellik ve çizgi filmler. Ekev Akademi Dergisi. 2011;15(48):303- 319.
Güngör M. Okul öncesi dönem çocuklarının televizyon ı̇zleme alışkanlıkları ve anne baba tutumları. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2014; 11(28):202.
Schmitt ZL, Livingston MG. Video game addiction and college performance among males: results from a 1 year longitudinal study. Cyberpsychology, Behavıor, and Socıal Networkıng. 2015;18(1): 25-29.
Granic I, Lobel A, Engels RC. The benefits of playing video games. American Psychologist. 2014;69(1):66–78.
Yeşilay Teknoloji Bağımlılığı. (01.02.2022 tarihinde https://www.yesilay.org.tr/tr/bagimlilik/teknoloji-bagimliligi adresinden ulaşılmıştır).
Rosen LD, Lim A, Felt J, et al. Media and technology use predicts ill-being among children, preteens and teenagers independent of the negative health impacts of exercise and eating habits. Computers in Human Behavior. 2014;35:364–375.
İşçibaşı Y. Bilgisayar, internet ve video oyunları arasında çocuklar. Selçuk Üniversitesi İletişim Fakültesi Akademik Dergisi. 2011;7(1):122–130.
Sevi OM, Odabaşıoğlu G, Genç Y, ve ark. Cep telefonu envanteri: Standardizasyonu ve kişilik özellikleriyle ilişkisinin incelenmesi. Bağımlılık Dergisi, 2014;15(1):15–22.
Chassiakos YLR, Radesky J, Christakis D, et al. Children and adolescents and digital media. Journal ofthe American Academy of Pediatrics. 2016;138(5):3–6.
Aktaş B. Ortaokul Öğrencilerinde İnternet ve Dijital Oyun Bağımlılığının Psikolojik Sağlamlık ve Saldırganlıkla İlişkisi. Yüksek Lisans Tezi, Kafkas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Kars, 2018.
Kısa Ö. Ortaokul Öğrencilerinde Yalnızlık ve Sosyal Beceri Düzeyleri ile İnternet Bağımlılığı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Kırklareli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Kırklareli, 2018.
Ulusoy A, Bostancı M. Çocuklarda sosyal medya kullanımı ve ebeveyn rolü. Uluslararası Sosyal Bilim Dergisi. 2014;2(28):559-572.
Kim Y, Smith D. Pedagogical and technological augmentation of mobile learning for young children. Interactive Learning Environments, 2017;25(1):4-16.
Çavuş S, Ayhan B, Tuncer M. Bilgisayar oyunları ve bağımlılık: Üniversite öğrencileri üzerine bir alan araştırması. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi. 2016; (43):266-289.
Tarhan N. Çocuklar bilgisayar oyunlarından etkilenir mi? Tefekkür Dergisi. 2007;19(1).
Doruk D. Öğrenme İsteksizliğinin İnternet Kullanımıyla İlişkilendirilmesi (Ergen Boyutunda). Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul,2007.
Hazar Z, Hazar M. Çocuklar için dijital oyun bağımlılığı ölçeği. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi. 2017; 14(1): 203-216.
Kar B. Ortaöğretim Kurumlarında Okuyan Öğrencilerin İnterneti Oyun ve Sosyal Ağ Amaçlı Kullanmaları ile Akademik Başarılarının Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. İstanbul Aydın Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2015.
Moore M, Meltzer LJ. The sleepy adolescent: causes and consequences of sleepiness in teens. Paediatric Respiratory Reviews 2008; 9: 114–21.
Dijital Oyun Bağımlılığı Çalıştayı Sonuç Raporu, 2018. (26.01.2022 tarihinde https://sggm.saglik.gov.tr/TR-78285/dijital-oyun-bagimliligi-calistayi-sonuc-raporu.html adresinden ulaşılmıştır).
American Psychological Association 2019, Digital guidelines: Promoting healthy technology use for children. (26.01.2022 tarihinde https://www.apa.org/topics/social-media-internet/technology-use-children adresinden ulaşılmıştır).
