Çevrimiçi Alışveriş Bağımlılığı

Yazarlar

Ebru Başkaya
https://orcid.org/0000-0002-3485-2039

Özet

Teknoloji ve internetin hızlı gelişimi, geleneksel alışveriş alışkanlıklarını dijital platformlara taşıyarak hayatı kolaylaştırırken, aşırı kullanım durumunda bireyler için yıkıcı bir faaliyet olan "Çevrimiçi Alışveriş Bağımlılığı" kavramını ortaya çıkarmıştır. İlk olarak Emil Kraepelin tarafından "oniomania" olarak adlandırılan alışveriş bağımlılığı, internet sitelerinin pratikliği, zaman ve maliyet avantajları ile dijital ortama taşınmış ve kontrol edilemeyen meşguliyet ile tekrarlayan satın alma arzusuyla karakterize kronik bir davranışsal bozukluğa dönüşmüştür. Bireyler ihtiyaç duydukları için değil; düşük benlik saygısı, yalnızlık, anksiyete, depresyon ve stres gibi olumsuz duygusal durumlardan kaçınmak, anlık haz ve eğlenceye ulaşmak amacıyla dürtüsel olarak alışverişe yönelmektedir. Yapılan araştırmalar; kadın olmanın, yüksek gelir düzeyinin, düşük öz düzenlemenin ve finansal okuryazarlık eksikliğinin bu bağımlılığı artırdığını, nevrotiklik ve dışadönüklük gibi kişilik özelliklerinin de risk faktörleri olduğunu göstermektedir. Alışveriş bağımlılığı olan kişilerde duygudurum, anksiyete, kişilik, dürtü kontrol ve madde kullanım bozuklukları gibi psikiyatrik eş tanılar genel topluma göre daha yüksek oranda görülmektedir. Satın alma anında geçici bir rahatlama ve mutluluk yaşansa da sonrasında suçluluk, pişmanlık ve ekonomik sıkıntılar ortaya çıkmakta, bu durum bireyin sosyal ve günlük yaşamını baltalamaktadır.

While technological advancements and internet expansion facilitate life by shifting shopping to digital platforms, excessive use has given rise to "Online Shopping Addiction," a destructive activity for individuals. Initially termed "oniomania" by Emil Kraepelin, shopping addiction has transitioned to the digital environment through website practicality, time, and cost advantages, evolving into a chronic behavioral disorder characterized by uncontrollable preoccupation and repetitive buying desires. Individuals engage in impulsive shopping not out of utility but to escape negative emotional states such as low self-esteem, loneliness, anxiety, depression, and stress, or to achieve instant pleasure and hedonic entertainment. Research indicates that being female, having higher income, low self-regulation, and lacking financial literacy increase this addiction, while personality traits like neuroticism and extraversion serve as significant risk factors. Psychiatric comorbidities—including mood, anxiety, personality, impulse control, and substance use disorders—are reported at much higher rates among compulsive shoppers than the general population. Although buying behavior induces temporary relief and euphoria, it is intensely followed by guilt, regret, and financial distress, ultimately undermining the individual's social and daily life.

Referanslar

Pilatin A, Dilek Ö. Tüketicilerin online alışveriş alışkanlıklarının demografik özelikler bakımından incelenmesi Doğu Karadeniz şehirleri üzerinde bir araştırma. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2021;13(1): 11-28.

Armağan E, Temel E. Türkiye’de onlıne kompulsif alışveriş davranışı üzerine ampirik bir çalışma. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2018;20 (4): 621-653 DOI: 10.16953/deusosbil.346859

Wang ETG, Yeh HY, Jiang JJ. The relative weights of internet shopping fundamental objectives: Effect of lifestyle differences. Psychology and Marketing. 2006;23(5): 353-367.

Sequeira JP. A Study on "E- shopping trends in metropolitan cities of India with special reference to Bangalore City". The International Journal of Business & Management. 2015;3(7): 50-56.

Akram U, Hui P, Khan MK, Hashim M, Saduzai SK. Impulsive buying: a qualitative investigation of the phenomenon. In Proceedings of the Tenth International Conference on Management Science and Engineering Management, 24 August 2016, Springer, Singapore, (pp. 1383-1399).

Günüç S, Doğan Keskin A. Çevrimiçi alışveriş bağımlılığı: Belirtiler, nedenler ve etkiler. ADDICTA: The Turkish Journal On Addictions. 2016;3(3): 339-364.

Häubl G, Trifts V. Consumer decision making in online shopping environments: The effects of interactive decision aids. Marketing Science, 2000;19(1): 4-21.

Hsiao MH. Shopping mode choice: Physical store shopping versus e-shopping. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review. 2009;45(1): 86-95.

Mukhopadhyay A, Johar GV. Indulgence as self-reward forprior shopping restraint: a justification-based mechanism. Journal of Consumer Psychology. 2009;19(3): 334–45.

Maraz A, Griffiths MD, Demetrovics Z. The prevalence of compulsive buying: a meta‐analysis. Addiction. 2016;111(3): 408-419.

Bleuler E.Textbook of Psychiatry. New York: Macmillan,1924.

Dittmar H. (2004). Understanding and diagnosing compulsive buying. In R. Coombs (ed.), Handbook of addictive disorders: A practical guide to diagnosis and treatment New York: Wiley; 2004. pp. 411-450.

Lim ET, Cyr D. Modeling hedonic consumption behaviors in online shopping. (Ed.: SIGHCI 2009 Proceedings.4), http://aisel.aisnet.org/sighci2009/4, (Erişim Tarihi: 24.01.2022).

Adomaviciute K. Relationship between utilitarian and hedonic consumer behavior. Economics and Management. 2013;18(4): 754-760.

Türkmen İ. Erten Ş. (2020). Materyalizmin tüketim alışkanlıkları üzerine etkisi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2020;20(3): 615-639. doi: 10.11616/basbed.v20i56819.748166

Lu J, Liu Z, Fang Z. Hedonic products for you, utilitarian products for me. Judgment and Decision Making. 2016;11(4): 332-341

Christenson GA, Faber RJ, Dezwaan M, Raymond NC, Specker SM, Ekern MD. et al. Combulsive buying. Descriptive characteristics and psychiatric comorbidity. Journal of Clinical Psychiatry, 1994;55: 5–11.

McElroy SL, Keck PE, Phillips KA. Kleptomania, compulsive buying, and binge-eating disorder. Journal of Clinical Psychiatry.1995;56 (suppl 4): 14–26.

Dell'Osso B, Allen A, Altamura AC, Buoli M, Hollander E. Impulsive–compulsive buying disorder: Clinical overview. Australian & New Zealand Journal of Psychiatry. 2008:42(4); 259-266.

TÜİK. Hanehalkı bilişim teknolojileri kullanım araştırması [Online]. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)-Kullanim-Arastirmasi-2021-37437 (Erişim tarihi: 25.01.2022).

Karahan M, Yıldırım Z. Üniversite öğrencilerinin elektronik ticarete ilişkin tutum ve kaygılarının ölçülmesi. Akademik Yaklaşımlar Dergisi. 2020;10(2): 123-141

Kirezli Ö, Arslan FM. Analyzing motivational determinants of shopping addiction tendency. Ege Academic Review. 2019;19(1): 61-74.DOI: 10.21121/eab.2019148775.

Manchiraju S, Sadachar A, Ridgway JL. The Compulsive Online Shopping Scale (COSS): Development and validation using panel data. International Journal of Mental Health Addiction. 2016;15: 209-223.

Black DW. A review of compulsive buying disorder. World Psychiatry. 2007; 6(1): 14–18.

Hussain AH, Bohari AM. The use of high-speed internet as a platform for compulsive online buying: A case of study of post-graduate students in Malaysia. Geografia Online Malaysia Journal of Society and Space. 2012;8(7): 32-43.

Andreassen CS. Online social network site addiction: A comprehensive review. Current Addiction Reports. 2015;2(2): 175-184.

Patwardhan P, Yang J. Internet dependency relations and online consumer behavior: a media system dependency theory perspective on why people shop, chat, and read news online. Journal of Interactive Advertising. 2003; 3(2): 57-69.

Yakın V, Aytekin P. İnternet Bağımlılığının Online Kompulsif Ve Online Anlık Satın Alma Davranışlarına Etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi. 2019;20(1): 199-222.

Kuss DJ, Griffiths MD, Binder JF. Internet addiction in students: Prevalence and risk factors. Computers in Human Behavior. 2013; 29(3): 959-966.

Lee YJ. Park JK. The mediating role of consumer conformity in e-compulsive buying. Advances in Consumer Research. 2008;35: 387-392.

Raab G, Eldger CE, Neuner M, Weber B. A neurological study of compulsive buying behavior. Journal of Consumer Policy. 2011;34(4): 401-413

Bal F, Okkay İ. İnternet tabanlı sorunlu alışveriş davranışı: Çevrimiçi alışveriş bağımlılığı. Bağımlılık Dergisi. 2022;23(1): 1-1.

Koufaris M, Kambil A, Labarbera P. Consumer behavior in web-based commerce: An Empirical study. International Journal of Electronic Commerce. 2001; 6(2): 115–138.

Jayawardhena C. Personal values’ influence on e-shopping attitude and behavior. Internet Research. 2004;14(2): 127–138.

Rose S, Dhandayudham A. Towards an understanding of internet-based problem shopping behaviour: The concept of online shopping addiction and its proposed predictors. Journal of Behavioral Addictions. 2014;3(2): 83-89.

Davenport K, Houston JE, Griffiths MD. Excessive eating and compulsive buying behaviours in women: An empirical pilot study examining reward sensitivity, anxiety, impulsivity, self- esteem and social desirability. International Journal of Mental Health and Addiction. 2012;10(4): 474–489.

Lee S, Park J, Lee S. The interplay of internet addiction and compulsive shopping behaviors. Social Behavior and Personality. 2016;44(11): 1901-1912

La Rose R, Eastin MS. (2002). Is online buying out of control? Electronic commerce and consumer self-regulation. Journal of Broadcasting and Electronic Media. 2002;46(4): 549–564.

Baumeister RF. Yielding to temptation: Self-control failure, impulsive purchasing, and consumer behavior. Journal of Consumer Research. 2002;28: 670–676

Lin A, Gregor S, Ewing M. Developing a scale to measure the enjoyment of web experiences. Journal of Interactive Marketing. 2008;22(4): 40–57.

Hart C, Farrell AM, Stachow G, Reed G, Cadogan JW. Enjoyment of the shopping experience: Impact on customers’ repatronage intentions and gender influence. The Services Industry Journal. 2007;27(5): 583–604

Lejoyeux M, Weinstein A. Compulsive buying. The American Journal of Drug and Alcohol Abuse. 2010; 36: 248–253

Thompson ER, Prendergast GP. The influence of trait effect and the five-factor personality model on impulse buying. Personality and Individual Differences. 2015;76: 216–221. doi: 10.1016/j.paid.2014.12.025.

Andreassen CS, Griffiths MD, Gjertsen SR, Krossbakken E, Kvam S, Pallesen S. The relationships between behavioral addictions and the five-factor model of personality. Journal of behavioral addictions, 2013;2(2): 90-99.

Uygun M, Özçifçi V, Divanoğlu SU. Tüketicilerin online alışveriş davranışını etkileyen faktörler. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi. 2011;3(2): 373-385.

Sohn SH, Choi YJ. Phases of shopping addiction evidenced by experiences of compulsive buyers. International Journal of Mental Health and Addiction. 2013;12(3): 243-254

Chen Y, Zhang L. Influential factors for online ımpulse buying in China: A model and it sempirical analysis. International Management Review. 2015: 57-60.

Pir EÖ. Üniversite öğrencilerinin hedonistik eğilimleri ve duygusal istikrarlılıklarının alışveriş bağımlılıklarına etkisinde finansal öz yetkinliklerinin rolü. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi. 2019;13(19): 815-851.

Lam LT, Lam MK. The association between financial literacy and problematic internet shopping in a multinational sample. Addictive Behaviors Reports. 2017;6: 123-127.

Ayazoğlu BA, Aksu M, Ünübol H, Sayar GH. Alışveriş bağımlılığı. Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Akademik Dergisi Etkileşim. 2019;4: 44-64. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2019.4.63

Mueller A, Mitchell JE, Mertens C, Mueller U, Silbermann A, Burgard M, de Zwaan, M. Comparison of treatment seeking compulsive buyers in Germany and the United States. Behaviour Research and Therapy. 2007; 45(7): 1629–1638.

Black DW, Repertinger S, Gaffney GR, Gabel J. Family history and psychiatric comorbidity in persons with compulsive buying: preliminary findings. American Journal of Psychiatry. 1998; 155(7): 960-963.

McElroy SL, Keck PE, Pope HG, Smith JM, Strakowski SM. Compulsive buying: a report of 20 cases. Journal of Clinical Psychiatry. 1994; 55: 242–248.

Lejoyeux M, Haberman N, Solomon J, Adès J. Comparison of buying behaviour in depressed patients presenting with or without compulsive buying. Comprehensive Psychiatry. 1999;40(1): 51–56

Schlosser S, Black DW, Repertinger S, Freet D. Compulsive buying: demography, phenomenology, and comorbidity in 46 subjects. General Hospital Psychiatry. 1994;16 (3): 205–212.

Grant JE, Levine L, Kim D, Potenza MN. Impulse control disorders in adult psychiatric inpatients. American Journal of Psychiatry. 2005;162(11): 2184–2188

Grant JE, Potenza MN. Gender-related differences in individuals seeking treatment for kleptomania. CNS Spectrums. 2008;13(3): 235–245.

Grant JE, Brewer JA, Potenza MN. The neurobiology of substance and behavioral addictions. CNS Spectrums. 2006;11(2): 924–930

Johnson T, Attmann J. Compulsive buying in a product specific context: Clothing. Journal of Fashion Marketing and Management. 2009;13(3): 394–405

Ridgway NM, Kukar-Kinney M, Monroe KB. An expanded conceptualization and a new measure of compulsive buying. Journal of consumer Research. 2008; 35(4): 622-639.

Gelecek

28 Mayıs 2022

Lisans

Lisans