Teknoloji Bağımlılığı ile Mücadele
Özet
Teknoloji bağımlılığı; internet, sosyal medya, akıllı telefon ve dijital oyunların aşırı kullanımıyla ortaya çıkan, yoksunluk belirtileri ve gelişim sorunları ile kendini gösteren çağdaş bir davranış bozukluğudur. İnternet bağımlılığı diğer teknolojik bağımlılıkların temelini oluştururken; özellikle risk altındaki çocuk ve ergenlerin korunmasında okul öncesi dönemden itibaren koruyucu müdahalelerin başlaması, okul, aile ve akran çevresinin sürece dahil edilmesi gerekmektedir. Ebeveyn denetiminden uzak sosyal medya kullanımı ve anlık ödüller sunan akıllı telefonların aşırı tüketimi, bireylerde oto kontrol eksikliğine, dikkat sürelerinin kısalmasına ve nörolojik olgunlaşma sorunlarına yol açmaktadır. Dijital dünyada oyun sürelerinin patolojik düzeye ulaşması ise akademik başarıda düşüş, robotlaşma ve anti-sosyal tutumlar gibi olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. Bu süreçle mücadelede Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), Motivasyonel Görüşme ve Aile Terapisi gibi kanıta dayalı psikolojik tedavi yaklaşımları öne çıkmaktadır. BDT ile bireylerin zihinsel çarpıtmaları çözülüp dürtü kontrolleri geliştirilirken, çok aileli grup terapileriyle ebeveyn-ergen iletişimi ve yakınlığı güçlendirilerek internete olan bağımlılık azaltılmaktadır. Ayrıca, çocukları sanal dünyanın risklerinden ve çevrimiçi zorbalıklardan korumak adına ebeveynlerin farkındalık, kontrol ve kullanım sonrası geribildirim adımlarını içeren dijital ebeveynlik becerilerini artırmaları kritik bir öneme sahiptir. Bireyi ve çevresini bütüncül olarak ele alan Virginia Satir yaklaşımı ise aile içi etkileşimi odağa alarak, dijital sosyalleşme ortamlarında onaylanma ihtiyacı arayan bireylerin kendilik değerini yükseltmeyi ve her insanın gelişip iyileşebileceğini savunmaktadır.
Technological addiction is a contemporary behavioral disorder manifested by the excessive use of the internet, social media, smartphones, and digital games, resulting in withdrawal symptoms and developmental problems. While internet addiction forms the basis of other technological dependencies, protective interventions must start from the preschool period, involving the school, family, and peer environment to protect children and adolescents at risk. Unsupervised social media use and excessive consumption of smartphones that offer instant rewards lead to a lack of self-control, shortened attention spans, and neurological maturation issues in individuals. The pathological level of gaming duration in the digital world causes negative outcomes such as decreased academic success, robotization, and antisocial behaviors. Evidence-based psychological treatment approaches like Cognitive Behavioral Therapy (CBT), Motivational Interviewing, and Family Therapy stand out in combating this process. Through CBT, cognitive distortions are resolved and impulse control is enhanced, while multi-family group therapies strengthen parent-adolescent communication and closeness, reducing dependence on the internet. Furthermore, to protect children from the risks of the virtual world and online bullying, it is critical for parents to increase their digital parenting skills, including awareness, control, and post-use feedback. The Virginia Satir approach, which considers the individual and their environment holistically, focuses on family interaction to enhance the self-esteem of individuals seeking validation in digital socialization environments, asserting that every human being can develop and heal.
Referanslar
İlhan V. Gündelik hayatta e-yaşam: İhtiyaç- arzu çelişkisi çerçevesinde yeni iletişim teknolojileri bağımlılığı. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi. 2007;30:59-78.
Griffiths MD, Szabo A. Is excessive online usage a function of medium or activity? An empirical pilot study. Journal of Behavioral Addictions. 2014;3(1).
Young KS. Internet addiction: A new clinical phenomenon and its consequences. American Behavioral Scientist. 2004:48.402-415.
Mustafaoğlu R, Zirek E, Yasacı Z, Razak ÖA. Dijital teknoloji kullanımının çocukların gelişimi ve sağlığı üzerine olumsuz etkileri. Addicta.. 2018;5(2):227‒247.
Morgan C, Cotten SR. The relationship between Internet activities and depressive symptoms in a sample of college freshmen. Cyberpsychology and Behavior. 2003;6(2):133-142.
Akkaş İ. Teknoloji Bağımlılığı. Konya: Eğitim Yayınevi; 2019. 22–24 p.
Sezerel H, Gökbulut ÖÖ. İnternet sistemi ve süreçsel drama: Bir organ önlenebilirlik. Yaratıcı Drama Dergisi. 2015;10(1):103–16.
Kuss DJ, Griffiths MD. Online social networking and addiction-A review of the psychological literature, International Journal of Environmental Research and Public Health. 2011;8(9): 3528–3552
Yektaş ÇYZ. Teknoloji bağımlılığı: Çocuk ve ergenlerde tedavi yaklaşımları ve önleyici yöntemler. . Türkiye Klinikleri. 2021;58–62.
Savci M, Aysan F. Technological addictions and social connectedness: Predictor effect of internet addiction, social media addiction, digital game addiction and smartphone addiction on social connectedness. Dusunen Adam. 2017;30(3):202-216.
Ma HK, Chu MKY, Chan WWY. Construction of a teaching package on promoting prosocial internet use and preventing antisocial internet use. Scientific World Journal. 2011;11:2136-46.
Lan CM, Lee YH. The predictors of internet addiction behaviours for Taiwanese elementary school students. Sch Psychol Int. 2013;34(6). https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.571638
John L. Romano. Prevention in the twenty-first century: promoting health and well-being in education and psychology. Asia Pacific Education Review. 2014;15(3):417–26.
Chen CA, Lee HL, Yuan W bin. Discussion on Adolescent Internet Addiction Counseling Strategies through DEMATEL. International Journal of Modern Education and Computer Science. 2013;5(6):9-16.
Nan Zhou Xiao-yi Fang. Beyond peer contagion: Unique and interactive effects of multiple peer influences on Internet addiction among Chinese adolescents. Computers in Human Behavior. 2015;50:231–8.
Lin YH, Gau SSF. Association between morningness-eveningness and the severity of compulsive internet use: The moderating role of gender and parenting style. Sleep Medicine. 2013;14(12):1398-1404
Van Den Eijnden RJJM, Lemmens JS, Valkenburg PM. The social media disorder scale. Computers in Human Behavior. 2016;6:478-487.
Fontalba-Navas A, Marin-Olalla M, Gil-Aguilar V, Rodriguez-Hurtado J, Ríos-García G, Pena-Andreu JM. Mental health promotion: Prevention of problematic internet use among adolescents. African Journal of Psychiatry. 2015;18(1):218
Caz Ç, Bardakçı S. Sosyal medya bozukluğu: Üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma. OPUS. 2019; 10(17), 1100-1124.
Sarıçiçek R. Dijital çağda denetim.R. In: . ICOAEF VI International Conference on Applied Economics and Finance, & Extended With Social Sciences. Balıkesir; 2019. p. 589–98.
Uslu M. Türkiye’de sosyal medya bağımlılığı ve kullanımı araştırması.Türk Akademik Araştırmalar Dergisi. 2021;6 (2):370-396.
Ting CH, Chen BY. Smartphone addiction. Adolescent Addiction (Second Edition). 2020;8:215-240.
Park JS, Choi MJ, Ma JE, Moon JH, Moon HJ. Influence of cellular phone videos and games on dry eye syndrome in University students. Journal of Korean Academy of Community Health Nursing. 2014;25(1).743-748.
APA. Amerikan Psikiyatri Birliği. Psikiyatride Hastalıkların Tanımlanması ve Sınıflandırılması Elkitabı, Yeniden Gözden Geçirilmiş Beşinci Baskı (DSM-V). Nöropsikiyatri. 2013.
Hong FY, Chiu SI, Huang DH. A model of the relationship between psychological characteristics, mobile phone addiction and use of mobile phones by Taiwanese university female students. Computers in Human Behavior. 2012;28(6) :2152–2159
Bae SM. The relationships between perceived parenting style, learning motivation, friendship satisfaction, and the addictive use of smartphones with elementary school students of South Korea: Using multivariate latent growth modeling. Sch Psychol Int. 2015;36(5).513-531.
Lian L, You X, Huang J, Yang R. Who overuses Smartphones? Roles of virtues and parenting style in Smartphone addiction among Chinese college students. Computers in Human Behavior. 2016;65:92-98.
Kim HJ, Min JY, Min KB, Lee TJ, Yoo S. Relationship among family environment, self-control, friendship quality, and adolescents’ smartphone addiction in South Korea: Findings from nationwide data. PLoS ONE. 2018;13(2):1-13.
Young K. Understanding online gaming addiction and treatment ıssues for adolescents. The American Journal of Family Therapy. 2009;37(5): 355-372,
Ayhan B, Köseliören M. İnternet, online oyun ve bağımlılık. Online Journal of Technology Addiction & Cyberbullying. 2019;6(1):52-66.
Horzum MB. İlköğretim öğrencilerinin bilgisayar oyunu bağımlılık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Eğitim ve Bilim. 2011;36(159).
Jeong EJ, Kim DH. Social activities, self-efficacy, game attitudes, and game addiction. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking. 2011;14(4):213-221.
Yalçın IA, Erdoğan S. Ergen ve genç erişkinlerde dijital oyun bağımlılığı: güncel bir bakış. Türk Psikiyatri Dergisi. 2016;27(2):128-137.
Muslu M, Gökçay GF. Teknoloji bağımlısı çocuklarda obeziteye neden olan risk faktörleri. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2019;8(2):72-79.
Davis R. Cognitive-behavioral model of pathological internet use. Computers in Human Behavior, 2001;17(2):187-195.
Griffiths MD, Meredith A. Videogame addiction and its treatment. Journal of Contemporary Psychotherapy. 2009;39:247-253.
Hall AS, Parsons J. Internet addiction: College student case study using best practices in cognitive behavior therapy. Journal of Mental Health Counseling. 2001;23(4):312-327.
Young KS. CBT-IA: The First Treatment Model for Internet Addiction. Journal of Cognitive Psychotherapy. 2011;25(4). doi: 10.1891/0889-8391.25.4.304
Matuszczak-Świgoń J, Bednarowska W. Cognitive behavioural therapy of Internet addiction. Psychoterapia. 2019;188(1):1-49.
Du YS, Jiang W, Vance A. Longer term effect of randomized, controlled group cognitive behavioural therapy for Internet addiction in adolescent students in Shanghai. Australian and New Zealand Journal of Psychiatry. 2010;44(2):129-34.
İlgar MZ, Coşgun İS. Bilişsel davranış değiştirme ve motivasyonel görüşme. Eğitimde Kuram ve Uygulama. 2019;15(1):47-73.
Miller WR. Motivational ınterviewing with problem drinkers. Behavioural Psychotherapy. 1983;11(2):147-172.
Aviram A, Westra HA. The impact of motivational interviewing on resistance in cognitive behavioural therapy for generalized anxiety disorder. Psychotherapy Research. 2011;21(6):698-708.
Liddle HA. Family-based therapies for adolescent alcohol and drug use: Research contributions and future research needs. Addiction. 2004;99:Suppl 2(s2):76-92.
Jeong EJ, Kim DH, Zhong H. Preventive role of parents in adolescent problematic ınternet game use in Korea. Korean Journal of Sociology. 2010;44(6):111-133.
van den Eijnden RJJM, Spijkerman R, Vermulst AA, van Rooij TJ, Engels RCME. Compulsive internet use among adolescents: Bidirectional parent-child relationships. Journal of Abnormal Child Psychology. 2010; 38(1):77-89
Leichter, E., & Schulman, G. L. MFGT. A multidimensional approach. Family Process,1974;13:1:167-175.
Dickerson AD, Crase SJ. Parent-adolescent relationships: The influence of multi-family therapy group on communication and closeness. American Journal of Family Therapy. 2005;33:45-49.
Liu QX, Fang XY, Yan N, Zhou ZK, Yuan XJ, Lan J, et al. Multi-family group therapy for adolescent Internet addiction: Exploring the underlying mechanisms. Addictive Behaviors. 2015;42:1-8.
Prensky M. Digital Natives, Digital Immigrants. On The Horizon. 2001;9(5):1-6.
Çalışkan Ö, Özbay F. 12-14 yaş aralığındaki ilköğretim öğrencilerinde teknoloji kullanımı eksenli yabancılaşma ve anne baba tutumları: Düzce ili örneği. Journal of International Social Research. 2015;8(39):441-458.
Kabakçı Yurdakul I, Dönmez I, Yaman F, Odabaşı HF. Dijital ebevenlik ve değişen roller. Gaziantep University Journal of Social Sciences. 2013;12(4):883-886.
Ögel K. İnternet bağımlılığı. Vol. 4.Baskı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları; 2020.
Yücer Kardeş TAGF. Dijital bağımlılık ve Satir yaklaşımı bağlamında iletişim. In: Aygül HH, Eke E, editors. Dijital Bağımlılık ve E-Hastalıklar. Ankara; 2020. p. 105–21.
Fiori KL, Smith J, Antonucci TC. Social network types among older adults: A multidimensional approach. Journals of Gerontology - Series B Psychological Sciences and Social Sciences. 2007;62(6):322-330.
Dikmen M, Tuncer M. İnternet bağımlılığının aile ilişkilerine etkisi. Online Journal of Technology Addiction & Cyberbullying. 2018;5(1).34-52.
Akça Koca D. Spirituality-Based Analysis of Satir Family Therapy. Spırıtual Psychology And Counselıng. 2017;2(2):121-142.
Haber R. Virginia Satir: An integrated, humanistic approach. In: Contemporary Family Therapy. 2002.
Durak EŞFH. Film analizi yöntemi ile Virginia Satir aile terapisi yaklaşımına bir bakış. Türk Psikoloji Yazıları. 2007;10(20):43–62.
