Teknoloji Bağımlılığında Kullanılan Test ve Ölçekler
Özet
Bu çalışma, günlük yaşamın vazgeçilmezi olan ancak adölesanlar başta olmak üzere özellikle yeni nesil için ciddi bir risk oluşturan teknoloji bağımlılığını ve bu bağımlılığı ölçmek amacıyla geliştirilen ya da Türkçeye uyarlanan çeşitli test ve ölçekleri kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. İnternet kullanım alışkanlıkları, genel internet bağımlılığı, akıllı telefon kullanımı, nomofobi, mobil cihaz bağımlılığı ve bilgisayar/dijital oyun bağımlılığı gibi farklı alanlara yönelik 25 adet ölçeğin yapısal özellikleri, madde sayıları, alt boyutları, hedef kitleleri, geçerlilik-güvenilirlik katsayıları ve puanlama kriterleri detaylıca sunulmaktadır. Sunulan bu ölçekler, teknoloji bağımlılığının boyutlarını objektif olarak ortaya koymada, önleyici müdahaleler geliştirmede, alternatif uygulamalar planlamada ve literatüre katkı sağlamada kritik bir rol oynamaktadır.
This study comprehensively examines technology addiction, which is indispensable in daily life but poses a serious risk, especially for the new generation and adolescents, along with various tests and scales developed or adapted into Turkish to measure this addiction. Structured characteristics, number of items, subdimensions, target audiences, validity-reliability coefficients, and scoring criteria of 25 different scales targeting areas such as internet usage habits, general internet addiction, smartphone use, nomophobia, mobile device addiction, and computer/digital game addiction are presented in detail. These presented scales play a critical role in objectively revealing the dimensions of technology addiction, developing preventive interventions, planning alternative practices, and contributing to the literature.
Referanslar
Oğuz BN, Kutluca AY. Okul öncesi dönemde çocukları olan ebeveynlerin teknoloji kullanımına yönelik görüşlerinin incelenmesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi; 2020;39(2): 252-268.
Balcıoğlu İ. Teknoloji bağımlılığı: Sosyal ve adli sorunlar. Türkiye Klinikleri; 2021; 33-40.
Koçak Ç, Yiğit T. Teknoloji bağımlılığının bulanık mantık ile sınıflandırılması. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi; 2020;8(5): 126-132.
Yam FC, İlhan T. Modern çağın bütünsel teknolojik bağımlılığı: Phubbing ve dinamikleri. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar; 2020; 12(1): 1-15.
Nergiz H, Nergiz SF. Çocuk, ergen veya gençlerde dijital oyun bağımlılığını araştıran ulusal lisansüstü tezlerin incelemesi. Gençlik Araştırmaları Dergisi; 2021;9(23): 53-80.
Mcılwraith R, Jacobvitz RS, Kubey R, et al. Television addiction: Theories and data behind the ubiquitous metaphor. American Behavioral Scientist; 1991; 35(2): 104-121.
Sioni SR, Burleson MH, Bekerian DA. Internet gaming disorder: Social phobia and identifying with your virtual self. Computers in Human Behavior; 2017; 71(2017): 11-15.
Kırık AM, Arslan A, Çetinkaya A, et al. A quantitative research on the level of social media addiction among young people in Turkey. International Journal of Science Culture and Sport; 2015; 3(3): 108-122.
Blakemore SJ. Adolescence and mental health. The Lancet; 2019; 393(10185): 2030-2031.
Çakır Y, Turan N. Adölesanlarda teknolojik oyun bağımlılığı ile karakter gelişimi arasındaki ilişki. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar; 2021; 13(Ek 1): 270-280.
Özeren E, Akpınar B. İnternet kullanım alışkanlıkları ölçeği geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Electronic Journal of Education Sciences; 2016; 5(9): 20-29.
Taş İ, Bilgin O. İnternet bağımlılığı ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Online Journal of Technology Addiction and Cyberbullying; 2018; 5(2): 60-73.
Young KS. Caught in the net: How to recognize the signs of internet addiction--and a winning strategy for recovery. John Wiley & Sons; 1998.
Pawlikowski M, Altstötter-Gleich C, Brand M. Validation and psychometric properties of a short version of Young’s Internet Addiction Test. Computers in Human Behavior; 2013; 29(3): 1212-1223.
Kutlu M, Savcı M, Demir Y, et al. Young internet bağımlılığı testi kısa formunun Türkçe uyarlaması: Üniversite öğrencileri ve ergenlerde geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi; 2016; 17(1): 69-76.
Ceyhan AA, Ceyhan E. Problemli internet kullanım ölçeğinin ergenlerde geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Bağımlılık Dergisi; 2014; 15(2): 56-64.
Hahn A, Jerusalem M. Internetsucht-reliabilität und validität in der online-forschung. In: Theobald A, Dreyer M, Starsetzki T. (eds) Online-Marktforschung. Gabler Verlag: Wiesbaden; 2001. p. 213-233.
Şahin C, Korkmaz Ö. Adaptation of internet addiction scale to Turkish. Ahmet Kelesoglu Education Faculty (AKEF) Journal; 2011; 32: 101-115.
Caplan SE. Theory and measurement of generalized problematic Internet use: A two-step approach. Computers in Human Behavior; 2010; 26: 1089-1097.
Ayazseven ÖC, Önder FC. Genelleştirilmiş problemli internet kullanım ölçeği 2’nin Türkçe’ye uyarlama çalışması. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi; 2019; 11(18): 1540-1565.
Kwon M, Lee JY, Won WY, et al. Development and validation of a smartphone addiction scale (SAS). PloS One; 2013; 8(2): 1-7.
Şata M, Çelik İ, Ertürk Z, et al. Akıllı telefon bağımlılığı ölçeği’nin (ATBÖ) Türk lise öğrencileri ı̇çin uyarlama çalışması. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi; 2016; 7(1): 156-169.
Noyan CO, Enez Darçın A, Nurmedov S, et al. Akıllı telefon bağımlılığı ölçeğinin kısa formunun üniversite öğrencilerinde Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi; 2015; 16(Özel sayı.1): 73-81
Şata M, Karip F. Akıllı telefon bağımlılığı ölçeği-kısa versiyonunun ergenler için Türk kültürüne uyarlanması. Cumhuriyet International Journal of Education; 2017; 6(4): 426-440.
Lin YH, Chang LR, Lee YH, et al. Development and validation of the smartphone addiction ınventory (SPAI). PloS One, 2014; 9(6): 1-5.
Arpaci I, Esgi N. Psychometric properties of the Turkish version of the smartphone addiction inventory (SPAI). Current Psychology; 2020; 39(6): 2246-2251.
Lin YH, Pan YC, Lin SH, et al. Development of short‐form and screening cutoff point of the smartphone addiction ınventory (SPAI‐SF). International Journal of Methods in Psychiatric Research; 2017; 26(2): 1-6.
Devran Muharremoğlu, Z. (2020). Akıllı telefon bağımlılığı envanteri-kısa formu’nun türkçe’ye uyarlanması ve ankara’nın pursaklar ilçesi’ndeki liselerde öğrenim gören 10. sınıf öğrencilerinin akıllı telefon kullanma ve bağımlılık durumu. Uzmanlık tezi. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Ankara; 2019. (Yayınlanmamış Tez).
Csibi S, Demetrovics Z, Szabo A. Hungarian adaptation and psychometric characteristics of brief addiction to smartphone scale (BASS). Psychiatria Hungarica; 2016; 31(1): 71-77.
Altundağ Y, Yandı A, Ünal A. Uygulama temelli akıllı telefon bağımlılığı ölçeğinin Türk kültürüne uyarlama çalışması. Sakarya University Journal of Education; 2019; 9(2): 261-281.
Augner C, Hacker G. Associations between problematic mobile phone use and psychological parameters in young adults. International Journal of Public Health; 2012; 57(2): 437-441.
Tekin Ç, Güneş G. Cep telefonu problemli kullanım (PU) ölçeğinin Türkçe'ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Yüksek lisans tezi. İnönü Üniversitesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Malatya; 2012. (Yayınlanmamış Tez).
Yildirim C, Correia AP. Exploring the dimensions of nomophobia: Development and validation of a self-reported questionnaire. Computers in Human Behavior; 2015; 49: 130-137.
Yildirim C, Sumuer E, Adnan, M, et al. A growing fear: Prevalence of nomophobia among Turkish college students. Information Development; 2016; 32(5): 1322-1331.
Griffiths MD. Technological addictions. Clinical Psychology Forum; 1995; 76: 14–19.
Fidan H. Mobil bağımlılık ölçeği'nin geliştirilmesi ve geçerliliği: Bileşenler modeli yaklaşımı. Addicta: The Turkish Journal on Addictions; 2016; 3(3): 433-469.
Merlo LJ, Stone A, Bibbey A. Measuring problematic mobile phone use: Development and preliminary psychometric properties of the PUMP Scale. Hindawi Publishing Corporation Journal of Addiction; 2013; 1-7.
Yıldız EP, Çengel M, Alkan A. Problemli Akıllı Telefon Kullanımı ve ön psikometrik özellikleri ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi; 2020; 6(2): 516-530.
Ayas T, Çakır Ö, Horzum MB. Ergenler için bilgisayar bağımlılığı ölçeği. Kastamonu Üniversitesi Kastamonu Eğitim Dergisi; 2011; 19(2): 439-448.
Kaya, A.B. Başol, G. Çevrimiçi oyun bağımlılığı ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Yüksek lisans tezi. Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı, Tokat; 2013.(Yayınlanmamış Tez).
Horzum MB, Ayas T, Çakır Balta Ö. Çocuklar için bilgisayar oyun bağımlılığı ölçeği. Türk PDR (Psikolojik Danışma ve Rehberlik) Dergisi; 2008; 3(30): 76- 88.
Ünsal A, Ulutaş İ. Bilgisayar Oyun Bağımlılığı Ölçeğinin Okul Öncesi Dönem Çocuklarına Uyarlanması. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2019; 3(2): 324-342.
Lemmens JS, Bushman BJ. Development and validation of game addiction scale for adolescents media psychology. Journal Cyberpsychology & Behavioral; 2009; 29(8): 342-349.
Yalçın Irmak A, Erdoğan S. Dijital oyun bağımlılığı ölçeği Türkçe formunun geçerliliği ve güvenilirliği. Anadolu Psikiyatri Dergisi; 2015; 16 (Özel konu.1): 10-18.
Demir GT, Cicioğlu Hİ. Dijital oyun bağımlılığına ilişkin farkındalık ölçeği (DOBİFÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Avrasya Spor Bilimleri ve Eğitim Dergisi; 2020; 2(1): 1-17.
Hazar Z, Hazar M. Çocuklar için dijital oyun bağımlılığı ölçeği. International Journal of Human Sciences; 2017; 14 (1): 204-216.
Hazar E, Hazar Z. Üniversite öğrencileri için dijital oyun bağımlılığı ölçeği (Uyarlama çalışması). Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi; 2019; 4(2): 308-322.
Küçükvardar M. Teknoloji kullanım alışkanlığı ölçeği’nin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi; 2020; 21(46): 40-56.
Aydın, F. (2017). Teknoloji bağımlılığının sınıf ortamında yarattığı sorunlara ilişkin öğrenci görüşleri.(Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
