Adli Tıp ve Adli Bilimlerde Kronobiyoloji
Özet
Kronobiyoloji ve sirkadiyen ritmin adli tıp ile adli bilimler alanlarındaki kritik önemini inceleyen bu metinde; uyku-uyanıklık döngüsünü koordine eden sirkadiyen ritmin ölüm, intihar, kazalar ve suçlar gibi adli süreçlerdeki belirleyici rolü ele alınmaktadır. Doğal ölümlerin en büyük nedenini oluşturan kardiyovasküler hastalıklar, ani bebek ölümleri ve serebrovasküler tıkanmalar, sirkadiyen ritim doğrultusunda özellikle biyokimyasal ve trombosit aktivitelerinin değiştiği sabah saatlerinde yoğunlaşmaktadır. Küresel bir toplumsal sorun teşkil eden intihar eylemleri, psikiyatrik rahatsızlıklar ve sirkadiyen sistem bozukluklarının etkisiyle sabaha karşı en düşük seviyedeyken, genellikle 20:00-02:00 saatleri arasında zirveye ulaşmaktadır. Önemli bir halk sağlığı problemi olan trafik ve iş kazalarında ise uykusuzluk, yorgunluk ve vardiyalı çalışma düzeninin sirkadiyen ritmi bozması temel etkendir; nitekim gece saatlerinde ölümcül kaza riski 4 kat daha fazladır. Kriminolojik açıdan hırsızlık, soygun, cinsel saldırı suçları ile şizofreni gibi psikiyatrik olguların sergilediği şiddet eğilimleri de zamansal döngülerle doğrudan ilişkilidir. Sonuç olarak kronobiyolojik veriler; adli vakaların aydınlatılmasında, erken tanı-tedavi stratejilerinin geliştirilmesinde, ölümlerin önlenmesinde ve mortalite ile morbidite oranlarının düşürülmesinde hayati bir role sahiptir.
The text examines the critical importance of chronobiology and circadian rhythm in forensic medicine and sciences, highlighting how the circadian rhythm, which coordinates the sleep-wake cycle, plays a guiding role in forensic events such as death, suicide, accidents, and crime. Cardiovascular diseases, the primary cause of natural deaths, along with sudden infant deaths and cerebrovascular events, are highly concentrated in the morning hours due to circadian shifts in biochemical and platelet activities. Suicide attempts, a major global issue influenced by psychiatric and circadian disruptions, reach their lowest levels in the morning but peak significantly between 20:00 and 02:00. Regarding traffic and occupational accidents, insomnia, fatigue, and shift work disrupt the circadian rhythm, acting as primary accident factors; notably, the risk of fatal accidents increases fourfold during the night. Criminologically, offenses such as burglary, robbery, sexual assault, and violent behaviors in patients with psychiatric conditions like schizophrenia correlate directly with specific temporal cycles. Consequently, chronobiological data holds a vital role in clarifying forensic cases, developing early diagnosis and treatment strategies, preventing deaths, and reducing mortality and morbidity rates.
Referanslar
Asirdizer M, Yavuz SM, Zeyfeoğlu Y. Adli tıp staj notları. Celal Bayar Üniversitesi, Manisa 2005: 3-11.
Koç S. Adli Tıp Ders Kitabı. İstanbul üniversitesi yayınevi. İstanbul 2011: 1-13.
Selvi Y, Beşiroğlu L, Aydın, A. Kronobiyoloji ve duygudurum bozuklukları. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2011; 3(3): 368-386.
Pantazopoulos H, Gamble K, Stork O, et al. Circadian rhythms in regulation of brain processes and role in psychiatric disorders. Neural Plasticity. 2018.
Toh KL. Basic science review on circadian rhythm biology and circadian sleep disorders. Annals of the Academy of Medicine Singapore. 2008.
Şahinöz T, Şahinöz S, Eker HH. 2000-2009 yılları arasında Gümüşhane ilinde gerçekleşen ölümlerin epidemiyolojik yönden incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2012; 1(1): 19.
Tözün M, Ünsal A, Arberk K. Eskişehir’de 2009 yılı ölüm nedenlerinin incelenmesi. Düzce Tıp Fakültesi Dergisi. 2014; 16(1): 1-3.
Finegold, JA, Asaria, P. ve Francis, DP. Ülkeye, bölgeye ve yaşa göre iskemik kalp hastalığından ölüm oranı: Dünya Sağlık Örgütü ve Birleşmiş Milletler istatistikleri. Uluslararası Kardiyoloji Dergisi. 2016; 168 (2): 934-945.
Saukko P, Knight, B. Knight's Forensic Pathology. CRC press. 2015.
Türkiye İstatistik Kurumu 2017 verileri. TÜİK 2017. http:// www.tuik.gov.tr. (erişim tarihi: 03.04.2022)
Ünalır A, Ata N, Görenek B, et al. Atriyum fibrilasyonunda sirkardiyen ritm. Türk Kardiyol Dern Arş. 1995; 23: 82-85.
Muller JE, Stone PH, Turi ZG, et al. Circadian variation in the frequency of onset of acute myocardial infarction. New England Journal of Medicine. 1985; 313(21): 1315-1322.
Willich SN, Levy D, Rocco MB, et al. Circadian variation in the ineidence of sudden cardiac death in the Framingham heart study population. Am J Cardiol. 1987; 60: 801.
Rocco MB, Barry S, Campbell S, et al. Circadian variation of transient myocardial ischemia i.n patients with coronary artery disease. Circulation. 1987; 79: 395.
Torun Ş, Ozdemir G. Very early morning increase in onset of ischemic stroke. Stroke Ann Sau Med. 1994; 14: 199.
Hearler JR, Price TR, Clark GL, et al. Morning increase in onset of ischemic stroke. Stroke. 1989; 20: 473.
Rosing DR, Brakman P, Redwood DR, et al. Blood fibrinolytic activity in man: Diurnal variation anel the response to varying intensities of exercise. Circ Res. 1970; 27: 171.
Tofler GH, Brezinski D, Schafer AL, et al. Cancurrent morning increase in platelet aggregability and the risk of myocardial infarction and sudden cardiac death. N Engl J Med. 1987;316(15): 14.
Petralito A, Mangiafico RO, Gibilino S, et al. Daily modifications of plasma fibrinogen, platelet aggregation, Howell's time, PTT, TT and antithrombin II in normal subjects and in patients with vascular disease. Chronobiologia. 1982;9: 195.
Pardiwalla FK, Yeolekar ME, Bakshi SK. Circadian rhythm in acute stroke. The Journal of the Association of Physicians of India. 1993;41: 203-204.
Yıldız İ. Ani bebek ölüm sendromu ve adli hemşirelik yaklaşımı. Adli Tıp Bülteni. 2018;23(2): 115-119.
Barutçu A, Şahin AB. Ani Bebek Ölümü Sendromu. Yenidoğan, Sağlam Çocuk ve Sosyal Pediatride Güncel Yaklaşımlar. 2020: 175-186.
Çiftçi H, Kaya F, Daştan NB. Kars ilinde intihar ve intihar girişimlerinin üç yıllık değerlendirilmesi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2020;12: 55-267.
WHO (2019) Suicide in the World: Global Health Estimates. Geneva, World Health Organization.
Ajdacic-Gross V, Weiss MG, Ring M, et al. Methods of suicide: international suicide patterns derived from the WHO mortality database. Bull World Health Organ. 2008;86: 726-732.
Akıncı E, Orhan FÖ. Sirkadiyen ritim uyku bozuklukları. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2016;8(2): 178-189.
Pantazopoulos H, Gamble K, Stork O, et al. Circadian rhythms in regulation of brain processes and role in psychiatric disorders. Neural Plasticity. 2018.
Benard V, Etain B, Vaiva G, et al. Bipolar bozukluklarda intihar girişiminin olası özellik belirteçleri olarak uyku ve sirkadiyen ritimler: bir aktigrafi çalışması. Duygulanım bozuklukları dergisi. 2019;244: 1-8.
Rebecca A, Bernert RA, Kim JS, et al. Sleep disturbances as an evidence-based suicide risk factor. Current psychiatry reports. 2015;17(3): 1-9.
Dilbaz N, Şengül C, Okay T. Genel bir hastanede intihar girişimlerinin değerlendirilmesi. Kriz dergisi. 2005;13(2): 1-10.
Ercan S, Aksoy ŞM, Yalçın A, et al. Ankara’da acil servislere başvuran intihar girişim olgularının sosyodemografik ve klinik özellikleri. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi. 2016;1: 5-12.
Sungur İ, Akdur R, Piyal B. Türkiye'deki trafik kazalarının analizi. Ankara Medical Journal. 2014;14(3): 114-124.
Ozan C, Başkan Ö, Haldenbilen S, et al. Trafik Kazalarının Tehlike İndeksi Metodu ile Analizi. Denizli Örneği Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2010;16(3): 325-333.
Ticari Araç Sürücüleri İçin Trafik Eğitimi. Sürücü ve Yaya Eğitimi Seminerleri Eğitici El Kitabı. Ankara: Desen Ofset. 2012: 143-161.
Cook CCH ve Albery IP. Uyku ile ilgili araç kazaları. BMJ: İngiliz Tıp Dergisi. 1995;310(6991): 1411.
Önder YE, Kavzoğlu T. İstanbul ilinde trafik kaza ve yoğunluk analizlerinin açık kaynak kodlu cbs yazılımları ile yapılması. Gebze. 2019.
McCartt AT, Ribner SA, Pack AI, et al. The scope and nature of the drowsy driving problem in New York State. Accident Analysis & Prevention. 1996;28(4): 511-517.
Ghanbari M, Ashtarian H, Yarmohammadi H. An investigation of the frequency of the occupational accident in Kermanshah, Iran (2009-2013). Annals of Tropical Medicine & Public Health. 2017;10(5): 1306-1311.
Öney B, Balcı Ç. Sirkadiyen ritmin sağlıktaki rolü. Türkiye Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi. 2021;4(2): 64-75.
https://www.kriminoloji.com/Kriminoloji_Nedir-Erol_Tutar.htm (erişim tarihi 03.04.2022)
Artuk ME. Kriminolojinin tanımı. İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2018;5(2): 5-14.
https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5237.pdf (erişim tarihi: 03.04.2022)
Özçelik Ö. Balıkesir Merkez İlçesinin suç haritası (Master's thesis, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü). 2006.
Karakaş E. Suç coğrafyası çalışmalarında veri kaynakları. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2009;19(2): 25-41.
Aksak P, Çalışkan V. Çanakkale kentinde mala karşı işlenen suçların coğrafi dağılış özelliklerinin incelenmesi. Marmara Coğrafya Dergisi. 2010;(22): 245-275.
Shover N. Burglary. Crime and Justice. 1991;(14): 73–113.
Schanda H, Stompe T, Ortwein-Swoboda G. Increasing criminality in patients with schizophrenia: Fiction, logical consequence or avoidable side effect of the mental health reforms? Neuropsychiatr. 2010;24: 170-181.
Gu Y, Hu Z. More attention should be paid to schizophrenic patients with risk of violent offences. Psychiatry Clin Neurosci. 2009;63: 592-593.
Ural C, Öncü F, Belli H, et al. Adli psikiyatrik süreç içindeki şizofreni hastalarının şiddet davranışı değişkenleri: bir olgu kontrol çalışması. Turk Psikiyatri Derg. 2013;24: 17-24.
Nordstrom A, Kullgren G. Victim relations and victim gender in violent crimes committed by offenders with schizophrenia. Soc Psychiatry Psychiatr Epidemiol. 2003;38: 326-330.
Cantürk N, Koç S. Adli Tıp Kurumunda değerlendirilen cinsel suç sanıklarının sosyo-demografik özellikleri ve psikiyatrik profilleri. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası. 2010;63(2): 49-53.
Packard WS, Rosner R. Psychiatric evaluations of sexual offenders Journal of Forensic Sciences. 1985;30(3): 715-720.
Knight B. Simpson’s Forensic Medicine. Edward Arnold, London. 1991: 206-218.
Kayı Z, Yavuz MF, Arıcan N. Kadın üniversite gençliği ve mezunlarına yönelik cinsel saldırı mağdur araştırması. Adli Tıp Bülteni. 2000;5(3): 157-163.
Akhiwu W, Umanah IN, Olueddo AN. Benin City, Nijerya'da cinsel saldırılar. TAF Preventive Medicine Bulletin. 2013;12(4): 377-382.
