Su Ürünleri İşleme Tesislerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları
Özet
Su ürünleri işleme tesisleri, makineleşmenin yoğun olduğu ve hızlı büyüyen gıda kollarından biri olup İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) mevzuatına göre "tehlikeli" sınıfta yer almaktadır. Tarihsel süreçte Hipokrat'tan günümüz 6331 sayılı İSG Kanunu'na kadar uzanan yasal ve tıbbi gelişmeler, çalışan sağlığını korumayı ve üretim güvenliğini sağlamayı amaçlamaktadır. İzmir'de bulunan dört su ürünleri işleme tesisinde 5x5 L Tipi Risk Değerlendirme Matrisi kullanılarak yapılan saha incelemesinde; elle taşıma işleri, fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psikososyal risk etmenleri ile makine, elektrik, acil durum ve ilkyardım uygulamaları değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçları; yetersiz ilkyardım eğitimi, elektrik aksaklıkları, acil durum tatbikatı ve yangın sertifikası eksiklikleri ile makine koruyucularının kullanılmamasının yüksek seviyeli riskler oluşturduğunu göstermiştir. Tesislerde özellikle elle ağır yük taşıma nedeniyle kas-iskelet rahatsızlıkları, soğuk ve nemli ortam ile su ürünleriyle doğrudan temas sonucu dermatit benzeri cilt rahatsızlıkları ve fileto kesiminde çelik eldiven kullanılmaması sebebiyle kesik yaralanmaları sıklıkla görülmektedir. Ayrıca kimyasalların etiketsiz depolanması, MSDS ve göz banyosu eksiklikleri, kaygan veya bozuk zeminler ile yoğun üretim baskısından kaynaklanan psikososyal stres diğer belirgin tehlikelerdir. Tesislerin iş kazalarını ve meslek hastalıklarını en aza indirmesi için üretim yoğunluğunu gerekçe göstermeksizin periyodik kontrolleri yaptırması, eksik İSG eğitimlerini tamamlaması ve koruyucu tedbirleri eksiksiz uygulaması gerekmektedir.
Seafood processing facilities represent a rapidly growing sector with intensive machinery usage, classified as "hazardous" under Occupational Health and Safety (OHS) legislation. Historical medical and legal developments from Hippocrates to Law No. 6331 aim to protect worker health and ensure operational safety. A field study across four seafood processing plants in Izmir using a 5x5 L-Type Risk Assessment Matrix evaluated manual handling, physical, chemical, biological, ergonomic, and psychosocial risk factors alongside machinery, electrical, emergency, and first-aid practices. The findings revealed high-level risks stemming from inadequate first-aid training, electrical non-compliances, lack of emergency drills and fire certifications, and unutilized machine guards. Common hazards include musculoskeletal disorders from manual lifting, dermatitis-like skin conditions caused by cold, humid environments and direct contact with seafood, and lacerations due to the absence of mesh gloves during filleting. Furthermore, unlabelled chemical storage, missing MSDSs and eyewash stations, slippery or damaged flooring, and psychosocial stress driven by production pressure pose significant threats. To minimize workplace accidents and occupational diseases, facilities must complete mandatory OHS training, perform periodic inspections, and enforce protective measures without letting production demands compromise safety.
Referanslar
Köse, S., Mol, S., ve Ulusoy, Ş., Türkiye’de su ürünleri işleme sektörünün sorunları ve çözüm önerileri, Journal of Fisheries Science, 2010. 4(2):152-158s.
Boran, Ş., Su ürünleri sektör raporu, İzmir Ticaret Odası Ar&Ge Bülten, 2018 Temmuz/Ağustos:12-19 s.
Çetindağ, Ş., İş Sağlığı ve Güvenliği’nin Tarihsel Gelişimi ve Mevzuattaki Güncel Durum, Serel Seramik Fabrikası, 2010. 6 s.
Lamontagne A.D., Christiani D.C., Prevention of Work-Related Cancers, New Solutions, 2002. 12(2) 137-156
Mathie, B.,Charles Turner Thackrah, 1795–1833, ‘The Father of Occupational Medicine, Occupational Medicine, 2017. (67): 251–253p.
Çiçek, Ö., ve Öçal, M., Dünya’da ve Türkiye’de iş Sağlığı ve iş güvenliğinin tarihsel gelişimi, HAK-İŞ Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 2016. 5(11):106-129 s.
Hayes, W., Principles and Methods of Toxicology, Fifth Edition; Boca Raton, 2007. 2296p.
Şık, A., Su Ürünleri Tesislerinde İş Sağlığı Ve Güvenliği Uygulamaları, İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir, 2017. 139s.
Çabuk, A., İş Güvenliği ve Sağlığı Temel Alınarak 10 Milyon Üretim Kapasiteli Deniz Balıkları Yavru Üretim Pilot Tesisi Planlaması, Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir, 2016. 101 s.
Lucchini, R.G., London, L., Global Occupational Health: Current Challenges and the Need for Urgent Action, Annals of Global Health, 2002. 80(4): 251-256p.
Dengizler, İ., Konfeksiyon Sektöründe İşçi Sağlığı ve Güvenliği, Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir, 2002. 170s.
Health and Safety Executive, Priorities for health and safety in the fish processing industry, Information Sheet- Food Sheet No:16, Sudbury, 2007. 97p.
Mert, B., ve Ercan, P., Su ürünleri sektöründe iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının değerlendirilmesi, Tubav Bilim Dergisi, 2014. 7(4): 16-27s.
Atayeter S., ve Terzioğlu, E., Bir su ürünleri işleme tesisinde iş sağlığı ve güvenliği risk analizi uygulaması, The Journal Of Food (Gıda), 2009. 34 (5): 287-293 s.
Kim, J.Y., Kim, J.I., Son, E., Yun, S.K., Prevalence of Carpal Tunnel Syndrome in Meat and Fish Processing Plants, Journal of Occupational Health, 2004. 46: 230-234p.
Jeebhay, M., Lopata, A., Occupational Allergy in the Fish Processing Industry- Towards Preventive Strategies, Current Allergy & Clinical Immunology, 2006. 19(1):34-37p.
Tomoda S., Safety and Health of Meat, Poultry and Fish Processing Workers, International Labour Office, Geneva, 1997. 85pp.
Resmi Gazete 28512, İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. 2012.
Çakmak, E., Atölye Tipi Üretim Yapan Sanayi İşletmelerinde İş Sağlığı ve Güvenliği, ÇSGB Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi, Ankara, 2014. 249 s.
Yılmaz, G., ve Utlu, Z., Gıda imalat sektöründeki teknolojik gelişmelerin iş sağlığı ve güvenliği üzerindeki etkilerin incelenmesi, Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, 2016. 44:14s.
Aktuna, A., Tarım Sektöründe Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Çerçevesinde Bilgi, Tutum ve Algı Düzeyleri: Tekirdağ Süleymanpaşa Örneği, Namık Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tekirdağ, 2017. 138s.
Akkoyun, M., Gıda Sektöründe Yer Alan İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları, ÇSGB İş Teftiş Kurulu Başkanlığı, Bursa, 2013. 49 s.
Yamurluklu, Y., Otel İşletmelerinde İş Sağlığı ve Güvenliğinin Değerlendirilmesi, ÇSGB İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü, Ankara, 2016. 143s.
Meydanlı, A., Sağlık Çalışanların Sağlığı ve Güvenliği, Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 2013. 2(3): 192-199 s.
Özdemir, S., Metal İmalat Sektöründe oluşan kazalarda İnsan ve Altyapı Faktörlerinin Araştırılması, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara, 2014. 109s.
Dedeler, H., Bir İşletmede İşyeri Fiziksel Risk Etmenlerinin Çalışanların Sağlığına Olan Etkisinin Saptanması ve Değerlendirilmesi, Edirne, 2008. 99s.
