Obezite ve Metabolizma
Özet
Obezite, vücuda alınan enerji ile harcanan enerji arasındaki dengenin bozulmasıyla ortaya çıkan kronik bir hastalık olup, enerji ve iştah metabolizması üzerindeki karmaşık mekanizmalarla yönetilmektedir. Temel olarak leptin (tokluk) ve ghrelin (açlık) gibi hormonlar beyindeki iştah merkezlerini kontrol ederek vücut ağırlığını düzenlerken, bazal metabolizma hızı yaş, cinsiyet ve fiziksel aktivite gibi faktörlerden doğrudan etkilenmektedir. Sağlıklı kilo yönetimi için yüksek proteinli beslenme, düzenli uyku, fiziksel aktivite ve yeterli su tüketimi gibi yaşam tarzı değişiklikleri önerilmekte; bitkisel takviyelerin ise yan etkileri ve etkinlikleri konusunda dikkatli olunması gerektiği vurgulanmaktadır.
Obesity is a chronic disease that arises from an imbalance between energy intake and expenditure, governed by complex mechanisms involving energy and appetite metabolism. Key hormones like leptin (satiety) and ghrelin (hunger) control appetite centers in the brain to regulate body weight, while the basal metabolic rate is directly influenced by factors such as age, gender, and physical activity. For healthy weight management, lifestyle changes including high-protein nutrition, regular sleep, physical activity, and adequate water intake are recommended, with a caution regarding the side effects and efficacy of herbal supplements.
Referanslar
Altın, Z. (2017). Açlığın fizyolojisi. Tepecik Eğit. ve Araşt. Hast. Dergisi, 27(3), 179-185.
Arıkan, Ş. Akın, G. (2019). İrisin ve egzersiz. Türk Spor Bilimleri Dergisi, 2(2), 106-114.
Arusoğlu, G., Köksal, G. (2015). Besin alımı ve enerji dengesi. Bes Diy Derg., 43(1), 51-58.
Aslan, M., Orhan, N. (2010). Obezite tedavisine yardımcı olarak kullanılan doğal ürünler. Mised, 23-24, 91-105.
Aslan, N.N., Yardımcı, H. (2017). Obezite üzerine etkili yeni bir hormon: İrisin. GÜSBD, 6(3), 176-183.
Çoşkun, T. (2018). Kalıtsal metabolik hastalıklar. M. Yurdakök (Ed.), Pediatri içinde (s.11-39). Ankara: Güneş Tıp Kitapevi.
Demirci, Ş., Gün, C. (2017). Adipoz doku ve adipoz dokudan salınan bazı proteinler. MAKÜ Sag. Bil. Enst. Derg., 5(2), 155-179.
Deniz, M.Ş. (2014). Uyku Süresi İle Enerji Harcaması ve Besin Alımı Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Givens, DI. (2015). Manipulation of lipids in animal-derived foods: Can it contribute to public health nutrition? Eur. J. Lipid Sci. Technol., 117(9), 1306-1316.
Güler, D. (2018). Egzersiz ve Besinler. İstanbul: Bedray Basın Yayıncılık.
Hansen, T., Dall, R., Hosoda, H., Kojima, M., Kangawa, K., Christiansen, JS., … Jørgensen, J.O.L. (2002). Weight loss increases circulating levels of ghrelin in human obesity. Clin Endocrinol (Oxf)., 56(2), 203-206.
Hızlı, H., Büyükuslu, N. (2018). Yüksek yağlı diyetin açlık-tokluk metabolizmasında görevli hormonlar ve nöropeptidler üzerine etkileri. Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences), 27(3), 239-244.
Hickey, M.S., Houmard, J.A., Considine, R.V., Tyndall, G.L., Midgette, J.B, Gavigan, K.E., … Caro, J.F. (1997). Gender-dependent effects of exercise training on serum leptin levels in humans. Am J Physiol., 272(4): E562-E566.
İnci, A., Ünübol Aypak, S. (2016). İrisin ve metabolik etkileri. Turkiye Klinikleri J Endocrin., 11(1), 15-21.
Karamancı Aktaş T. (2019). Düzce İlinde 15-65 Yaş Arası Bireylerde Obezite Prevalansı ve Etkileyen Faktörler (Yayımlanmamış Uzmanlık Tezi). Düzce Üniversitesi Tıp Fakültesi, Düzce.
Kazamipoor, M., Cordell, G.A., Sarker, M.R. (2015). Alternative treatments for weight loss: Safety/ risks and effectiveness of anti-obesity medicinal plants. International Journal of Food Properties, 18, 1942-1963.
Klok, M., Jakobsdottir, S., Drent, M. (2007). The role of leptin and ghrelin in the regulation of food intake and body weight in humans: a review. Obesity Reviews, 8(1), 21-34.
Köse, B., Ölmez, Y. (2016). Laktoz intoleransı ve diyet. Güncel Gastroloji, 20(3), 245-52.
Küçük, B. (2020). Sağlıklı Hayat Merkezine Başvuran Yetişkin Obezite Hastalarının Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp Kullanım Durumlarının Değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Elazığ.
Levy, P.A. (2009). Inborn errors of metabolism: part 1: Specific disorders. Pediatr Rev., 30(4), 131-137.
Lewin, M., Bado, A. (2001). Gastric leptin. Microsc Res Tech., 53(5), 372-376.
Lopez-Garcia, E., Van Dam, R.M., Rajpathak, S., Willett, W.C., Manson, J.E., Hu, F.B. (2006). Changes in caffeine intake and long-term weight change in men and women. Am J Clin Nutr., 83(3), 674-680.
Mercanlıgil, S.M. (2012). Şişmanlığın Tedavi Yöntemleri - Doğrular ve Yanlışlar (Sağlık Bakanlığı Yayın No: 729). Ankara.
Mermer, M., Acar, N. (2017). Adipoz doku ve enerji metabolizması üzerine etkileri. SDÜ Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 8(3), 40-46.
Otto, B., Cuntz, U., Fruehauf, E., Wawarta, R., Folwaczny, C., Riepl, R.L., … Tschöp, M. (2001). Weight gain decreases elevated plasma ghrelin concentrations of patients with anorexia nervosa. Eur J Endocrinol., 145(5), 669-673.
Özata, M. (2011). Gİ Diyeti (9. bs.). İstanbul: ErKo Yayıncılık.
Öztürk, E. (2020). Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi Obezite Merkezine Kayıtlı Hastalarda Obezite ile Fiziksel Aktivite Düzeyi ve Yaşam Kalitesi İlişkisinin Değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Uzmanlık Tezi). Sağlık Bilimleri Üniversitesi Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Samsun.
Picó, C., Oliver, P., Sánchez, J., Palou, A. (2003). Gastric leptin: A putative role in the short-term regulation of food intake. British Journal of Nutrition, 90(4), 735-741.
Rakıcıoğlu, N. (2021). Yaşlıda Şişmanlık (Sağlık Bakanlığı Yayın No: 729). Ankara.
Sobhani, I., Buyse, M., Goïot, H., Weber, N., Laigneau, J.P., Henin, D., … Bado, A. (2002). Vagal stimulation rapidly increases leptin secretion in human stomach. Gastroenterology, 122(2), 259-263.
Sobhani, I., Vissuzaine, C., Buyse, M., Buyse, M. Kermorgant, S., Laigneau, J.P., … Lewin, M.J. (2000). Leptin secretion and leptin receptor in human stomach. Gut, 47(2), 178-183.
Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. (2016). Türkiye Beslenme Rehberi TÜBER 2015 (Yayın No: 1031). Ankara.
Turan, İ. (2017). Diyarbakır İli Kayapınar İlçesi Gaziler 1 Nolu Aile Sağlığı Merkezi’ne Kayıtlı 19 Yaş ve Üzeri Kişilerde Obezite Sıklığı, Risk Faktörleri ve Obezite Eğitimi Sonrası Yaşam Tarzı Değişikliklerinin İncelenmesi (Yayımlanmamış Uzmanlık Tezi). Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi, Diyarbakır.
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. (2009). Hipertansiyon, Obezite ve Lipid Metabolizması Hekim İçin Tanı ve Tedavi Rehberi. Ankara; Miki Matbaacılık.
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. (2019). Obezite Tanı ve Tedavi Kılavuzu 2019. Ankara: Miki Matbaacılık.
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. (2020). Tıbbi Beslenme ve Egzersiz Metabolizması Kılavuzu. Ankara: Miki Matbaacılık.
World Health Organization. (2021). Obesity and Overweight. Erişim Adresi: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
