Vitaminlerin, Sporcuların Ağız ve Diş Sağlığına Etkisi
Özet
Vitaminler sporcuların enerji metabolizması, fiziksel performansı ve kemik sağlığı üzerinde kritik bir rol oynarken, eksiklikleri veya fazlalıkları ağız ve diş sağlığını da doğrudan etkilemektedir. Özellikle D vitamini yetersizliği diş minesinde defektlere ve periodontal hastalıklara yol açabilirken, kalsiyum ile birlikte düzenli alımı diş kaybını ve alveolar kemik rezorpsiyonunu azaltmaktadır. C vitamini kollajen sentezi ve bağışıklık sistemi üzerindeki etkisiyle diş eti sağlığını korurken, B grubu vitaminlerin eksikliği ağız içinde yaralar, dilde yanma ve tat kaybı gibi çeşitli komplikasyonlara neden olmaktadır. Bu nedenle sporcuların genel sağlık ve performanslarını optimize etmek adına düzenli vitamin seviyesi kontrollerinin yanı sıra periyodik ağız ve diş sağlığı muayenelerini de aksatmamaları büyük önem taşımaktadır.
Vitamins play a critical role in athletes' energy metabolism, physical performance, and bone health, while their deficiencies or excesses also directly affect oral and dental health. Specifically, vitamin D deficiency can lead to enamel defects and periodontal diseases, whereas its regular intake along with calcium reduces tooth loss and alveolar bone resorption. Vitamin C protects gum health through its effects on collagen synthesis and the immune system, while B group vitamin deficiencies cause various complications such as oral ulcers, burning tongue, and loss of taste. Therefore, it is of great importance for athletes to undergo regular vitamin level checks as well as periodic oral and dental health examinations to optimize their overall health and performance.
Referanslar
Schulman JS. : Nutrition and Dental Health of Children. In Forrester DJ. ,Wagner ML, Fleming J, ed. Pediatric Dental Medicine. Philadelphia, Lea and Febriger, 353-376, 1981
Güngör K. Gazi Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Dergisi, cilt.20, ss.51-56, 2003 (Diğer Kurumların Hakemli Dergileri)
Diogenes, M. E., Bezerra, F. F., Cabello, P. H., Mendonça, L. M., Oliveira Junior, A. V., & Donangelo, C. M. (2010). Vitamin D receptor gene FokI polymorphisms influence bone mass in adolescent football (soccer) players. Eur J Appl Physiol, 108(1), 31-38.
Milli Eğitim Bakanlığı,’’ Vitamin ve Mineraller’’, Ankara, 2015.
American Dietetic Association, Dietitians of Canada, and the College of Sports Medicine: Nutrition and Athletic Performance. Journal of the American Dietetic Association. 2009, 109: 509-526
Gutierrez Gossweiler A, Martinez-Mier EA. Chapter 6: Vitamins and Oral Health. Monogr Oral Sci. 2020;28:59-67. doi: 10.1159/000455372. Epub 2019 Nov 7. PMID: 31940621.
Asfuroğlu Y. Sporcularda Sıvı Tüketimi, Vücut Bileşimi ve Beslenme Durumu Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi (Tez). İstanbul Bilim Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü Beslenme ve Diyetetik Yüksek Lisans Programı Uzmanlık Tezi; 2013
Samur G. Vitaminler, Mineraller ve Sağlığımız. Ankara, Ekim, 2006.
Megep (Mesleki Eğitim Ve Öğretim Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi). T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. Vitaminler Ve Mineraller Gıda Teknolojisi. Ankara, 2006.
Güneş Z. Spor ve Beslenme. Ankara, Nobel Yayınevi, 3.Baskı, 2003.
Champe P.C. Hravey R.A. Biochemistry. Second Ed: Lippincott’s Illustrated Review, J.B.Lippincott Company. Unit 21, 1994.
Peker İ. Çiloğlu F. Buruk Ş. Bulca Z. Egzersiz Biyokimyası ve Obezite. İstanbul, Nobel Kitabevi, 2000.
Coyle E, Jeukendrup A, Wagenmakers A, Saris W. Fatty Acid Oxidation is Directly Regulated by Carbohydrate Metabolism During Exercise. Am J Physiol. 1997;273:E268- 275.
ADA (American Dietetic Association). Position of the American Dietetic Association, Dietitians of Canada, and the College of Sports Medicine: Nutrition and Athletic Performance. Journal of the American Dietetic Association. 2009, 109: 509-526.
Driskell J. Summary: Vitamins and trace elements in sports nutrition. In: Driskell J. Wolinsky I. eds. Sports Nutrition: Vitamins and Trace Elements. New York, NY: CRC/Taylor & Francis; 2006:323-331.
Van der Beek E. J, Van Dokum W, Schrijver J, Wedel M, Gaillard A, W. K. Wesstra A. Van Weerd H, Hermus R.J. Thiamin, Rriboflavin and Vitamins B-6 and C : Impact of Combined Restricted İntake on Functional Performance in Man. Am. J. Clin. Nutr. 1988; 48:1451-1462.
Maughan J. R. Nutrition in Sport. Blakwell Science. Oxford, 2000.
Aksoy M. Beslenme Biyokimyası. Ankara, Hatiboğlu Yayınları, 2.Basım, 2008.
Holick MF. Vitamin D deficiency. N Engl J Med. 2007;357:266-281.
Institute of Medicine, Food and Nutrition Board. Dietary Reference Intakes for Calcium, Phosphorous, Magnesium, Vitamin D, and Fluoride. Washington, DC: National Academies Press; 1997.
Meier C, Woitge HW, Witte K, Lemmer B, Seibel MJ. Supplementation with Oral Vitamin D3 and Calcium During Winter Prevents Seasonal Bone Loss: A Randomized Controlled Open-Label Prospective Trial. J Bone Miner Res. 2004;19:1221-1230.
Munger KL, Levin LI, Hollis BW, Howard NS, Ascherio A. Serum 25-hydroxyvitamin D Levels and Risk of Multiple Sclerosis. Jama. 2006;296:2832-2838.
Vieth R, Chan PC, MacFarlane GD. Efficacy and Safety Of Vitamin D3 İntake Exceeding The Lowest Observed Adverse Effect Level. Am J Clin Nutr. 2001;73:288-294.
Vieth R, Bischoff-Ferrari H, Boucher BJ, Dawson-Hughes B, Garland CF, Heaney RP, Holick MF, Hollis BW, Lamberg-Allardt C, McGrath JJ, Norman AW, Scragg R, Whiting SJ, Willett WC, Zittermann A. The Urgent Need to Recommend an Intake of Vitamin D that is Effective. Am J Clin Nutr. 2007;85:649-650.
Willis KS, Peterson N, Larson-Meyer DE. Should we be Concerned About the Vitamin D Status of Athletes? Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2008;18:204-224.
Powers SK, DeRuisseau KC, Quindry J, Hamilton KL. Dietary Antioxidants and Exercise. J Sports Sci. 2004;22:81-94.
Sencer E. Orhan, Y. Beslenme. İstanbul, İstanbul Medikal Yayıncılık, 1.baskı, 2005.
Geisserler C. Powers H. Human Nutrition. 11th Ed: C. Geisserler ve H. Powers. Elseveir Churchill Livingston, UK, 2005
Alpers D.H. Stenson W.F. Bıer D.M. Manual of Nutritional Therapeutics, 4th Ed: Lippincott Williams& Wilkins, PA-USA, 2002.
Ersoy G. Karakaya G. Besinsel Ergojenik Yardım. Ankara, 2005.
Shuler, F. D., Wingate, M. K., Moore, G. H., & Giangarra, C. (2012). Sports health benefits of vitamin D. Sports Health, 4(6), 496-501. doi: 10.1177/1941738112461621
Pasin, F., Caroli, B., Spigoni, V., Dei Cas, A., Volpi, R., Galli, C., & Passeri, G. (2017). Performance and anthropometric characteristics of Elite Rugby Players. Acta Bio Medica: Atenei Parmensis, 88(2), 172. doi: 10.23750/abm.v88i2.5221
Jeffcoat MK, Chesnut CH. Systemic osteoporosis and oral bone loss: evidence shows increased risk factors. J Am Dent Assoc 1993;124:49-56.
Ritchie CS, Joshipura K, Hung HC, Douglass CW. Nutrition as a mediator in the relation between oral and systemic disease: associations between specific measures of adult oral health and nutrition outcomes. Crit Rev Oral Biol Med 2002;13:291-300
Jabbar S, Drury J, Fordham J, Datta HK, Francis RM, Tuck SP. Plasma vitamin D and cytokines in periodontal disease and postmenopausal osteoporosis. J Periodontal Res 2011;46:97-104.
Krall EA, Wehler C, Garcia RI, Harris SS, DawsonHughes B. Calcium and vitamin D supplements reduce tooth loss in the elderly. Am J Med 2001;111:452-6.
Andresen C, Olson E, Nduaka C, Pero R, Bagi CM. Action of calciotropic hormones on bone metabolism–Role of Vitamin D3 in bone remodeling events. Am J Immunol 2006;2:40–51.
Anand N, Chandrasekaran SC, Rajput NS. Vitamin D and periodontal health: Current concepts. J Indian Soc Periodontol 2013;17:302-8.
Carlos JP, Wolfe MD., Methodological and nutritional issues in assessing oral health of aged subjects. Am J Clin Nutr 50: 1210- 1218 (1989).
Jaffe GM., Vitamin C. In Machlin LJ, Ed. Handbook of Vitamins: Nutritional, biochemical and clinical aspects. New York. Marcel Dekker Inc. 199-244 (1984).
Bendich A., Vitamin C and immune responses. Food technology, 41: 112-114(1987).
Rubinoff AB, Latner PA, Pasut LA. , Vitamin C and Oral Health, journal, vol. 55 No: 9. 705-707 (1989).
Sheiham A, Steele JG, Marcenes W, Lowe C, Finch S, Bates CJ, Prentice A, Walls AWG., The relationship among dental status, nutrient intake and nutritional status in older people. J Dent Res 80 (2): 408-413 (2001).
Mert N., Veteriner Klinik Biyokimya, Uludağ Üniversitesi Veteriner Fakültesi, Bursa (1996).
Schow Sr., A serial of ascorbic acid depletion in the guinee pig, J Dent. Res 45-1232 (1996).
Vogel RI, Lamster IB, Wechsler SA, Macedo B, Hartley LJ, Macedo JA., Effects of megadoses of ascorbic acid on the PMN chemotaxis and experimental gingivitis. J periodontal 57: 472-479 (1996)
Allison RJ, Close GL, Farooq A, Riding NR, Salah O, Hamilton B, Wilson MG. Severely vitamin D-deficient athletes present smaller hearts than sufficient athletes. European Journal of Preventive Cardiology. 2015; 22(4):535-542.
Dubnov-Raz G, Livne N, Raz R, Rogel D, Cohen AH, Constantini NW, Vitamin D concentrations and physical performance in competitive adolescent swimmers. 2014;26(1):6470.
Martelli FS, Martelli M, Rosati C, Fanti E. Vitamin D: relevance in dental practice. Clin Cases Miner Bone Metab 2014;11(1):15-9.
Özer NK. Vitaminler ve mineraller. Onat T, Emerk K, Sözmen EY, editörler. İnsan biyokimyası. Ankara: Palme yayıncılık; 2002. s. 513- 519.
Pehlivan A. Sporda beslenme. Morpa Kültür Yayınları Ltd. Ş: İstanbul; 2005.
Tayar M, Haşıl Korkmaz N. Beslenme ve sağlıklı yaşam. Akmat: Bursa; 2004
Güner R, Sporda ergojenik yardım. Ergen E, editör. Egzersiz fizyolojisi. Ankara: Nobel yayınları; 2002. s. 139- 150.
Akkuş İ. Serbest radikaller ve fizyopatolojik etkileri. Mimoza yayınları; 1996.
Çakır A. Filiz Ö. C Vitamini İlavesinin Egzersiz Performansına Ve Kas Hasarına Etkisi Derleme 2010.
Prof. Dr. Olcay Neyzi, Prof. Dr. Türkün Ertuğrul, Pediatri Cilt 1,2.baskı Nobel tıp Kitabevleri, Bölüm 7, 1993; 361-362.
Güngör K, Amin ve Minerallerin Diş Hekimliğindeki Önemi, G.Ü. Diş Hekimliği Fakültesi Oral Diagnoz ve Radyoloji Anabilim Dalı, 2003
Ivor E, Vitamins A, C, E and β-carotene as Protective Factors for Some Cancers, Dreosti, PhD, DSc, CSIRO Division of Human Nutrition,Adelaide, SA, Australia ,Asia Pacific J Clin Nutr 1993;2 (1): 21-25
Clausen FP, In: Pathology of the Dental Hard Tissues, Copenhagen: J. J.Pindborg, 1970; 207
Öngen B, Kabaroğlu C, Parıldar Z, D Vitamini’nin Biyokimyasal ve Laboratuar Değerlendirmesi- Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, İzmir, Türk Klinik Biyokimya Dergisi 2008; 6(1): 23-31
Turner R.E, Facts About Vitamin K. This document is one of a series of the Department of Family, Youth and Community Sciences, Florida Cooperative Extension Service, Institute of Food and Agricultural Sciences, University of Florida, Nisan 2006.