Hemşirelik Bakımı ve Vitaminler
Özet
Vitaminler, vücudun normal büyümesi ve yaşamını sürdürmesi için dışarıdan alınması gereken, bağışıklık sistemini güçlendiren ve hastalıklara karşı direnci artıran temel mikro besinlerdir. Yağda ve suda eriyenler olarak ikiye ayrılan bu bileşenlerin eksikliği; gebelik komplikasyonları, kanser, diyabet ve kalp hastalıkları gibi ciddi sağlık sorunlarıyla ilişkilendirilmektedir. Hemşirelik bakımı sürecinde, hastaların beslenme alışkanlıklarının değerlendirilmesi, risk gruplarının takibi ve özellikle bariatrik cerrahi ya da rikets gibi özel durumlarda doğru vitamin takviyesi eğitiminin verilmesi kritik bir rol oynamaktadır.
Vitamins are essential micronutrients that must be obtained externally to support normal growth, maintain life, strengthen the immune system, and increase resistance to diseases. Divided into fat-soluble and water-soluble groups, their deficiency is linked to serious health conditions such as pregnancy complications, cancer, diabetes, and cardiovascular diseases. In nursing care, assessing patients' nutritional habits, monitoring risk groups, and providing education on proper vitamin supplementation—especially in specific cases like bariatric surgery or rickets—plays a critical role.
Referanslar
Wıllett WC, Stampfer MJ. What vitamins should I be taking, doctor?. New England Journal Of Medicine, 2001; 345(25): 1819-1824.
Karadağ A, Aştı T. Hemşirelik esasları “Hemşirelik bilim ve sanatı”. İstanbul; Akademi Basın ve Yayıncılık, 2012; 901, Cilt II.
Pehlivan, A. Sporda Beslenme. (1. Baskı). İstanbul: Morpa Kültür Yayınları; 2006.
Güneş, Z. Antrenör ve Sporcu El Kitabı Spor ve Beslenme. (7. Baskı). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım; 2015.
Ayaz, A. Yağlı Tohumların Beslenmemizdeki Yeri, (2. Baskı). Sağlık Bakanlığı Yayın No: 727. Ankara; 2012.
Avşar A, Kaya S, Kaya B. Türkiye’de Folik Asit Perikonsepsiyonel Olarak Kullanılmalı Mıdır?. Ankara Medical Journal, 2012; 12(4):188-194.
MRC Vitamin Study Research Group. Prevention of neural tube defects: results of the Medical Research Council Vitamin Study. The Lancet, 1991; 338(8760):131-7
Morrison HI, Schaubel D, Desmeules M, Wigle DT. Serum folate and risk of fatal coronary heart disease. JAMA; 1996; 275:1893-6.
Zhang S, Hunter DJ, Hankinson SE, et al. A prospective study of folate intake and the risk of breast cancer. JAMA; 1999; 281:1632-7. 11.
Rohan TE, Jain MG, Howe GR, Miller AB. Dietary folate consumption and breast cancer risk. Journal of the National Cancer Institute, 2000; 92:266-9.
Rall LC, Meydani SN. Vitamin B6 and immune competence. Nutrition Reviews, 1993;51:217.
Leklem, JE. Vitamin B6. Rucker RB, Ruttie JW, McCormick RC, Mahline LJ (eds.) Handbook of vitamins. New York: Marcel Dekker AG; 2001: p. 339-396.
Deluca HF. Overview of general physiologic features and functions of vitamin D. The American Journal Of Clinical Nutrition, 2004; 80(6):1689.
The Heart Outcomes Prevention Evaluation Study Investigators. Vitamin E supplementation and cardiovascular events in high-risk patients. New England Journal of Medicine, 2000;342:154-60.
Boaz M, Smetana S, Weinstein T, et al. Secondary prevention with antioxidants of cardiovascular disease in endstage renal disease (SPACE): randomised placebo-controlled trial. The Lancet 2000;356:1213-8.
Melhus H, Michaelsson K, Kindmark A, et al. Excessive dietary intake of vitamin A is associated with reduced bone mineral density and increased risk for hip fracture. Annals Of İnternal Medicine. 1998;129:770-8.
Glade, M. J. Food, nutrition, and the prevention of cancer: a global perspective. American institute for cancer research/world cancer research fund, American institute for cancer research, 1997. Nutrition, 1999; 15, 523-526.
Saari JC. Retinoids in photosensitive systems. Sporn MB, Roberts AB, Goodman DS (eds.) The Retinoids: Biology, Chemistry, and Medicine. New York: Raven Press; 1994. p.351.
Sommer A, West KP Jr. Vitamin A Deficiency: Health, Survival, and Vision. New York: Oxford University Press; 1996. p.130.
Lin P, Fintelmann RE, Khalifa YM, et al. Ocular surface disease secondary to vitamin A deficiency in the developed world: it still exists. Investigative Ophthalmology & Visual Science; 2011;129:798.
Melhus H, Michaelsson K, Kindmark A, et al. Excessive dietary intake of vitamin A is associated with reduced bone mineral density and increased risk for hip fracture. Annals Of İnternal Medicine; 1998;129: 770. 6.
Feskanich D, Singh V, Willett WC, et all. Vitamin A intake and hip fractures among postmenopausal women. JAMA; 2002;287:47
Rimm EB, Willett WC, Hu FB, et al. Folate and vitamin B6 from diet and supplements in relation to risk of coronary heart disease among women. JAMA; 1998;279:359-64.
Giovannucci E, Stampfer MJ, Colditz GA, et al. Multivitamin use, folate, and colon cancer in women in the Nurses’ Health Study. Annals Of İnternal Medicine;1998;129:517-24. 28.
White E, Shannon JS, Patterson RE. Relationship between vitamin and calcium supplement use and colon cancer. Cancer Epidemiology and Prevention Biomarkers; 1997;6:769-74.
Chandra RK. Effect of vitamin and trace-element supplementation on immune responses and infection in elderly subjects. The Lancet 1992;340: 1124-7. 30.
Mark SD, Wang W, Fraumeni JF Jr, et al. Lowered risks of hypertension and cerebrovascular disease after vitamin/mineral supplementation: the Linxian Nutrition Intervention Trial. American Journal Of Epidemiology; 1996;143:658- 664.
Zhang S, Hunter DJ, Hankinson SE, et al. A prospective study of folate intake and the risk of breast cancer. JAMA; 1999;281:1632-7
Brigelius-Flohe R, Traber M. Vitamin E: function and metabolism. The FASEB Journal; 1999;13:1145–1155.
Brigelius-Flohe´ R, Kelly FJ, Salonen JT, et al. The European perspective on vitamin E: current knowledge and future research. The American Journal Of Clinical Nutrition; 2002;76:703–716.
Akşit, M.A. Beslenmeye Giriş. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları No: 220;1991. p. 39-49.
Çakırcalı, E. Hemşirelikte Temel İlke ve Uygulamalar. (2. Baskı). İzmir: Ege Üniversitesi Matbaası; 1998. p.149-154.
Monget AL, Galan P, Preziosi P, et al. Micronutrient status in elderly people. Geriatrie/min. vit. aux network. Journal International de Vitaminologie et de Nutrition, 1996; 66:71.
Solomon, E.P. İnsan Anatomisi ve Fizyolojisine Giriş. (Lütfiye Bikem Süzen, Çev. Ed.), Antalya, Biriol Yayınları; 2003.
Vermeer C, Schurgers LJ. A comprehensive review of vitamin K and vitamin K antagonists. Hematology/oncology clinics of North America, 2000;14:339.
Iwamoto J, Sato Y. Menatetrenone for the treatment of osteoporosis. Expert Opin Pharmacother, 2013;14:449.
Cockayne S, Adamson J, Lanham-New S, et al. Vitamin K and the prevention of fractures: systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Archives of internal medicine, 2006;166:1256.
Yıldız D, Akbayrak, N. Nöral Tüp Defektleri Ve Önlemede Hemşirelik Yaklaşımları. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 2007; 11(2): 102-111.
Budak N. Folik Asitin Kadın Ve Çocuk Sağlığında Önemi The importance of folic acid in woman and child health. Erciyes Tıp Dergisi (Erciyes Medical Journal), 2002; 24(4):209-214.
Refsum H. Folate, vitamin B12 and homocysteine in relation to birth defects and pregnancy outcome. British Journal of Nutrition, 2001; 85(S2):109-113.
Wıllıamson CS. Nutrition in pregnancy. Nutrition Bulletin, 2006; 31(1): 28-59.
Kabaran S, Ayaz A. Maternal ve fetal sağlık üzerinde B12, folik asit, A, D, E ve C vitaminlerinin etkileri. Türk Hijyen Ve Deneysel Biyoloji Dergisi, 2013; 70(2): 103-112.
Yeşiltepe M, Hatun Ş. Perinatal D vitamini yetersizliği. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 2011; 54: 87-98.
T.C. Milli Egitim Bakanlığı, Çocuk Gelişimi ve Eğitimi, Gebelik ve Emziklilikte Beslenme, Ankara, 2011. (08.04.2022 tarihinde http://www.megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/Gebelik%20ve%20Emzik%20D%C3%B6neminde%20Beslenme.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Özalper B. Gebelikte beslenme. Muş Alparslan Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 2014; 2(2): 270-278.
Akcan F, Özsoy SA, Ergül Ş. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışan ebe ve hemşirelerin danışmanlık becerilerinin incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 2006; 9(4): 10-21.
Kang YS, Kim JH, Ahn EH, Yoo EG, Kim MK. Iron and vitamin D status in breastfed infants and their mothers. Korean Journal Of Pediatrics, 2015; 58(8): 283-7.
Lozoff B, De Andraca I, Castillo M, et all. Behavioral and developmental effects of preventing irondeficiency anemia in healthy full-term infants. Pediatrics, 2003;112: 846-54.
Karadağ C, Selçuk A, Karadağ SD. Açıklanamayan Tekrarlayan Gebelik Kayıplarında Vitamin D Düzeyi. İstanbul Kanuni Sultan Süleyman Tıp Dergisi (IKSST), 2020; 12(1): 28-33.
Atay A, Barsal G, Kılıç S, et all. Akciğer Kanserli Hastalarda Serum Askorbik Asit Düzeyinin Araştırılması. Presented at the XVI th National Congress of Chemistry and II nd Bioscience Days. 23-27 Ekim 2000, İzmir, (2000). p. 27.
Ames BN, Gold LS. The causes and prevention of cancer: the role of environment. Biotherapy. 1998;11(2-3):205-20.
Li M, Chen P, Li J, et all. Review: the impacts of circulating 25-hydroxyvitamin D levels on cancer patient outcomes: a systematic review and meta-analysis. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 2014;99(7): 2327-2336.
Yalçın GS. Yeni Tespit Tip 2 Diabetes Mellituslu Hastalarda Pankreas Beta Hücre Rezervinin Değerlendirilmesi. Uzmanlık Tezi 2004, T.C. Sağlık Bakanlığı Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi, İstanbul.
Eroğlu Altinova A, Yetkın İ. Tip 1 Diabetes Mellitus'a yatkınlıkta rolü olabilecek genetik faktörler. Marmara Medical Journal, 2011;24(2): 126-130.
Sert H, Çetinkaya S, Aygin D. D Vitaminin Obezite, Diabetes Mellitus, Hipertansiyon ve Kanser İle İlişkisi. Journal of Human Rhythm, 1(4): 143-149.
Steyn NP, Mann J, Bennett PH, et all. Diet, nutrition and the prevention of type 2 diabetes. Public Health Nutrition, 2004;7(1A): 147-65.
Küçük H, Dilsiz G, Demircan N, et all. B12 vitamin düzeyi eksikliği olan hastalarla normal olan hastaların kardiyovasküler risk faktörleri açısından retrospektif olarak değerlendirmesi. Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi Medi Forum, 2015.
Ekmekçi ÖB, Donma O, Aydemir A, et all. Hipertansif diyabetik bireylerin plazma anjiotensin dönüştürücü enzim aktivitesi ile plazma ve eritrosit çinko düzeyleri. Türkiye Klinikleri J Med Sci, 2002; 22
Rammos G, Tseke P, Ziakka S. Vitamin D, the renin-angiotensin system, and insulin resistance. International Urology And Nephrology, 2008;40: 419–426.
Acıbadem Hastanesi Online Sayfası. Vücut kitle endeksi hesaplama. (13/03/2022 tarihinde https://www.acibadem.com.tr/ilgi-alani/vucut-kitle-indeksi-hesaplama/#genel-tanitim adresinden ulaşılmıştır.)
Irmak Özden Y, Ertem Vehit H, Özden A. T. Comparatıve applıcatıon of three non-parametric statıstical tests ın evaluatıng the levels of β carotene, vıtamın a and vıtamın e ın breast cancer patıents and ın healty ındıvıduals. Cerrahpaşa J Med, 2004; 35.
Dal Ü. Malnutrisyonu olan hastanın hemşirelik bakımı. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 2007; 14.2: 74-81.
Manna P, Kalita J. Beneficial role of vitamin K supplementation on insulin sensitivity, glucose metabolism, and the reduced risk of type 2 diabetes: a review. Nutrition, 2016;32(7): 732-739.
Ziaei S, Faghihzadeh S, Sohrabvand F, A randomised placebo-controlled trial to determine the effect of vitamin E in treatment of primary dysmenorrhoea, BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology, 2001;108: 1181.
Can HÖ, Menstrual siklus bozuklukları. Şirin A, Kavlak O (ed.) Kadın Sağlığı içinde. İstanbul: Bedray Yayıncılık; 2008. p. 148–172.
Atasü T, Şahmay S, Dismenore ve premenstruall sendrom, Jinekoloji, İstanbul, Nobel Tıp Kitabevi, 2001
Torun T, Çavuşoğlu H. D vitamini eksikliğine bağlı rikets ve hemşirelik bakımı. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 2018; 5(2): 169-176.
Aygencel G, Türkoğlu M, Dizbay M. Effects of vıtamın d defıcıency ın medıcal ıntensıve care unıt patıents. Turkish Journal of Medical & Surgical Intensive Care Medicine/Dahili ve Cerrahi Bilimler Yogun Bakim Dergisi, 2012; 3.
Sağlık Bakanlığı. 15-49 Yaş Kadın İzlem Programı. (13/03/2022 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/kadin-ve-ureme-sagligi-programlari/15-29-ya%C5%9F-kad%C4%B1n-izlem-program%C4%B1.html adresinden ulaşılmıştır).
Aydın E, Bulut H. Bariatrik cerrahide hemşirelik bakımı. TAF Preventive Medicine Bulletin, 2014; 13(1): 77-82.
Gözüm S, Ilgaz A. Sağlık taramaları ve erken tanı. Erkin Ö, Kalkım A, Göl İ. (ed.) Halk Sağlığı Hemşireliği içinde. Antalya: Çukurova Nobel Tıp Kitabevi; 2021. p. 384-390.
