Çocuk ve Ergenlerin Değerlendirilmesinde Gelişimsel ve Nöropsikiyatrik Testler
Özet
Çocuk ve ergen psikiyatrik değerlendirmesinde gelişimsel ve nöropsikiyatrik testler, öykü ve gözlem bulgularıyla birleştirilerek teşhis ve tedavi süreçlerine rehberlik eden kritik araçlardır. Belge, gelişimsel tarama, dil becerileri, okula hazır bulunuşluk, zeka düzeyi, otizm spektrumu ve dikkat eksikliği gibi alanlarda kullanılan çok çeşitli standart ölçme araçlarını kapsamlı şekilde ele almaktadır. Bu ölçekler, etiyolojik faktörlerin anlaşılmasında ve uygun müdahale yöntemlerinin belirlenmesinde klinisyenlere bilimsel bir temel sunar.
Developmental and neuropsychiatric tests serve as critical tools in the psychiatric assessment of children and adolescents by guiding diagnosis and intervention through the integration of clinical history and observation. This document provides a comprehensive overview of standardized measurement tools used for assessing developmental stages, language skills, school readiness, intelligence, autism spectrum, and attention deficit hyperactivity disorder. These scales offer clinicians a scientific foundation for understanding etiological factors and determining appropriate intervention strategies.
Referanslar
Savasir I, Sezgin N, Erol N. Handbook of Ankara developmental screening inventory. Ankara, Turkish Psychologists Association Publication. 1994.
Temel Z, Ersoy Ö, Avcı N, Turla A. Gazi Erken Çocukluk Gelişimi Değerlendirme Aracı “GEÇDA”. 2016.
Bayley N. Bayley scales of infant development: Manual. New York. 1993.
Frankenburg WK, Dodds J, Archer P, Shapiro H, Bresnick B. The Denver II: a major revision and restandardization of the Denver Developmental Screening Test. Pediatrics. 1992;89(1):91-7.
Sparrow SS, Balla DA, Cicchetti DV .Vineland Adaptive Behavior Scales (Survey Form). Circle Pines, Minn: American Guidance Service,1984.
Alpas B, Akçakın M. Vineland Uyum Davranış Ölçeği-Araştırma Formu'nun Doğumdan 47 Aylığa Kadar Olan Türk Bebekleri İçin Uyarlama, Güvenirlik ve Geçerlik Çalışması. Türk Psikoloji Dergisi. 2003;18(52):57-71.
Squires J, Potter L, Bricker D. The ASQ user's guide for the Ages & Stages Questionnaires: A parent-completed, child-monitoring system: Paul H Brookes Publishing; 1995.
Kapci EG, Kucuker S, Uslu RI. How applicable are Ages and Stages Questionnaires for use with Turkish children? Topics in Early Childhood Special Education. 2010;30(3):176-88.
Squires J, Bricker D, Twombly E. Ages & stages questionnaires: Social-emotional: Paul H. Brookes Publishing Company Baltimore, MD; 2002.
Kucuker S, Kapci EG, Uslu RI. Evaluation of the Turkish version of the “Ages and Stages Questionnaires: Social-emotional” in identifying children with social-emotional problems. Infants & Young Children. 2011;24(2):207-20.
Dunn LM, Dunn LM. Peabody picture vocabulary test. 1965.
Katz J. A Turkish Peabody Picture Vocabulary Test. Hacettepe Bulletin of Social Sciences & Humanities. 1974.
Güven S, Topbaş S. Adaptation of the Test of Early Language Development-(TELD-3) into Turkish: Reliability and validity study. International Journal of Early Childhood Special Education. 2014;6(2):151-76.
Berument SK, Güven AG. Türkçe İfade Edici ve Alıcı Dil (TİFALDİ) Testi: I. alıcı dil kelime alt testi standardizasyon ve güvenilirlik geçerlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi. 2013;24(3):192-201.
Newcomer PL, Hammill DD. Told-p: 4: test of language development. Primary: Pro-Ed Austin; 2008.
Topbaş S, Güven O. Türkçe okulcağı dil gelişimi testi-todil. Test Bataryası. 2017.
Fenson L, Dale P, Reznick J, Thal D, Bates E, Hartung J, et al. The MacArthur Communicative Development Inventory (San Diego, CA: Singular). 1993.
Topbaş S, Sofu H, Maviş İ, Küntay Copty A, Acarlar İ, Turan F, et al. Türkçede Erken Sözcük ve Dilbilgisi Gelişimini Ölçme ve Değerlendirme Çalışması RaporuTürkçe İletişim Gelişimi Envanteri Tige 1 Tige 2. 2011.
Ege P, Acarlar F, Turan F. Ankara Artikülasyon Testi (AAT). Ankara Üniversitesi, Bilimsel Araştırmalar Projesi Yayını Ankara. 2004.
Topbas S. Türkçe Sesletim-Sesbilgisi Testi: Geçerlik-güvenirlik ve standardizasyon çalismasi. Türk Psikoloji Dergisi. 2006;21(58):39.
Alev G. Pragmatik Dil Becerileri Envanteri'nin Türkçe standardizasyon çalışması: Anadolu University (Turkey); 2015.
Canbulat T, Kırıktaş H. İlkokula hazır bulunuşluk ölçeği’nin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi. 2016;1(1):26-35.
Unutkan ÖP. Marmara ilköğretime hazır oluş ölçeğinin geliştirilmesi ve standardizasyonu: Marmara Universitesi (Turkey); 2003.
Braden JP, Elliott SN. Stanford-Binet Intelligence Scales, Assessment Service Bulletin Number 2. 2003.
Umur F, Sümer C. Kent e. g. y. testi ile zekâ derecesinin çabuk tayini. 4. Ulusal Nöropsikiyatri Kongresi, Nöropsikiyatri Arşivi Ek sayısı, Ankara. 1968.
Toğrol B. RB cattell zeka testinin 2a ve 2b formlari ile porteus labirenti zeka testinin 1300 Türk çocuğuna uygulanmasi. Psikoloji Çalışmaları. 1974;11:1-32.
Leiter R. The Leiter international performance scale. University Of Hawaii Bullet. 1936; 15(7), 4-33.
Wechsler D. Wechsler adult intelligence scale. Archives of Clinical Neuropsychology. 1955.
Wechsler D, Kodama H. Wechsler intelligence scale for children: Psychological corporation New York; 1949.
Wechsler D. WISC-III: Wechsler intelligence scale for children: Manual. Psychological Corporation. 1991.
Wechsler D. WPPSI-R: Wechsler Preschool and Primary Scale of Intelligence-Revised: Psychological Corporation San Antonio; 1989.
Savaşır I, Şahin N. Wechsler çocuklar için zeka ölçeği (WISC-R) uygulama kitapçığı. Türk Psikologlar Derneği, Ankara. 1995.
Oktem F, Erden G, Gencoz T, Sezgin N, Uluc S. Wechsler Çocuklar için Zeka Ölçeği-IV (WÇZÖ-IV) uygulama ve puanlama el kitabı Türkçe sürümü. Ankara: Türk Psikologlar Dernegi YayinlariPearson Assessments, 2016.
Ehlers S, Gillberg C, Wing L. A screening questionnaire for Asperger syndrome and other high-functioning autism spectrum disorders in school age children. J Autism Dev Disord. 1999 Apr;29(2):129-41.
Köse S, Özbaran B, Yazgan Y, Bildik T, Erermiş S, Aydın C, et al. The Psychometric Properties of Turkish Version of Autism Spectrum Screening Questionnaire in Children aged 6-18 years. 6-18 Yaş Aralığındaki Çocuklarda Otizm Spektrum Tarama Ölçeği'nin Türkçe Uyarlamasının Psikometrik Özellikleri. Turk Psikiyatri Derg. 2017;28(4):268-277.
Baron-Cohen S, Allen J, Gillberg C. Can autism be detected at 18 months? The needle, the haystack, and the CHAT. Br J Psychiatry. 1992;161:839-843.
Robins DL, Fein D, Barton ML, Green JA. The Modified Checklist for Autism in Toddlers: an initial study investigating the early detection of autism and pervasive developmental disorders. J Autism Dev Disord. 2001 Apr;31(2):131-44.
Yıkgeç A. A validity study of the Modified Checklist for Autism in Toddlers (M-CHAT) on a Turkish sample. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. 2005.
Schopler E, Reichler RJ, DeVellis RF, Daly K. Toward objective classification of childhood autism: Childhood Autism Rating Scale (CARS). J Autism Dev Disord. 1980;10(1):91-103.
İncekaş Gassaloğlu S, Baykara B, Avcil S, Demiral Y. Çocukluk Otizmi Derecelendirme Ölçeği Türkçe Formunun Geçerlik ve Güvenilirlik Çalışması [Validity and Reliability Analysis of Turkish Version of Childhood Autism Rating Scale]. Turk Psikiyatri Derg. 2016;27(4):266-274.
Irmak T, Sütçü S, Aydın A, Sorias O. An investigation of validity and reliabilty of Autism Behavior Checklist (ABC). Turk J Child Adolesc Ment Health. 2007;14:13–23.
Rutter M, Bailey A, Lord C. The Social Communication Questionnaire (SCQ), second printing, Western Psychological Services; 2007.
Avcil S, Baykara B, Baydur H, Münir KM, İnal Emiroğlu N. 4-18 Yaş Aralığındaki Otistik Bireylerde Sosyal İletişim Ölçeği Türkçe Formunun Geçerlik ve Güvenilirlik Çalışması [The validity and reliability of the Social Communication Questionnaire- Turkish form in autistics aged 4-18 years]. Turk Psikiyatri Derg. 2015;26(1):56-64.
Ercan ES, Amado S, Somer O, Çıkoğlu S. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ve yıkıcı davranım bozuklukları için bir test bataryası geliştirme çabası.Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi 2001; 7:92-98.
Goyette CH, Conners CK, Ulrich RF. Normative data on revised Conners Parent and Teacher Rating Scales. J Abnorm Child Psychol. 1978;6(2):221-236.
Dereboy C, Senol S, Sener S, Dereboy F. Conners Kisa Form Oğretmen ve Ana Baba Derecelendirme Olçeklerinin Geçerliği [Validation of the Turkish versions of the short-form Conners' teacher and parent rating scales]. Turk Psikiyatri Derg. 2007;18(1):48-58.
Conners CK, Wells KC, Parker JD, Sitarenios G, Diamond JM, Powell JW. A new self-report scale for assessment of adolescent psychopathology: factor structure, reliability, validity, and diagnostic sensitivity. J Abnorm Child Psychol. 1997;25(6):487-497.
Kaner S, Büyüköztürk Ş, İşeri E, et al. Conners-Wells Ergen Öz-Bildirim Ölçeği Uzun Formu: Türk Ergenlerde Psikometrik Özelliklerinin Değerlendirilmesi. Klinik Psikiyatri Dergisi. 2011;14:71–85.
Kaner S, Büyüköztürk Ş, İşeri E. Conners-Wells Ergen Öz-Bildirim ÖlçeğiKısa’nın Türkiye uyarlama çalışması. Klinik Psikiyatri Dergisi 2012; 15; 208- 217.
Dolgun G, Savaşer S, Yazgan Y. Dikkat Eksikliği / Hiperaktivite Bozukluğu Olan 8 – 12 Yaş Grubu Çocuklarda Yaşam Kalitesi Ölçeğinin (DE/HB – YKÖ) Geliştirilmesi. Hemșirelikte Araștırma Geliștirme Dergisi. 2005;7(1):39-52.
Berger I, Goldzweig G. Objective measures of attention-deficit/hyperactivity disorder: a pilot study. Isr Med Assoc J 2010;12:531–535.
Berger I, Slobodin O, Cassuto H. Usefulness and validity of continuous performance tests in the diagnosis of attention-deficit hyperactivity disorder children. Arch Clin Neuropsychol 2017;32:81–93.
Lacks PB, Newport K. A comparison of scoring systems and level of scorer experience on the Bender-Gestalt Test. J Pers Assess. 1980;44(4):351-357.
Somer O. Çocuklar İçin Gelişimsel Bender Gestalt Görsel- Motor Algılama Testi Üzerine Bir Çalışma Yüksek Lisans Tezi. Ege Üniveristesi, İzmir; 1988.
Karakaş S, Erdoğan E, Sak L, Soysal AŞ, Ulusoy T, Ulusoy İY, Alkan S. Stroop testi TBAG formu: Türk kültürüne standardizasyon çalışmaları, güvenilirlik ve geçerlilik. Klinik Psikiyatri. 1999;2:75–88.
Heaton RK, Chelune GJ, Talley JL, Kay GG, Curtiss G. Wisconsin Card Sorting Test Manual: Revised and Expanded. Odessa, Fla Psychological Assessment Resources Inc1993.
Karakas S. BILNOT bataryası el kitabı: Noropsikolojik testler için araştırma ve geliştirme çalışmaları (Handbook of BILNOT Battery). Ankara: Dizayn Ofset, 2004.
Karakaş S, Yalın A. Görsel İşitsel Sayı Dizileri Testi B Formu (GİSD-B) Ankara: Medikomat; 1993.
Karakaş S, Eski R , Başar E. Türk kültürü için standardizasyonu yapılmış nöropsikolojik testler topluluğu: BİLNOT Bataryası. 32. Ulusal Nöroloji Kongresi Kitabı. Türk Nöroloji Dergisi ve Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi. İstanbul, Ufuk Mat; 1996.
Benton AL, Varney NR, Hamsher KD. Visuospatial judgment. A clinical test. Arch Neurol. 1978;35(6):364-367.
Kurt M, Karakaş S. Sağ serebral hemisferin bilişsel işlevlerine duyarlı üç nöropsikolojik testin özellikleri ve aralarındaki ilişkiler. 3P Dergisi. 2000;8:251-265.
Weintraub S, Mesulam M-M. Mental state assessment of young and elderly adults in behavioral neurology, In: Principles of behavioral neurology. Mesulam M-M, editor. Philadelphia: F.A. Davis; 1985. p. 71–123.
Raven JC. Standardization of progressive matrices. Br J Med Psychol. 19, 137–170 (1938, 1941).
Karakaş S. Bilnot Battery El Kitabı: Nöropsikolojik Testler İçin Araştırma ve Geliştirme Çalışmaları. Ankara: Eryılmaz Publishing; 2006.
Korkmazlar Ü. 6-11 yaş ilkokul çocuklarında özel öğrenme bozukluğu ve tanı yöntemleri. Yayınlanmamış Uzmanlık Tezi, İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi, İstanbul; 1993.
Erden G, Kurdoğlu F, Uslu R. İlköğretim okullarına devam eden Türk çocuklarının sınıf düzeylerine göre okuma hızı ve yazım hataları normlarının geliştirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi. 2002;13(1): 5-13.
