Dozaj Formları ve Farmasötik Hesaplamalar
Özet
Dozaj formları, etkin maddelerin vücuda güvenli ve doğru miktarda uygulanmasını sağlayan taşıyıcı sistemlerdir. Vücuda uygulama yollarına, fiziksel durumlarına (sıvı, katı, yarı katı, aerosoller) ve hazırlama yöntemlerine göre sınıflandırılırlar. Teknolojinin ilerlemesiyle, konvansiyonel sistemlerin (tablet, çözelti vb.) yetersiz kaldığı durumlarda tedavi başarısını ve hasta uyumunu artırmak amacıyla modern yaklaşımlar olan değiştirilmiş salım sistemleri (kontrollü, sürekli, uzatılmış ve gecikmeli salım) geliştirilmiştir. Bu sistemler, etkin maddenin vücutta belirli hız, zaman ve hedef bölgede salınmasını kontrol ederek plazma düzeyinde dalgalanmaları önler ve dozlama sıklığı ile yan etkileri azaltır; ancak özelliklerini yitirmemeleri için ezilmeden veya bölünmeden bütün olarak yutulmalıdırlar. Tedavinin etkinliği ve güvenliği açısından, eczacılar ve sağlık çalışanlarının farmasötik hesaplamaları (metrik sistem, %a/a, %h/h, %a/h, ppm, ppb, milieşdeğer gibi konsantrasyon hesapları) doğru yapması son derece önemlidir. Doğru dozaj formunun seçimi ve doğru uygulamanın yanı sıra bu pratik farmasötik hesaplamalar, tedavinin başarısında kritik rol oynamaktadır.
Dosage forms are carrier systems that ensure the safe and accurate administration of active substances into the body. They are classified according to their routes of administration, physical states (liquid, solid, semi-solid, aerosols), and preparation methods. With technological advancements, modified release systems (controlled, sustained, prolonged, and delayed release) have been developed as modern approaches to increase treatment success and patient compliance when conventional systems (tablets, solutions, etc.) are insufficient. These systems control the release of the active substance in the body at a specific rate, time, and target site, preventing plasma level fluctuations and reducing dosing frequency and side effects; however, they must be swallowed whole without being crushed or divided to avoid losing their release properties. For the efficacy and safety of the treatment, it is extremely important for pharmacists and healthcare professionals to perform pharmaceutical calculations (concentration calculations such as metric system, %w/w, %v/v, %w/v, ppm, ppb, milliequivalent) accurately. Along with the selection of the correct dosage form and proper administration, these practical pharmaceutical calculations play a critical role in the success of the therapy.
Referanslar
Jain KK. Drug delivery systems: an overview. In KK. Jain (Ed.), Drug delivery system. Hatfield, Herts, UK: Humana Press. 2008: 1-50.
Yun YH, Lee BK, Park K. Controlled drug delivery: historical perspective for the next generation. J Control Release. 2015; 219: 2-7.
Mahato RI, Narang AS. Pharmaceutical dosage forms and drug delivery (3th ed.). Boca Raton, FL: Taylor & Francis; 2018.
Jones D. Pharmaceutics – dosage form and design. London, UK: Pharmaceutical Press; 2008.
Helfand WH, Cowen DL. Evolution of pharmaceutical oral dosage forms. Pharmacy in history. 1983; 25(1): 3-18.
Baranowski P, Karolewicz B, Gajda M et al. Ophthalmic drug dosage forms: characterisation and research methods. Sci. World J. 2014; 14: 1-14.
Türk Farmakopesi, Ankara, Türkiye: T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Tıbbi İlaç ve Cihaz Kurumu; 2017.
Korać R, Krajišnik D, Savić S et al. A new class of emulsion systems–Fast inverted o/w emulsions: Formulation approach, physical stability and colloidal structure. Colloid Surf. A-Physicochem. Eng. Asp. 2014; 461: 267-278.
Yazan Y. Emülsiyon sistemler. In A. Zırh Gürsoy (Ed.), Farmasötik Teknoloji-Temel Konular ve Dozaj Şekilleri. İstanbul: Kontrollü Salım Sistemleri Derneği Yayını. 2012: 273-285.
Ali Y, Kimura A, Coffey MJ, et al. Pharmaceutical Development of Suspension Dosage Form. In AK. Kulshreshtha, ON. Singh, GM Wall (Eds.), Pharmaceutical Suspensions. Springer, New York, NY. 2010; 103-126.
Gupta P, Garg S. Semisolid dosage forms for dermatological application. Pharm. Tech., 2002; 3: 144-162.
Yener G. Merhemler, kremler, jeller ve patlar. In A. Zırh Gürsoy (Ed.), Farmasötik teknoloji-temel konular ve dozaj şekilleri. İstanbul: Kontrollü Salım Sistemleri Derneği Yayını. 2012: 287-299.
Qui Y, Chen Y, Zhang GGZ, et al. Developing solid oral dosage forms: pharmaceutical theory and practice (2th ed). London, UK: Academic Press; 2017.
Demirkan K, Ekincioğlu AB. Enteral beslenme tüpünden ilaç uygulanmasında ilaç dozaj şekillerinin önemi. J Turk Soc Intensive Care. 2016;14(1): 1-8.
Gad SC. Pharmaceutical manufacturing handbook. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, Inc; 2008.
Zırh Gürsoy A. Kontrollü salım sistemleri. In A. Zırh Gürsoy (Ed.), Farmasötik teknoloji-temel konular ve dozaj şekilleri. İstanbul: Kontrollü Salım Sistemleri Derneği Yayını. 2012: 409-421.
Zırh Gürsoy A. Kontrollü salım sistemleri. İstanbul: Kontrollü Salım Sistemleri Derneği Yayını; 2002.
Testa B. Prodrug research: futile or fertile. Biochemical Pharmacology. 2004; 68(11): 2097-2106.
Ummadi S, Shravani B, Rao NR et al. Overview on controlled release dosage form. System. 2013; 7(8): 51-60.
Jayanthi B, Manna PK, Madhusudhan S et al. Per oral extended release products-an overview. J App Pharm Sci. 2011; 1(2): 50-55.
Rathbone MJ, HadgraftJ, Roberts MS. Modified-release drug delivery technology. New York, NY: CRC. Press; 2002.
Wise DL. Handbook of pharmaceutical controlled release technology. New York, NY: Marcel Dekker Inc; 2000.
Kaynak MS, Berkman MS. Eczane teknikerleri için temel matematik. İstanbul, TR: Türk Eğitim Yayınları; 2020.
Köse Özkan C, Savaşer A, Özkan Y. Eczacılıkta temel hesaplamalar. Türk Farmakope Dergisi. 2017; 2(2):93-100.
Ansel HC. Pharmaceutical calculations (13th ed.). China: Wolters Kluwer Health; 2010.
Cheng W. MCQs in Pharmaceutical Calculations. J Pharm Pharm Sci. 2009;12(3): 249-250.
Al-achı, A. Universal pharmaceutical calculations: An overview. Clin. Pharmacol. Biopharm. 2017; 6(2) 1-2.
