Çocuk ve Ergenlerde Sirkadiyen Ritim Uyku-Uyanıklık Bozuklukları
Özet
Bu yazıda, canlıların biyolojik ritimleri ve özellikle çocuk ile ergenlerde görülen sirkadiyen ritim uyku-uyanıklık bozuklukları kapsamlı bir şekilde ele alınmaktadır. Sirkadiyen ritim, organizmaların fizyolojilerini gece ve gündüz döngüsüne göre senkronize eden, yaklaşık 24 saatlik endojen bir sistemdir. Bu ritimlerin bozulması; gecikmeli uyku evresi, öne kaymış uyku evresi, düzensiz uyku-uyanıklık, 24 saatlik olmayan uyku-uyanıklık ve vardiyalı iş türü olmak üzere beş alt türde incelenmektedir. Gecikmeli uyku evresi bozukluğu, özellikle ergenlik döneminde %7'den fazla bir yaygınlıkla öne çıkmakta ve sıklıkla depresyon gibi psikiyatrik durumlarla ilişkilendirilmektedir. Öne kaymış uyku evresi ise daha çok yaşlı popülasyonda ve genetik geçişli ailesel formlarda görülmektedir. Düzensiz uyku-uyanıklık ve 24 saatlik olmayan uyku-uyanıklık türleri, genellikle nörogelişimsel bozukluklar veya görme engeli olan bireylerde ortaya çıkmaktadır. Tanı sürecinde uyku günlükleri ve aktigrafi gibi yöntemler kullanılırken, tedavide temel olarak sirkadiyen faza göre zamanlanmış parlak ışık ve melatonin uygulamaları tercih edilmektedir. Bu bozuklukların doğru teşhis edilmesi, yanlış tedavi yöntemlerinin ve buna bağlı gelişebilecek ikincil sağlık sorunlarının önlenmesi açısından kritik önem taşımaktadır.
This article comprehensively addresses the biological rhythms of living beings, specifically focusing on circadian rhythm sleep-wake disorders in children and adolescents. The circadian rhythm is an endogenous system of approximately 24 hours that synchronizes an organism's physiology with day and night cycles. Disruptions in these rhythms are examined in five subtypes: delayed sleep phase, advanced sleep phase, irregular sleep-wake, non-24-hour sleep-wake, and shift work type. Delayed sleep phase disorder is particularly prominent during adolescence with a prevalence of over 7% and is frequently associated with psychiatric conditions such as depression. Conversely, advanced sleep phase disorder is more common in the elderly population and in genetically transmitted familial forms. Irregular sleep-wake and non-24-hour sleep-wake types generally occur in individuals with neurodevelopmental disorders or visual impairments. While sleep diaries and actigraphy are used in the diagnostic process, treatments are primarily based on bright light and melatonin applications timed according to the circadian phase. Accurate diagnosis of these disorders is critical to preventing incorrect treatment methods and subsequent secondary health problems.
Referanslar
Roenneberg T, Kuehnle T, Juda M, Kantermann T, Allebrandt K, Gordijn M, et al. Epidemiology of the human circadian clock. Sleep Med Rev 2007;11(6):429–38.
Tomas A. WM. Chronobiology. In: Sadock B.J. SVA, editor. Comprehensive Textbook of Psychiatry 7 th ed. Philadelphia: Lippincott Williams and Wilkins 2000; 133–42.
Horne J, Ostberg O. A self-assessment questionnaire to determine morningness-eveningness in human circadian rhythms. Int J Chronobiol. 1976;(4):97–11.
Folkard S, Monk TH, Bradbury R, Rosenthall J. Time of day effects in school children’s immediate and delayed recall of meaningful material. Br J Psychol 1977;68(1):45–50.
O’Shea M. Aspects of Mental Economy: An Essay in Some Phases of the Dynamics of Mind, with Particular Observations Upon Student Life in the University of Wisconsin. Bull Univ Wisconsin 1900;(2):333–98.
Nathaniel Kleitman. Sleep and Wakefulness. Chicago: University of Chicago Press; 1939.
Pavlova M. Circadian rhythm sleep-wake disorders. Continuum (Minneap Minn). 2017;23(4, Sleep Neurology):1051–1063.
Flynn-Evans EE, Shekleton J, Miller B, et al. Circadian phase and phase angle disorders in primary insomnia. Sleep. 2017;40(12).
American Psychiatric Association.(2013)Diagnostic and statistical manual of mental disorder,(5th ed), Washington DC.
Pavlova Milena K.; Latreılle Véronique. Sleep disorders. The American Journal of Medicine, 2019;132(3): 292-299.
