Çocuk ve Ergenlerde Uyku Bozukluklarında Kullanılan Ölçekler
Özet
Bu metin, çocuk ve ergenlerde uyku bozukluklarının ve alışkanlıklarının değerlendirilmesinde kullanılan klinik ölçekleri kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Yazar Ali Mert Beşenek, teşhis sürecinde klinik gözlemin yanı sıra nesnel veriler sağlayan araçların önemini vurgulayarak bu ölçekleri üç ana başlık altında toplamıştır. İlk kategori olan "Genel Değerlendirme ve Tarama" başlığı altında Uyku Günlükleri, Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketi (ÇUAA), Çocuklar İçin Uyku Bozuklukları Ölçeği (ÇUBÖ), Çocuklarda Gündüz Uykululuk Ölçeği (ÇGUÖ), DSM-5 Düzey 2 Uyku Bozukluğu Ölçeği ve Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) gibi araçlar; kullanım amaçları, puanlama sistemleri ve Türkçe geçerlilik çalışmalarıyla birlikte sunulmaktadır. İkinci kategori olan "Solunumsal Sorunlar" bölümünde, özellikle Obstrüktif Uyku Apne Sendromu (OUAS) taramasında kritik rol oynayan Çocuklarda Uyku Ölçeği (ÇUÖ) ve Uyku Solunum Bozuklukları Anketi (USBA) detaylandırılmaktadır. Son kategori olan "Sirkadiyen Ritim ve Kronotip Değerlendirilmesi" ise bireylerin sabahçıl veya akşamcıl eğilimlerini belirleyen Çocuklara Yönelik Günlük Ritim Belirleme Ölçeği (ÇYGRBÖ) ve Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi (ÇDKA) üzerine odaklanmaktadır. Metin, bu araçların hem tanı hem de tedavi izleme süreçlerinde klinisyenlere sunduğu bilimsel altyapıyı özetlemektedir.
This text comprehensively examines the clinical scales used to evaluate sleep disorders and habits in children and adolescents, focusing on three main categories: general assessment, respiratory problems during sleep, and circadian rhythm. Under the general assessment category, tools such as the Sleep Diary, Children’s Sleep Habits Questionnaire (CSHQ), and Sleep Disturbances Scale for Children (SDSC) provide concrete data on sleep patterns, while scales like the Pediatric Daytime Sleepiness Scale (PDSS) and Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) assess sleep quality and daytime impacts. For respiratory issues, the Pediatric Sleep Questionnaire (PSQ) and Sleep Disordered Breathing Questionnaire are highlighted as essential for screening conditions like obstructive sleep apnea. Finally, the Morningness/Eveningness Scale for Children (MESC) and Children’s Chronotype Questionnaire (CCTQ) are discussed as tools to determine diurnal preferences and "sleep debt" by evaluating school and non-school days separately. Most of these scales have been validated in Turkish, providing clinicians with objective, reliable, and standardized methods to enhance diagnosis, monitor treatment response, and gain a multi-layered understanding of a child's sleep health beyond simple clinical interviews.
Referanslar
Owens JA, Spirito A, McGuinn M. The Children’s sleep habits questionnaire (CSHQ): psychometric properties of a survey instrument for school-aged children. Sleep. 2000;23(8): 1043–1051.
Perdahlı Fiş N, Arman A, Ay P, et al. The validity and the reliability of Turkish version of children’s sleep habits Qquestionnaire. Anadolu Psikiyatr Derg. 2010;11: 151–160.
Bruni O, Ottaviano S, Guidetti V, et al. The sleep disturbance scale for children (SDSC) construction and validation of an instrument to evaluate sleep disturbances in childhood and adolescence. J Sleep Res. 1996;5(4): 251–261.
Romeo DM, Bruni O, Brogna C, Ferri R, Galluccio C, De Clemente V, et al. Application of the sleep disturbance scale for children (SDSC) in preschool age. Eur J Paediatr Neurol. 2013;17(4): 374–382.
Ağca Bilmenoğlu S. Çocuklar için uyku bozuklukları ölçeği’nin türkçe geçerlilik ve güvenirliği (Uzmanlık Tezi). Edirne: Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı; 2019.
Johns MW A new method for measuring daytimesleepiness: the Epworth Sleepiness Scale. Sleep. 1991;14(6): 540–545.
Drake C, Nickel C, Burduvali E, et al. The pediatric day-time sleepiness scale (PDSS): sleep habits and school outcomes in middle-school children. Sleep. 2003;26(4): 455-458.
Bektaş M, Bektaş İ, Ayar D, et al. Psychometric properties of Turkish version of Pediatric Daytime Sleepiness Scale (PDSS-T). Asian Nursing Research. 2016;10: 62-67.
American Psychiatric Association. Online Assessment Measures. (18/05/2021 tarihinde http://www.psychiatry.org/practice/dsm/dsm5/online-assessment-measures adresinden ulaşılmıştır)
Özek Erkuran H, Yalın Sapmaz S, Herdem A, et al. DSM-5 level 2 sleep disorders scale validity and reliability of Turkish form (form for children aged 11-17 years and parent form for children aged 6-17 years). Arch Neuropsychiatry. 2018;55(3): 256–260.
Buysse DJ, Reynolds CF, Monk TH, et al. The Pittsburgh sleep quality index: a new instrument for psychiatric practice and research. Psychiatry Res. 1989;28(2): 193–213.
Ağargün MY, Kara H, Anlar Ö. The validity and reliability of the Pittsburgh sleep quality index. Turkish J Psychiatry. 1996;7(2): 107-115.
Chervin RD, Hedger K, Dillon JE, et al. Pediatric Sleep Questionnaire (PSQ): validity and reliability of scales for sleep-disordered breathing, snoring, sleepiness, and behavioral problems. Sleep Med. 2000;1(1): 21–32.
Öner P, Barut Y, Öner Ö, et al. Reliability and validity of Turkish translation of the pediatric sleep questionnaire. Bulletin of Clinical Psychopharmacology. 2009;19(4): 382–395.
Şahin M. 14-17 yaş arası lise öğrencilerinde uyku bozukluğu ve risk faktörlerinin sıklığının belirlenmesi (Uzmanlık tezi). İstanbul: Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Kliniği; 2006.
Brouillete R, Hanson D, David R, et al. A diagnostic approach to suspected obstructive sleep apnea in children. J Pediatr. 1984;105: 10-14.
Carroll JL, McColley SA, Marcus CL, et al. Inability of clinical history to distinguish primary snoring from obstructive sleep apnea syndrome in children. Chest. 1995;108: 610-618.
Smith, CS, Reilly C, Midkiff K. Evaluation of three circadian rhythm questionnaires with suggestions for an improved measure of morningness. Journal of Applied Psychology. 1989;74: 728–738.
Carskadon MA, Vieira C, Acebo C. Association between puberty and delayed phase preference. Sleep, 1993;16: 258–262.
Önder İ, Beşoluk Ş. Adaptation of the morningness eveningness scale for children into Turkish, Biological Rhythm Research, 2013;44(2): 313-323.
Werner H, LeBourgeois MK, Geiger A, et al. Assessment of chronotype in four-to eleven-year-old children: reliability and validity of the children’s chronotype questionnaire (CCTQ). Chronobiol Int 2009;26(5): 992–1014.
Dursun OB, Öğutlu H, Esin İS. Turkish validation and adaptation of children’s chronotype questionnaire (CCTQ). Eurasian J Med. 2015;47(1): 56–61.
