Cinsel İşlev Bozuklukları Tanımı ve Psikofarmakolojik Tedavi Yaklaşımları
Özet
Cinsellik, insanın bedensel, duygusal ve sosyal bütünlüğünü sağlayan doğal bir yaşam parçasıyken; kültürel mitler, eğitimsizlik ve psikolojik faktörler cinsel işlev bozukluklarına (CİB) yol açabilmektedir. DSM-V’te hafif, orta ve şiddetli derecelerle sınıflandırılan bu bozukluklar; cinsel istek azlığı, uyarılma ve orgazm sorunları, vajinismus, sertleşme bozukluğu ve erken boşalma gibi tabloları içerir. Ülkemizde kadında istek azlığı toplumsal tabulardan ötürü az bildirilirken, vajinismusta genital anatomi eğitimi içeren cinsel terapiler en tatmin edici sonuçları vermektedir. Erkeklerde sıklığı yaşla artan sertleşme bozukluğunun kökeninde vasküler, diyabetik veya psikojenik etkenler yatmakta; tedavisinde Sildenafil, Tadalafil, Vardenafil ve Avanafil gibi PDE5 inhibitörleri kullanılmaktadır. Nitratlarla kontrendike olan bu ajanlar, baş ağrısı ve görme sorunları gibi yan etkilere yol açabilir. Erken boşalmada ise boşalma denetimi için cinsel terapilerin yanı sıra kısa etkili SSRI olan Dapoksetin ile lokal anestezik spreyler ilk seçenek olarak uygulanmakta, endikasyon dışı antidepresanlardan da yararlanılmaktadır. Sonuç olarak, CİB ile psikiyatrik hastalıklar birbirini tetikleyebileceğinden, hekimlerin etik ve bilimsel yöntemlerle, ilaç yan etkilerini gözeterek ayırıcı tanı ve sağaltım yapması esastır.
Sexuality is a natural part of life providing bodily, emotional, and social integrity; however, cultural myths, lack of education, and psychological factors lead to sexual dysfunctions (SD). These dysfunctions, classified in DSM-V as mild, moderate, and severe, include low sexual desire, arousal and orgasm disorders, vaginismus, erectile dysfunction, and premature ejaculation. While low desire in women is underreported due to social taboos in our country, sexual therapies including genital anatomy education yield the most satisfactory results in vaginismus. Erectile dysfunction in men increases with age, originating from vascular, diabetic, or psychogenic factors, and is treated with PDE5 inhibitors like Sildenafil, Tadalafil, Vardenafil, and Avanafil. These agents, contraindicated with nitrates, can cause side effects such as headaches and visual disturbances. In premature ejaculation, short-acting SSRI Dapoxetine and local anesthetic sprays are used as first-line pharmacological treatments alongside behavioral therapies, while off-label antidepressants are also utilized. In conclusion, since SD and psychiatric disorders can trigger each other, it is essential for physicians to perform differential diagnosis and treatment using ethical and scientific methods while monitoring drug side effects.
Referanslar
Sadock, B. J., Sadock V. A. & Ruiz P. (2016). Kaplan & Sadock Synopsis Psikiyatri Davranış Bilimleri/Klinik Psikiyatri. (Ali Bozkurt, Çev. Ed.). Ankara: Güneş Tıp Kitabevi.
Kadıoğlu, D. & Şatıroğlu H. (2011). Cinsel mitler. Elif Berna Kutluata (Ed.). Vajinismus içinde (s. 45-59) . Ankara: Arkadaş Yayınevi
Amerikan Psikiyatri Birliği. (2013). DSM-5 Tanı Ölçütleri Başvuru Elkitabı. (Köroğlu E, Çev. Ed.). Ankara: Hekimler Yayın Birliği.
İncesu, C. (1998). Cinsel İşlevin Fizyolojisi. Nesrin Yetkin, Cem İncesu (Ed). Cinsel İşlev Bozuklukları Monograf Serisi-1 içinde (s. 1-12). İstanbul: Roche
Köroğlu, E. (2020). Cinsel İşlev Bozuklukları. Ertuğrul Köroğlu (Ed.), Klinik Psikiyatri içinde (s. 517-527). Ankara: Esenkal Yayıncılık.
İncesu, C. (1999). Cinsel İşlev Bozukluklarında Ayırıcı Tanı Süreci. Nesrin Yetkin, Cem İncesu (Ed). Cinsel İşlev Bozuklukları Monograf Serisi-2 içinde (s. 10-25). İstanbul: Roche
İncesu, C. (2001). Kadınlarda Cinsel İşlev Bozuklukları. Nesrin Yetkin, Cem İncesu (Ed). Cinsel İşlev Bozuklukları içinde (s.65-95). İstanbul: Roche
Kadıoğlu, D. & Şatıroğlu H. (2011). Cinsel Anatomi ve Fizyoloji. Elif Berna Kutluata (Ed.). Vajinismus içinde (s. 59-75) . Ankara: Arkadaş Yayınevi
Kadıoğlu, D. & Şatıroğlu H. (2011). Vajinismus Tedavisindeki Uygulamalar. Elif Berna Kutluata (Ed.). Vajinismus içinde (s. 95-113) . Ankara: Arkadaş Yayınevi
Kendirci, M & Kadıoğlu, A. (2001). Erkeklerde Cinsel İşlev Bozuklukları. Nesrin Yetkin, Cem İncesu (Ed). Cinsel İşlev Bozuklukları içinde (s.95-134). İstanbul: Roche
Eardley I, Donatucci C, Corbin J, et al. Pharmacotherapy for erectile dysfunction. J Sex Med 2010:7;524-40.
Carson CC, Lue TF. Phosphodiesterase type 5 inhibitors for erectile dyfunction. BJU Int 2005;96:257-80.
Pomeranz DH, Smith KH, Hart WM, et al. Sildenafil-associated nonarteritic anterior ischemic optic neuropathy. Ophthalmology . 2002;109(3):584-7. doi: 10.1016/s0161-6420(01)00976-9.
Mukherjee B, Shivakumar T. A case of sensorineural deafness following ingestion of sildenafil. J Laryngol Otol 2007:121;395-7.
Farooq MU, Naravetla B, Moore PW, et al. Role of sildenafil in neurological disorders. Clin Neuropharmacol 2008:31;353-62.
Hatzimouratidis K, Amar E, Eardley I, et al. Guidelines on Male Sexual Dysfunction: Erectile Dysfunction and Premature Ejaculation. Eur Urol 2010 Feb 20 [Epub ahead of print].
Salonia A, Bettocchi C, Carvalho J, et al. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health. Edn. presented at the EAU Annual Congress Milan 2021 978-94-92671-13-4. Arnhem, The Netherlands: EAU Guidelines Office; 2021.
Dresser MJ, Desai D, Gidwani S, et al. Dapoxetine, a novel treatment for premature ejaculation, does not have pharmacokinetic interactions with phosphodiesterase-5 inhibitors. Int J Impot Res 2006;18:104–10.
Levine L. Evaluation of withdrawal effects with dapoxetine in the treatment of premature ejaculation (PE). Poster presented at SMSNA 2006.
McMahon CG, Althof SE, Kaufman JM, et al. Efficacy and safety of dapoxetine for the treatment of premature ejaculation: integrated analysis of results from five phase 3 trials. J Sex Med 2011;8:524–39.
McMahon CG. Long term results of treatment of premature ejaculation with selective serotonin re-uptake inhibitors. Int J Impot Res 2002;14:S19.
Lee J. Potential Risks for the Off-label Use of SSRIs in Premature Ejaculation (CME). J Sex Med 2010;7:2622–4;quiz 2625.
Montague DK, Jarow J, Broderick GA, et al. AUA guideline on the pharmacologic management of premature ejaculation. J Urol 2004;172:290–4.
Giuliano F. 5-Hydroxytryptamine in premature ejaculation: opportunities for therapeutic intervention. Trends Neurosci 2007;30:79–84.
Athanasios Z, Polyanthi P, George K. The efficacy of duloxetine in the treatment of premature ejaculation. Int Urol Nephrol 2007;39:115–8.
Gillman PK. Tricyclic antidepressant pharmacology and therapeutic drug interactions updated. Br J Pharmacol 2007;151:737–48.
Waldinger MD. Drug treatment options for premature ejaculation. Exp Opin Pharmacother 2018;19:1077–85.
Chen J, Keren-Paz G, Bar-Yosef Y, et al. The role of phosphodiesterase type 5 inhibitors in the management of premature ejaculation: a critical analysis of basic science and clinical data. Eur Urol 2007;52:1331–9.
Salonia A, Maga T, Colombo R, et al. A prospective study comparing paroxetine alone versus paroxetine plus sildenafil in patients with premature ejaculation. J Urol 2002;168:2486–9.
Busato W, Galindo CC. Topical anaesthetic use for treating premature ejaculation: a double-blind, randomized, placebocontrolled study. BJU Int 2004;93:1018–21.
Henry R, Morales A, Wyllie MG. TEMPE: Topical Eutectic- Like Mixture for Premature Ejaculation. Exp Opin Drug Deliv 2008;5:251–61.
