Davranışsal Bağımlılıklarda Kullanılan Klinik Ölçekler
Özet
Davranışsal bağımlılıklar, alkol ve madde bağımlılıklarının aksine tanı kılavuzlarında kumar bağımlılığı hariç net ölçütlere sahip olmadığından, klinik değerlendirmeler için çeşitli psikometrik ölçeklerin geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu süreçte ölçekler dürtü kontrol bozukluğu modelinden bağımlılık modeline evrilmiş; tanı, tarama ve tedavi takibi amacıyla çoğunlukla öz bildirim formunda yapılandırılmıştır. Metinde dijital oyun, internet, seks, alışveriş, kumar, egzersiz, yemek, kişilerarası ilişki, akıllı telefon ve sosyal medya bağımlılıkları gibi çeşitli alanlarda küresel düzeyde yaygın kullanılan klinik araçlar ve bunların Türk kültürüne uyarlanmış versiyonları kapsamlı şekilde incelenmektedir. Ölçeklerin çoğunun alkol-madde kullanım bozukluğu formlarından türetilmesi ve kültürel dinamikleri tam olarak yansıtmaması özgüllük açısından tartışmalara yol açmaktadır. Ayrıca, bu araçların öz bildirime dayalı olması bireylerin kendilerini yanlı gösterme riskini barındırdığından, gelecekte daha objektif ve pratik ölçeklere ihtiyaç duyulmaktadır.
Clinical scales play a vital role in evaluating behavioral addictions, which, unlike substance use disorders, generally lack clear criteria in diagnostic manuals except for gambling. Over time, these assessment tools have shifted from impulse control to addiction models, primarily structured as self-report instruments for screening and monitoring treatment. The text thoroughly reviews major scales utilized worldwide and their Turkish adaptations across various domains, including digital gaming, internet, sex, shopping, gambling, exercise, food, interpersonal relationships, smartphones, and social media addictions. However, because many tools are derived from substance use models, their specificity is often questioned, and cultural variations present major challenges. Ultimately, the self-report nature of these scales introduces potential reporting bias, underscoring the critical need for developing more objective, practical, and culturally sensitive assessment tools in future clinical studies.
Referanslar
Albert U, Kirschner NE, Grüsser SM. Diagnostic instruments for behavioural addiction: an overview. GMS Psycho Social Medicine. 2007,4
Grant JE, Potenza MN, Weinstein A, et al. Introduction to Behavioural Addictions. Am J Drug Alcohol Abuse 2010;36(5):233-41
Grant J, Atmaca M, Fineberg NA et al. Impulse control disorders and “behavioral addiction” in the ICD-11. World Psychiatry 2014:13(2),125-27
Sussman S. (2017) Substance and Behavioral Addictions: Concept, Causes and Cures. Cambridge: Cambridge University Press
Pontes HM, Király O, Demetrovics Z et al. The Conceptualisation and Measurement of DSM-5 Internet Gaming Disorder: The Development of the IGD-20 Test. PLoS ONE. 2014; 9(10): e110137
Çakıroğlu S, Soylu N. İnternet Oyun Oynama Bozukluğu Ölçeğinin Türkçe uyarlama, geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Turk Psikiyatri Derg 2019; 30: 130-6
Lemmens JS, Valkenburg PM, Gentile DA. The Internet Gaming Disorder Scale. Psychol Assess. 2015 Jun; 27(2):567-82
Evren C, Dalbudak E, Topcu M et al. The psychometric properties of the Turkish version of the Internet Gaming Disorder Scale. Dusunen Adam The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences 2017; 30:316-324
Pontes HM, Griffiths MD. Measuring DSM-5 lnternet gaming disorder: Development and validation of a short psychometric scale. Comput Human Behav 2015; 45:137-43
Evren C, Dalbudak E, Topcu M et al. Psychometric validation of the Turkish nine-item lnternet Gaming Disorder Scale Short Form (IGDS9-SF). Psychiatry Res 2018; 265: 349-54
Kiraly O, Sleczka P, Pontes HM et al. Validation of the Ten-ltem lnternet Gaming Disorder Test (IGDT-10) and evaluation of the nine DSM-5 lnternet Gaming Disorder criteria. Addict Behav 2017; 64: 253-60
Evren C, Evren B, Dalbudak E et al. Psychometric validation of the Turkish Ten-ltem lnternet Gaming Disorder Test (IGDT-10). Dusunen Adam: The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences 2020b; 33:19-28
Evren C, Pontes HM, Dalbudak E et al. Psychometric validation of the Turkish Gaming Disorder Test: a measure that evaluates disordered gaming according to the World Health Organization Framework. Psychiatry and Clinical Psychopharmacology 2020c; 30: 144-51
Lemmens J, Valkenburg P, Peter J. Development and Validation of a Game Addiction Scale for Asolescents. Media Psychology 2009; 12(2):144-152
Ilgaz H. Adaptation of Game Addiction Scale for Adolescents into Turkish. Elementery Education Online 2015;14(3):874-884
Salguero RAT, Moran RMB. Measuring problem video game playing in adolescents. Addiction 2002; 97:1601-1606
Yılmaz E, Griffiths MD, Kan A. Development anda Validation of Videogame Addiction Scale for Chidren. Int J Menet Health Addict 2017; 15:869-82
Young KS (1998). Caught in the Net: How to Recognize the Sings of İnternet Addiction and Winning Strategy for Recovery. New York:John Wiles & Sons
Young KS. Internet Addiction: The emergence of a new clinical disorder. Cyberpsychol Behav 1998; 3:237-44
Boysan M, Kuss DJ, Barut Y. Psychometric properties of the Turkish version of the Internet Addiction Test (IAT) Addictive Behaviors 2017; 64:247-252
Pawlikowski M, Altstötter-Gleich C, Brand M. Validation and psychometric properties of a short version of Young's lnternet Addiction Test. Comput Human Behav 2013; 29: 1212-23
Kutlu M, Savcı M, Demir Y et al. Young İnternet Bağımlılığı Testi Kısa Formunun Türkçe uyarlaması: Üniversite öğrencileri ve ergenlerde geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Psikiyatri Derg 2016;17(Ek.1): 69-76
Ko CH, Yen JY, Yen CF et al. Screening for Internet addiction: an empirical study on cut-off points for the Chen Internet Addiction Scale. Kaohsiung J Med Sci. 2005; 21(12):545-51
Ceyhan E, Boysan M, Kadak MT. Associations between online addiction, attachment style, emotion regulation, depression and anxiety in general population: testing the proposed diagnostic criteria for İnternet addiction. Sleep Hypn 2019; 21: 123-39
Ceyhan AA, Ceyhan E. Problemli İnternet Kullanımı Ölçeği’nin ergenlerde geçerlilik ve güvenilirlik çalışması, Bağımlılık Derg 2014; 15(2):56-64
Ögel K, Karadağ G, Satgsan D ve ark. Bağımlılık Profil İndeksi İnternet Bağımlılığı Formu’nun (BAPİNT) Geliştirilmesi: Geçerlilik ve Güvenilirliği. Dusunen Adam 2015;28: 337-343
Davis RA, Flett GL, Besser A. Validation of a new scale for measuring problematic internet use; implications for pre-employment screening. Cyberpsychol Behav 2012; 15:331-47
Keser Özcan N, Buzlu S. Problemli internet kullanımını belirlemede yardımcı bir araç: İnternette Bilişsel Durum Ölçeğinin üniversite öğrencilerinde geçerlilik ve güvenilirliği 2005; 6: 19-26
Garaigordobil M. Psychometric properties of the cyberbullying test, a screening instrument to measure cybervictimization, cyberaggression, and cyberobservation. J lnterpers Violence 2017; 32:3556-3576
Eraslan Çapan B, Bakioğlu F, Kırteke S. Siber Zorbalık Ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması: Psikometrik özellikleri. Anadolu Psikiyatri Derg 2020;21(ek sayı1): 39-47
Karadağ F. (2020). Seks ve Pornografi Bağımlılığı. Cüneyt Evren (Ed.), Davranışsal Bağımlılıklar-Temel Başvuru Kitabı (s. 498- 511). Ankara: Türkiye Psikiyatri Derneği
Coleman E, Miner M, Ohlerking F et al. Compulsive Sexual Behavior Inventory: A preliminary study of reliability and validity. Journal of Sex & Marital Therapy, 2001; 27(4), 325–332.
Kalichman SC, Johnson JR, Adair V et al. Sexual sensation seeking: scale development and predicting AIDS-risk behavior among homosexually active men. J Pers Assess. 1994;62(3):385-397
Carnes P, Green B, Carnes S. The same yet different: Refocusing the Sexual Addiction Screening Test (SAST) to reflect orientation and gender. Sexual Addiction & Compulsivity 2010;17(1), 7 30
Carnes PJ, Green BA, Merlo LJ et al. PATHOS: A brief screening application for assessing sexual addiction. Journal of Addiction Medicine. 2012; 6(1), 29
Ballester-Arnal R, Gomez-Martinez S, Llario MD et al. Sexual Compulsivity Scale: adaptation and validation in the Spain population. J Sex Marital Ther. 2013;39: 526-40
Akın A, Çelik E. Cinsel Kompulsiyon Ölçeği’nin uyarlaması. Gaziantep Unıversity Journal of Social Sciences 2015; 14:617-29
Delmonico D, Miller J. The Internet Sex Screening Test: A comparison of sexual compulsives versus non-sexual compulsives. Sexual and Relationship Therapy 2013; 18(3), 261–276
Faber RJ, O’Guinn TC. A clinical screneer for compulsive buying. J Consun Res 1992; 19:459-469
Andereassen CS, Griffiths MD, Pallesen S et al. The Bergen Shopping Addiction Scale: reliability and validity of a brief screening test. Front. Psychol. 2015; 6:1374
Bozdağ Y, Yalçınkaya Akar Ö. Bergen Alışveriş Bağımlılığı Ölçeği’nin Kompulsif Çevrimiçi Satın Alma Davranışına Uyarlanması. Bağımlılık Derg 2018; 19:23-34
Zhao H, Tian W, Xin T. The development and validation of the Online Shooping Addiction Scale. Front Psychol 2017;8:735
Yılmaz T, İkiz G, Avcı FM. Çevrimiçi Alışveriş Bağımlılığı Ölçeğinin Türkçe Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi. Bağımlılık 2022; 23(2):205-215
Lesieur HR, Blume SB. The South Oaks Gambling Screen (SOGS): A new instrument for the identification of pathological gamblers. American Journal of Psychiatry. 1987; 144(9), 1184-1198
Duvarcı İ, Varan A. South Oaks Kumar Tarama Testi Türkçe Formu güvenirlik ve geçerlik çalışması. Turkish Psychiatry Journal 2001; 12(1), 34-45
Lee HP, Chae PK, Lee HS et al. The five factor gambling motivation model. Psych Res 2007; 150;21-32
Arcan K, Karancı N. Kumar Oynama Nedenleri Ölçeği uyarlama, geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Psikiyatri Derg 2014;15: 248-56
Raylu N, Oei TPS. The Gambling Related Cognitions Scale(GRCS): Development, confirrmatory factor validation and psychometric properties. Addiction 2004; 99:757-69
Young MM, Wohl MJ. The Gambling Craving Scale: Psychometric validation and behavioral ouccomes. Psychol Addict Behav 2009;23: 512
Buran A, Çakıcı M, Çakır G ve ark. Kumar Aşerme Ölçeğinin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Psikiyatri Derg 2019; 20(özel sayı1):8,4-6
Evren C, Evren B, Dalbudak E et al. Development and Psychometric Validation of the Turkish Gambling Disorder Screening Test: A Measure That Evaluates Gambling Disorder Regarding The American Psychiatric Association Framework. Psychiatry and Behavioral Sciences 2020; 10(3):116-124
Karaibrahimoğlu A, Kişioğlu AN, Çoban B et al. Validity and reliability study of online gambling addiction scale (OGAS). Addicta [published online ahead of print, 2021 July 9
Hausenblas HA, Downs DS. Exercise Dependece Scale-21 manual 2002 http://www.personal.psu.edu/dsd11/EDS/EDS21Manual.pdf
Yeltepe H, İkizler HC. Validation and relaibility study of Exercise Dependence Scale-21 in Turkish. Bağımlılık Dergisi 2007; 8:29-35
Szabo A., Griffiths MD. The exercise addiction inventory: Anew brief scoring tool. Addiction Research and Theory, 2004; 12(5),489-99
Tekkurşun G, Hazar Z, Cicioğlu Hİ. Egzersiz Bağımlılığı Ölçeği (EBÖ): Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması. Kastamonu Edu Journal 2018;26(3),865-874
Öyeçkin DG. Yeme bağımlılığı tanı ve tedavi. Psikiyatride Güncel Dergisi. 2016; 6(3):233-239
Gearhardt AN, Corbin WR, Brownell KD. Preliminary validation of the Yale Food Addiction Scale. Appetite 2009; 52:430-436
Bayraktar F, Erkman F, Kurtuluş E. Adaptation study of Yale Food Addiction Scale. Bulletin of Clinical Psychopharmacology. 2012; 11:38
Gearhardt AN, Corbin WR, Brownell KD. Development of the Yale Food Addiction Scale Version 2.0. Psychology of Addictive Behaviors 2016; 30(1):113–121
Shulte EM, Gearhardt AN. Development of the Modified Yale Food Addiction Scale Version 2.0. Eur Eat Disorders Rev 2017; 25:302-8
Fischer JL, Spann L, Crawford D. Measuring Codendency. Alcohol Treat Q. 1991; 8:87-100
Tanhan F, Mukba G. Spann-Fischer İlişki Bağımlılığı Ölçeğinin Türkçe’ye Uyarlama Çalışmasına İlişkin Psikometrik Bir Analiz. Pamukkale Üni Eğt Fak Derg. 2014; 36:179-89
Hughes-Hammer C, Martsolf SD, Zeller AR. Development and testing of the codependency assesment tool. Archives of Psychiartic Nursing. 1998;12(5),264-72
Ançel G, Kabakçı E. Psychometric proporties of Turkısh form of codependency assessment tool. Archives of Psychiatric Nursing. 2009;23(6), 441-453
Kwon M, Lee JY, Won WY et al. Development and validation of a smartphone addiction scale (SAS). PLoS One 2013; 8:e56936
Demirci K, Orhan H, Demirdaş A et al. Validity and reliability of the Turkish Version of the Smartphone Addiction Scale in a younger population. Klinik Psikofarmakoloji Bulteni 2012; 24:226-34
Kwon M, Kim DJ, Cho H et al. The smartphone addiction scale: development and validation of a short version for adolescents. PloS One 2013; 8:e83558
Noyan CO, Enez Darçın A, Nurmedov S ve ark. Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeğinin Kısa Formunun üniversite öğrencilerinde Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi 2015; 16:73-81
Savcı M. Validity and reliability of the Smartphone Craving Scale: modifying and adaptation of the Penn Alcohol Craving Scale to the Turkish culture as Smartphone Craving Scale. Anatolian Journal of Psychiatry 2019; 20(Suppl.1):5-14
Şar AH, Işıklar A. Adaptation of problem mobile phone use scale to Turkish. International Journal of Health Sciences 2012;9(2):264-75
Pamuk M, Atli A. Üniversite öğrencileri için Problemli Cep Telefonu Kullanım Ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlilik ve güvenilirlik analizleri. Düşünen Adam 2016;29(1:49-59)
Yildirim C, Correia AP. Exploring rhe dimensions of nomophobia: Development and validation of a self- reported questionnaire. Comput Hum Behav 2015;49: 130-7
Yildirim C, Sumuer E, Adnan M et al. A growing fear: Prevalence of nomophobia amongTurkish college students. Inf Dev 2016;32: 1322-31
Andreassen CS, Billieux J, Griffiths MD et al. The relationship between addictive use of social media and video games and symptoms of psychiatric disorders: a large-scale cross sectional study. Psychol Addict Behav 2016;30: 252-62
Demirci İ. Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması, depresyon ve anksiyete belirtileriyle ilişkisinin değerlendirilmesi. Anadolu Psikiyatri Derg 2019; 20(Ek sayı.1): 15-22
Tutgun-Ünal A, Deniz L. Development of the Social Media Addiction Scale. Online Academic Journal of Information Technology (AJIT-e) 2015; 6(21), 51-70
Van den Eijnden RJJM, Lemmens JS, Valkenburg PM. The social media disorder scale. Computer in Human Behavior 2016; 61, 478-487
Savcı M, Ercengiz M, Aysan F. Ergenlerde Sosyal Medya Bozukluğu Ölçeği'nin Türkçe Uyarlaması. Arch Neuropsychiatry 2018; 55:248-55
Savcı M, Grıffıths MD. The development of the Turkish social media craving scale (SMCS): A validation study. International Journal of Mental Health and Addiction, 2021; 19.2: 359-373
Przybylski AK, Murayama K, De Haan CR et al. Motivation, emotional, and behavioral correlates of fear of missing out. Computers in Human Behavior 2013; 29, 1841-1848
Spence JT., Robbins AS. Workaholism: Defination,Measurement and Preliminary Results. Journal of Personality Assesment 1992 ;58(1),160-78.)
Robinson BE. The Work Addiction Risk Test: Development of a tentative measure of workaholism. Percept Mot Skills 1999; 88:199-210
Çevik-Tekin İ, Erdoğan P. İşkoliklik Riski Testi (WART) Türkçe Formunun Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2021;8(52):367-380
Schaufeli WB, Shimazu A, Taris TW. Being driven to work excessively hard. The evaluation of two factor measure of workaholism in the Nederland and Japan. Cros-Cultural Research 2009;43:320-48
Doğan T, Tel FD. Duwas İşkoliklik Ölçeğinin (DUWASTR) Geçerlilik ve Güvenilirliğinin İncelenmesi. AİBÜ Eğitim Fakültesi Derg 2011; 11:61-9
Andreassen CS, Griffiths MD, Hetland J et al. Development of a work addiction scale.Scand J Psychol 2012;53(3) :265-272
Ozsoy E. Bergen İş Bağımlılığı Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması: geçerlilik güvenilirlilik sınama çalışması. 2020, Psikoloji Çalışmaları-Studies in Psychology, 40(1): 105-125
Loscazo Y, Giannini M. What type of worker are you? Work-related Inventory (WI-10): A comprehensive instrument fort he measurement of workaholism .2019; Work62:383-92
