Osmanlı Devleti’nde Çok Yönlü Bir Ulema Ailesi: Hocazâdeler
Özet
Bu kitap, Osmanlı Devleti'nde önemli bir ulema ailesi olan Hocazâdeleri ele almaktadır. Osmanlı İmparatorluğu'nun ayakta kalma başarısında askeri başarıların yanı sıra yüksek bir kültür ikliminin de rolü olduğu belirtilmektedir. Bu kültür ikliminin oluşmasında ilmiye önemli bir rol oynamıştır. Osmanlı coğrafyasında yetişen veya buraya göç eden birçok alim, mütefekkir ve mutasavvıf, eserleri ve toplumla olan etkileşimleriyle Osmanlı dünyasında özgün bir zihni yapı oluşmasına katkıda bulunmuştur. Bu alimlerin birikimlerini nesilden nesile aktarmaları, zamanla \"ulema ailesi\" adı verilen bir grup oluşumuna yol açmıştır. Hocazâde ailesi, bu tezin odak noktasını oluşturmaktadır ve Osmanlı Devleti'ndeki ulema ailelerinin en meşhuru olduğu iddia edilmektedir. Aile, yedi şeyhülislam çıkarmış ve bu önemli makamı en uzun süre işgal eden aile unvanını almıştır. Aileye mensup olan Hocazâde Mehmed Efendi, Osmanlı tarihinin en genç yaşta şeyhülislamı olmuştur. Bu tez, Hocazâde ailesinin Osmanlı Devleti'ndeki önemli rolünü ve etkisini incelemektedir.
This book focuses on the Hocazâde family, an important ulema family in the Ottoman Empire. It is stated that besides military successes, a high cultural climate also played a role in the survival of the Ottoman Empire. The religious scholars (ilmiye) played an important role in the formation of this cultural climate. Many scholars, thinkers, and mystics who were raised or migrated to the Ottoman territories contributed to the formation of a unique intellectual structure in the Ottoman world through their works and interactions with society. The transmission of these scholars' knowledge from generation to generation eventually led to the formation of a group called the \"ulema family\". The Hocazâde family is the focus of this thesis and is claimed to be the most famous ulema family in the Ottoman Empire. The family has produced seven grand muftis and holds the title of the family that occupied this important position for the longest period of time. Hocazâde Mehmed Efendi, a member of the family, became the youngest grand mufti in Ottoman history. This thesis examines the important role and influence of the Hocazâde family in the Ottoman Empire.
Referanslar
İstanbul Müftülüğü Meşîhat Arşivi, Rumeli Kadıaskerliği 7 Numaralı Rûznamçe Defteri.
A.DVNS.MHM. d. 64/206; 69/285; 72/396.
AE. SMHD.II. 48/3121; SMMD.IV. 1/93/1.
HAT. 1653/78.
İE. ENB. 6/603;.ML.19/1787; TCT. 5/592.1.
MF. KTU. 3/22 (78).
TSMA. d. 5199/1; 6989/1; 7051; e. 214/66; 798/2; 913; 1240/90; 7438/3.
Y.EE. 31/30.3.
ZB. 55/58.
Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi: VGMA, 633: 202/71.
82 Numaralı Mühimme Defteri (1026-1027/1617-1618)-Özet-Transkripsiyon-İndeks ve Tıpkıbasım, Ankara 2000.
Abdurrahman Abdi Paşa Vekâyi’-nâmesi (Osmanlı Tarihi [1648-1682]), Haz. Fahri Ç. Derin, İstanbul 2008.
Abdurrahman Hibrî, Enîsü’l-Müsâmirîn- Edirne Tarihi 1360-1650-, Çev. Ratip Kazancıgil, Edirne 1996.
Abdurrahman Hibrî Efendi, Defter-i Ahbâr (Transkripsiyon ve Değerlendirme), Haz. Muhittin Aykun, MÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü YL Tezi, İstanbul 2004.
Abdülkerim Kuşeyri, Kuşeyri Risalesi, Trc. Şeyhülislam Hoca Sâdeddin Efendi, Haz. Mehmet Günyüzlü, İstanbul 2003.
Ahmed er-Rûmî el-Akhisârî, Tütün İçmek Haram Mıdır-Bir Osmanlı Risalesi, Giriş ve Notlar: Yahya Michot, İstanbul 2015.
Akkaya, Ziya, Vecihi Devri ve Eseri (1637-1661/1057-1071), Ankara Ünv Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Doktora Tezi, Ankara 1957.
Akkuş, Metin, Nef’i, Sanatı ve Türkçe Divanı, Atatürk Ünv. SBE Doktora Tezi, Erzurum 1991.
Ali Ufkî, Mecmûa-i Sâz ü Söz, Haz. Şükrü Elçin, Ankara 2000.
Andelîb, Târîh-i Feth-i Üngürüs (Tahlîl ve Metin), Haz. Aysel Şençoban, İÜEF Tarih Bölümü Mezuniyet Tezi, İstanbul 1965.
Anonim Osmanlı Tarihi (1099-1116/1688-1704), Haz. Abdülkadir Özcan, Ankara 2000.
Ayvansarâyî Hüseyîn Efendi, Alî Sâtı’ Efendi, Süleyman Besim Efendi, Hadîkatü’l-Cevâmi’ (İstanbul Camileri ve Diğer Dînî- Sivil Mi’mârî Yapılar), Haz. Ahmed Nezih Galitekin, İstanbul 2001.
Beyânî, Tezkiretü’ş-Şu`arâ, Haz. Aysun Sungurhan Eyduran, Ankara 2008.
Bostanzâde Yahyâ Efendi’nin II. Osman Vakʿası İle İlgili Eseri: Fi Beyân-ı Vakʿa-i Sultan Osman (İnceleme Ve Metin), Haz. Ümmühan Akbulut, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi SBE YL Tezi, İstanbul 2017.
Börekçi, Günhan, Macaristan’da Bir Osmanlı Padişahı-Sultan III. Mehmed’in Eğri Seferi Rûznâmesi (1596), İstanbul 2016.
Crailsheimli Adam Werner, Padişahın Huzurunda-Elçilik Günlüğü, 1616-1618, çev. Türkis Noyan, İstanbul 2011.
Çerçi, Faris, Gelibolulu Mustafa Âlî ve Künhü’l-Ahbâr’ında II. Selim, III. Murat ve III. Mehmet Devirleri (3.cilt), Kayseri 2000.
Dâ’i-i Fakir: Tarih-i Engürüs ve Feth-i Eğri (Tahkikli Neşir), Haz. Nida Akdoğan Millik, Afyon Kocatepe Ünv Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Afyon 2005.
Defter-i Kütüphane-i Ayasofya, (Tesisi, 1250/1834-35), Dersaadet 1304.
Defterdar Sarı Mehmed Paşa, Zübde-i Vekayiât-Tahlil ve Metin (1066-1116/1656-1704)-, Haz. Abdülkadir Özcan, Ankara 1995.
Düzdağ, M. Ertuğrul, Şeyhülislam Ebussu’ûd Efendi’nin Fetvalarına Göre Kanunî Devrinde Osmanlı Hayatı (Fetevâ-yı Ebussu’ûd Efendi), İstanbul 1998.
Esad Efendi, Fetevâ-yı Esad Efendi, İstanbul Müftülüğü Meşîhat Arşivi, nr. 157.
Es’ad Mehmed Efendi’nin Hayatı-Eserleri ve Gülistân-ı Şemâil’i, Haz. Kevser Torun, MÜ SBE, YL Tezi, İstanbul 2002.
Fatih Sultan Mehmed, Atam Dedem Kanunları-Kanunnâme-i Âl-i Osman-, Haz. Abdülkadir Özcan, İstanbul 2013.
Fazlullah b. Muhibbullah el-Muhibbî el-Dimaşkî, er-Rıhletânü’r-Rûmiyye ve’l-Mısriyye, Thk: Imad Abdusselam Raûf, Dımaşk 2012.
Gelibolulu Mustafa Âlî, Hattatların ve Kitap Sanatçılarının Destanları (Menakıb-ı Hünerveran), Haz. Müjgan Cunbur, Ankara 1982.
_______, Künhü’l-Ahbâr, Dördüncü Rükn: Osmanlı Tarihi, C. I, Tıbkıbasım, Ankara 2009.
_______, Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı, Haz. Mustafa İsen, Ankara 1994.
_______, Menakıb-ı Hünerveran, Haz. İbnü’l-Emin Mahmud Kemal, İstanbul 1926.
_______, Nushatü’s-Selâtîn (İnceleme-Sadeleştirme-Metin-Tıpkıbasım), Haz. Faris Çerçi, İstanbul 2015.
_______, Nusretnâme, TSMK H. 1365.
_______, Teşrifatname, Haz. Esra K. Akdaş, MSGSÜ SBE Doktora Tezi, İstanbul 2009.
Gerlach, Stephan, Türkiye Günlüğü 1577-1578, C. II, Ed. Kemal Beydilli, çev. Türkis Noyan, İstanbul 2007.
Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnâmesi: İstanbul, I. Cilt. I. Kitap, Haz. Seyit Ali Kahraman-Yücel Dağlı, İstanbul 2003.
Hafız Halil, Şeyh Bedreddin Menakıbnamesi, Manzum Çeviri: Mehmet Kanar, İstanbul 2015.
Hafız Hüseyin Ayvansarayî, Vefeyât-ı Selâtin ve Meşâhîr-i Ricâl, Haz. Fahri Ç. Derin, İstanbul 1978.
Hasan Bey-zâde Ahmed Paşa, Hasan Bey-zâde Tarihi, Tahlil, Kaynak Tenkidi, Metin ve İndeks (926/1045-1520-1635), I-ll-III, haz. Şevki Nezihi Aykut, Ankara 2004.
Hezarfen Hüseyin Efendi, Telhîsü’l Beyân fî Kavânîn-i Âl-i Osmân, Haz. Sevim İlgürel, Ankara 1998.
Hüseyin Tugi Musîbetnâme-Tahlil-Metin ve İndeks-, Haz. Şevki Nezihi Aykut, Ankara 2010.
Hoca Sâdeddin Efendi, Fetava/Sa’deddin Muhammed, Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi (Şehid Ali Paşa), nr. 2728/1.
_______, Tacü’t-Tevârîh, I-II, İstanbul 1280.
_______, Tacü’t-Tevarih, I-V, Haz. İsmet Parmaksızoğlu, Ankara 1992.
Hoca-zade Mehmed Efendi’nin İbtihâcü’t-Tevârîh’i, Haz. Ahmet Akgül, İÜ SBE Doktora Tezi, İstanbul 1995.
‘Îsâ-zâde Târîhi (Metin ve Tahlil), Haz. Ziya Yılmazer, İstanbul 1996.
İstanbul Ahkâm Defterleri (İstanbul Esnaf Tarihi-I-), Proje ve Yay. Yön., Ahmet Kal’a, Yay. Hazırlama Kurulu. Ahmet Tabakoğlu ve öte., İstanbul 1997.
Kadıasker Atama Ruznâmçelerinden Çivizâde Mehmed Efendi Ruznâmçesi, Haz. Yasemin Beyazıt, Ankara 2018.
Kadıasker Mülâzım Ruznamçelerinden Bostanzâde Mehmed Efendi Defteri, Haz. Yasemin Beyazıt, Ankara 2020.
Kâfzâde Fâ’iz’in Zübdetü’l-Eş’âr’ı, Haz. Bekir Kayabaşı, İnönü Ünv Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Eğitim Anabilim Dalı Doktora Tezi, Malatya 1997.
Kantemiroğlu, Kitâbu ‘İlmi’l-Mūsīkī ‘alâ vechi’l-Hurūfât-Mûsikîyi Harflerle Tesbît ve İcrâ İlminin Kitabı, II, Haz. Yalçın Tura, İstanbul 2001.
Kaplan, Mahmut, Neşâtî Divanı, İzmir 1996.
Kara Çelebi-Zâde Abdülaziz Efendi'nin Ravzatü'l-Ebrâr Adlı Eseri (1299?1648) Tahlil ve Metin, Haz. İbrahim Özgül, Atatürk Ünv Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Erzurum 2010.
Kara Çelebi-zâde Abdülaziz Efendi, Ravzatü’l-Ebrâr Zeyli (Tahlil ve Metin), Haz. Nevzat Kaya, Ankara 2003.
Kâtib Çelebi, Fezleke, Atıf Efendi Kütüphanesi, nr. 1914.
_______, Fezleke [Osmanlı Tarihi (1000-1065/1591-1655)], I-ll, Haz. Zeynep Aycibin, İstanbul 2016.
_______, Süllemü’l-Vusûl ilâ Tabakâti’l-Fuhûl, I, III, IV, Ed. Ekmeleddin İhsanoğlu, İstanbul 2010.
Kâtip Çelebi, Keşfü’z-Zunûn An Esâmi’l-Kütübi ve’l-Fünûn, I-V, Trc. Rüştü Balcı, İstanbul 2007.
_______, Mîzani’l-Hakk fi İhtiyari’l-Ahakk, Haz. Orhan Şaik Gökyay, Ankara 1972.
Kınalızâde Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-Şuarâ, I-II, Haz. İbrahim Kutluk, Ankara 2014.
Koca Sinan Paşa’nın Telhisleri, Haz. Halil Sahillioğlu, İstanbul 2004.
Lokman b. Hüseyin, Kıyâfettü’l-insâniyye fî şemâili’l-Osmâniyye (Transkripsiyon ve Türkçe eviri: Tevfik Temelkuran ve öte.), İstanbul 1998.
Mehmed Cemâleddin, Osmanlı Tarih ve Müverrihleri- Âyine-i Zurefâ-, Haz. Mehmet Arslan, İstanbul 2003.
Mehmed Halife, Tarihi Gılmanî, Haz. Ertuğrul Oral, MÜ Türkiyat Araştırmalar Enstitüsü Doktora Tezi, İstanbul 2000.
Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmanî Yahud Tezkire-i Meşâhir-i Osmâniyye, I, Haz. Ali Haktan ve Diğerleri, İstanbul 1995.
Mevlânâ Mehmed Neşrî, Cihânnümâ [Osmanlı Tarihi (1288-1485)], Haz. Necdet Öztürk, İstanbul 2013.
Muhammed b. Sâdeddin, Fezâilü Yevmi’l-Cumua Tercümesi, Süleymaniye Ktp. (Hamidiye), Nr. 538.
Muhibbî, Hulâsatü’l-eser fî aʿyâni’l-karni’l-hâdî ʿaşer, I-IV, Beyrut (t.y).
Mustafa Safâyî Efendi, Tezkire-i Safâyî (Nuhbetü’l-Âsâr min Fevâidi’l-Eş’âr)- İnceleme-Metin- İndeks, Haz. Pervin Çapan, Ankara 2005.
Mustafa Sâfî’nin Zübdetü’t-Tevârîh’i, I, Haz. İbrahim Hakkı Çuhadar, Ankara 2003.
Müstakımzâde Süleyman Sâdeddin, Devhatü’l-Meşayıh-Osmanlı Şeyh ül-İslamlarının Biyografileri-, İstanbul 1978.
_______, Tuhfe-i Hattâtîn, Haz. Mustafa Koç, İstanbul 2014.
Na’îmâ Mustafa Efendi, Târih-i Na’îmâ, I-VI, Haz. Mehmet İpşirli, Ankara 2014.
Nef’i’nin Farsça Divanının Tercümesi, trc: Ali Nihat Tarlan, İstanbul (t.y).
Nef’i Divanı’ndan Seçmeler, Haz. Abdülkadir Karahan, Ankara 1972, s. 134-141.
Nef’i Farsça Divan (Metin-Çeviri), Mehmet Atalay, İstanbul 2019.
Nev’îzâde Atâî, Hadaiku’l-Hakaik fî Tekmileti’ş-Şakaik, Şakaik-ı Nu’maniye ve Zeyilleri, 2. Cilt, Haz. Abdülkadir Özcan, İstanbul 1989.
Orhonlu, Cengiz, Osmanlı Tarihine Âid Belgeler: Telhisler (1597-1607), İstanbul 1970.
Osmanlı Arşivinde Şeyhülislam Fetvaları, Haz. Sinan Çuluk-Yılmaz Karaca, İstanbul 2015.
Özdemir, Mehmet, Türk Edebiyatında Gülistân Tercümeleri Ve 17. Yüzyıl Yazarlarından Hocazâde Es‘ad Mehmed Efendi’nin Gül-i Handân (Terceme-i Gülistân)’ı, Gazi Üniversitesi SBE Doktora Tezi, Ankara 2011.
Peçevi İbrahim Efendi, Peçevi Tarihi, I-II, Haz. Prof. Dr. Bekir Sıtkı Baykal, Ankara 1991-1992.
Peçuylu İbrâhim, Târîh-i Peçuylu, I-II, İstanbul 1281-1283.
Râşid Mehmed Efendi-Çelebizâde İsmâil Âsım Efendi, Târîh-i Râşid ve Zeyli, I-III, Haz. Abdülkadir Özcan ve öte., İstanbul 2013.
Reşidüddin Vatvat, Hazret-i Ali’nin Yüz Sözü (Gül-i Sad-Berg), Çev. Hocazâde Abdülaziz Efendi, Haz. Âdem Ceyhan, İstanbul 2011.
Riyâzî Muhammed Efendi, Tezkiretü’ş-Şu’arâ, Haz. Namık Açıkgöz, Ankara 2017.
Sâbityan, Z., Esnâd ve Nâmehâ-yı Târihî ve İctimâ’î Devre-i Safeviyye, Be-Sermâye-i Kitabhâne-i İbn-i Sina, Tahran 1343.
Sabrî Mehmed Şerif Dîvânı (İnceleme-Karşılaştırmalı Metin), Haz. Hasan Kasır, Atatürk Ünv. SBE YL Tezi, Erzurum 1990.
Safvetî Mehmet Çelebi Dîvânçesi, Haz. Bilal Güzel, Ankara 2018. (https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/58910,safveti-mehmet-celebi-divancesipdf.pdf?0)
Mehmed b. Mehmed er-Rûmî (Edirneli)’nin Nuhbetüt’t-Tevârih ve’l-Ahbârı ve Târîh-i Âl-i Osman’ı (Metinler, Tahliller), Haz. Abdurrahman Sağırlı, İstanbul Ünv Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Doktora Tezi, İstanbul 2000.
Sâlim Efendi, Tezkiretü’ş-Şu’arâ, Adnan İnce, Ankara 2005.
Sarı Abdullah Efendi, Gazânâme-i Halîl Paşa 1595-1623 (Tahlil ve Metin), Haz. Meltem Aydın, Ankara 2017.
Schweigger, Salomon, Sultanlar Kentine Yolculuk 1578-1581, çev. Türkis Noyan, İstanbul 2014.
Selânikî Mustafa Efendi, Tarih-i Selânikî (971-1008//1563-1600), l-lI, Haz. Mehmet İpşirli, 1999.
Silahdar Mehmed Ağa, Nusretnâme, I. Cilt, 1 ve III. Fasikül, (t. y).
Silâhdâr Fındıklılı Mehmed Ağa, Nusretnâme-İnceleme-Metin- (1106-1133-1695-1721), Haz. Mehmet Topal, Ankara 2018.
Silahdar Fındıklılı Mehmed Ağa, Zeyl-i Fezleke (1065-Ca. 1106/1654-7 Şubat 1695) (Tahlil ve Metin), Haz. Nazire Karaçay Türkal, MÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Türk Tarihi Anabilim Dalı Yeniçağ Tarihi Bilim Dali Doktora tezi, İstanbul 2012.
Sipâhizâde Ahmed’in Gazâvatnâme-i Cezîre-i Girit Ve Zadre (Transkripsiyon ve Değerlendirme), MÜ Türiyat Araştırmaları Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Haz. Mürvet Arslan, İstanbul 2009.
Solak-zâde Mehmed Hemdemî Çelebî, Solak-zâde Tarihi, I-II, Haz. Dr. Vahid Çabuk, Ankara 1989.
Solakzâde Tarihi, Sadeleştiren: Vahid Çabuk, Gözden Geçiren ve Yeniden Hazırlayan: H. Halit Atlı, İstanbul 2016.
Şeker, Mehmet, Gelibolulu Mustafa ‘Âlî ve Mevâ’ıdü’n-Nefâis fi-Kavâ’ıdi’l-Mecâlis, Ankara 1997.
Şeyh Muhammed Nazmî-Hayatı, Eserleri ve Hediyyetü’l-İhvân’ı-, Haz. Osman Türer, Ankara Ünv İlahiyat Fakültesi Doktora Tezi, Ankara 1982.
Şeyhî Mehmed Efendi, Vekayiü’l-Fudalâ I-II (Haz. Abdülkadir Özcan), Şakaik-ı Nu’maniye ve Zeyilleri, İstanbul 1989.
Takıyyüddin b. Abdülkâdir et-Temîmî, et-Tabakatü’s-Seniyye fi Teracimi’l-Hanefiyye, Süleymaniye Kütüphanesi (Hamidiye), nr. 00969.
Takıyyüddin b. Abdülkâdir et-Temîmî, eṭ-Ṭabakâtü’s-Seniyye, IV, Nşr: Abdülfettâh M. el-Hulv, Riyad 1410 (1989).
Tarih-i Nihâdî (1b-80a) (Transkripsiyon ve Değerlendirme), Haz. Hasine Biga, MÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü YL Tezi, İstanbul 2004.
Tarih-i Nihâdî (80b-152a) (Transkripsiyon ve Değerlendirme), Haz. Satiye Büşra Uysal, MÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü YL Tezi, İstanbul 2004.
Tarih-i Nihâdî (152b-233a) (Transkripsiyon ve Değerlendirme), Haz. Hande Nalan Özkasap, MÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü YL Tezi, İstanbul 2004.
Tarih-i Silsile-i Ulema, Süleymaniye Ktp. Esad Efendi Bölümü, Nr. 2142.
Taşköprülüzâde İsâmuddin Ebu’l-hayr Ahmed Efendi, eş-Şakâiku’n-Nu’mâniyye fî Ulemâi’d-Devleti’l-Osmâniyye (Osmanlı Bilginleri), Çev. Muharrem Tan, İstanbul 2007.
The Report of Lello Third English Ambassador to the Sublime Porte: Bâbıâli Nezdinde Üçüncü İngiliz Elçisi Lello’nun Muhtırası (nşr. ve trc. Orhan Burian), Ankara 1952.
The Travels of John Sanderson in The Levant (1584-1602), Ed. Sir William Foster, London 1931.
Topçular Kâtibi ‘Abdülkâdir (Kadrî) Efendi Tarihi I-ll, Haz. Ziya Yılmazer, Ankara 2003.
Uşşâkîzâde es-Seyyid İbrâhîm Hasîb Efendi, Uşşâkîzâde Târihi l-ll, Haz. Raşit Gündoğdu, İstanbul 2005.
Uşşâkîzâde İbrahim Hasib Efendi, Uşşâkîzâde’nin Şakâ’ik Zeyli, Haz. Ramazan Ekinci, İstanbul 2017.
Üsküdarî Abdullah Efendi, Vâkı’ât-ı Rûz-merre, I, Haz. Muzaffer Doğan, Ankara 2017.
_______, Vâkı’ât-ı Rûz-merre, Il, Haz. Recep Ahıshalı, Ankara 2017.
_______, Vâkı’ât-ı Rûz-merre, Ill, Haz. Erhan Afyocu, Ankara 2017.
_______, Vâkı’ât-ı Rûz-merre, IV, Haz. Mahmu Ak, Ankara 2017.
Venedik Elçilerinin Raporlarına Göre Osmanlı’nın İhtişamlı Yılları, Ed. Ahmet Önal-Erhan Afyoncu, Çev: Erendiz Özbayoğlu, İstanbul 2018.
Yeşilkaya, Kübra, Şeyhülislâm Hocazâde Es‘ad Mehmed Efendi’nin Fezâʾil-i Cum‘a Adlı Eseri (İnceleme- Metin), İstanbul Ünv SBE YL Tezi, İstanbul 2021.
Zehrimârzâde Seyyid Mehmed Rızâ, Tezkire-i Rızâ (İnceleme-Metin-Dizin), Haz. Gencay Zavotçu, Ankara 2020.
Adıvar, A. Adnan, Osmanlı Türklerinde İlim, İstanbul 1991.
Ahmed Refik, Alimler ve Sanatkârlar, Ankara 1980.
_______, Onuncu Asr-ı Hicrî’de İstanbul Hayatı, İstanbul 1988.
Ahmet Refik, Hoca Sadettin, İstanbul 1933.
Akalın, M. Şihabüddin, Dürrizadeler Ailesi ve Onun Diğer Ailelerle Vücude Getirdiği Sıhri Münasebat, İÜ Lisans Mezuniyet Tezi, İstanbul 1948.
Aksoy, Hasan, “Nâzım Mehmed”, DİA, XXXII, 447-448.
_______, “Şemseddin Sivasî”, DİA, XXXVIII, s. 523-526.
Aktay, Meliha, Bostan Zadeler, İÜ Lisans Mezuniyet Tezi, İstanbul 1950.
Aktepe, M. Münir, “Esad Efendi, Hocazâde”, DİA, XI, s. 340-341.
_______, “İpşir Mustafa Paşa”, DİA, XXII, s. 375-376.
_______, “Kemankeş Ali Paşa”, DİA, XXV, s. 248.
Aktürk, Turan, Arab Zade Ailesi ve Onun Diğer Aileler ile Vücuda Getirdiği Sıhri Münasebetleri, İÜ Lisans Mezuniyet Tezi, İstanbul 1948.
Ali Enver, Semâhâne-i Edeb, İstanbul 1309.
Altınay, Ahmet Refik, Sokollu, Yay. Haz. İbrahim Delioğlu, İstanbul 2001.
_______, Tarihi Simalar-Tesavir-i Rical, İstanbul 2011.
Altuğ, Muhterem, Kınalı-Zadeler, İÜ Lisans Mezuniyet Tezi, İstanbul 1949.
Alvan, Türkan, Sultan Murad-ı Sâlis’in Dünyası (Mektupları ve Rüyaları Işığında Bir Derviş Padişah), İstanbul 2021.
Atçıl, Abdurrahman, Erken Modern Osmanlı İmparatorluğu’nda Âlimler ve Sultanlar, İstanbul 2019.
Aydoğmuşoğlu, Cihat, Şah Abbas ve Zamanı (1587-1629), Ankara 2013.
Aykut, Nezihi, “Damat İbrahim Paşa”, DİA, VIII, s. 440-441.
Balıvet, Michel, Şeyh Bedreddin (Tasavvuf ve İsyan), Çev. Ela Güntekin, İstanbul 2011.
Baltacı, Cahid, XV-XVI. Yüzyıllarda Osmanlı Medreseleri, I, İstanbul 2005, s. 389.
Başar, Serhat, Eserleri, Fotoğrafları ve Aileleri ile Osmanlı Şeyhülislamları, İstanbul 2017.
Bayraktar, Nimet, “Kayıp Yazma Eser Kütüphaneleri”, Nimet Bayraktar’a Armağan, Ed. Hüseyin Türkmen, İstanbul 2006, s. 297-302.
_______, “Tanınmamış Bazı Kütüphane Koleksiyonları”, Nimet Bayraktar’a Armağan, Ed. Hüseyin Türkmen, İstanbul 2006, s. 306-316.
Beyazıt, Yasemin, Osmanlı İlmiyye Mesleğinde İstihdam (XVI. Yüzyıl), Ankara 2014.
Bilge, Mustafa, İlk Osmanlı Medreseleri, İstanbul 1984.
Bilkan, Ali Fuat ve Yusuf Çetindağ, Şeyhülislâm Şairler, Ankara 2006.
Bostan, Nimet, Ebüssuud Efendi: (Ecdadı, Evladı ve Akrabaları), İÜ Lisans Mezuniyet Tezi, İstanbul 1950.
Cansu, Zahide, Pîrî Zadeler, İÜ Lisans Mezuniyet Tezi, İstanbul 1951.
Çabuk, Vahid, Köprülüler, İstanbul 1988.
Çavuşoğlu, Mehmet, “Bâkî”, DİA, IV, s. 537-540.
Çelemoğlu, Şuayip, Murad Paşa'nın (Kuyucu) Vakfiyeleri ve Vakıf Eserleri, Pamukkale Ünv, SBE, YL Tezi, Denizli 2015.
Çıpa, H. Erdem, Yavuz’u Yaratmak-Osmanlı Dünyasında Saltanat Veraseti, Meşruiyet ve Tarihi Hafıza-, Çev. Zeynep Rona, İstanbul 2019.
Çörekçi, Semra, A Trıbute to The Kıngly Vırtues of Sultan Ahmed I (r. 1603- 1617): Hocazâde Abdülaziz Efendi (d. 1618) and His Ahlâk-ı Sultân Ahmed, İstanbul Şehir Ünv SBE YL Tezi, İstanbul 2012.
Danişmend, İsmail Hami, İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, Cilt: 3, İstanbul 1972.
Daş, Abdurrahman, Şeyhülislâm Hoca Sâdeddin Efendi’nin Tarihçiliği ve Münşeâtı, Kayseri 2018.
Decei, Aurel, “Violenta Disputa Asupra Lui Mihai Viteazul şi a Târii Româneşti intre Hogea Sâdeddin şi Muftiul Bostanzade, la 6 aprilie 1596”, Apulum, XIII [1975], s. 299-313.
Defter-i Kütüphane-i Ayasofya, (Tesisi, 1250/1834-35), Dersaadet 1304.
Deniz, Şeyma, Osmanlı’nın Kuruluş Döneminde Bursa’da İz Bırakmış Önemli Bir İlim Adamı Molla Yegân ve Yegânzâdeler, Uludağ Ünv. SBE YL Tezi, Bursa 2021.
Dikilitaş, Şükriye, Başmakcı Zade Mehmed Efendi ile Ailesi ve Onun Diğer Ailelerle Vucuda Getirdikleri Sıhrî Münasebetler, İÜ Lisans Mezuniyet Tezi, İstanbul 1948.
Doğan, Muhammet Nur, “Esad Efendi, Ebuishakzâde”, DİA, XI, s. 338-340.
Dökmeci, Volkan, İstanbul’daki Venedik Dragomanları ve Dil Oğlanları (1551-1797), İÜ SBE Doktora Tezi, İstanbul 2018.
Durukal, Hikmet, Şeyhülislam Hoca Sadettin Efendi ve Ailesi, İÜ Lisans Mezuniyet Tezi, İstanbul 1948.
Erensoy, Uğur, Uşakki-zadeler Ailesi, İÜ Lisans Mezuniyet Tezi, İstanbul 1972.
Eliaçık, Muhittin, “Şeyhülislam Hoca Sâdeddin Efendi ve Manzum Fetvâları” Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi 1 (Aralık 2013), s. 276-285.
_______, “Şeyhülislâm Hoca Sâdeddin Efendi’nin Manzum Fetvâları II,” International Journal of Language Academy (IJLA), C. VII, S. 3 (Sep. 2019), s. 208-213.
_______, “Şeyhülislâm Hoca Sâdeddin Efendi’nin Manzum Fetvâları III,” International Journal of Language Academy (IJLA), C. VII, S. 4 (Dec. 2019), s. 342-348.
_______, “Şeyhülislam Hocazâde Muhammed Efendi’nin Tütün Hakkında Arapça Manzum Fetvâsı”, International Journal of Language Academy, Volume 9/1, March 2021 s. 292-297.
Ergin, Ali Şakir, “Hafâcî, Şehâbeddin”, DİA, XV, s. 72-73.
Emecen, Feridun, “Mehmed III”, DİA, XXVIII, s. 407-413.
_______, “Mustafa I”, DİA, XXXI, s. 272-275.
_______, “Osman II”, DİA, XXXIII, s. 453-456.
_______, Osmanlı İmparatorluğu’nun Kuruluş ve Yükseliş Tarihi (1300-1600), İstanbul 2016.
Ergun, S. Nüzhet, Türk Şairleri, III, İstanbul 1936.
Erünsal, İsmail E., Osmanlılarda Kütüphaneler ve Kütüphanecilik, İstanbul 2020.
Eyice, Semavi, “Eyüp Sultan Külliyesi”, DİA, XII, s. 9-12.
Fleischer, Cornell H., Tarihçi Mustafa Âli-Bir Osmanlı Aydın ve Bürokratı-, Çev. Ayla Ortaç, İstanbul 2013.
Gibb, E.J. Wilkinson, Osmanlı Şiir Tarihi (III-IV-V), trc. Ali Çavuşoğlu, Ankara 1999.
Gökyay, Orhan Şaik, Kâtip Çelebi-Yaşamı, Kişiliği ve Yapıtlarından Seçmeler-, Ankara 1982.
Güldöşüren, Arzu, “Üç Asır İstanbullu Bir Ulema Ailesi: Arabzadeler”, Dîvân (Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi), 2018/2, s. 27-79.
Gülen, Nuran, Şemseddin Fenari ve Ailesi, İÜ Lisans Mezuniyet Tezi, İstanbul 1959.
Gülil, Lamia, Zembilli Ali Efendi Ailesi, İÜ Lisans Mezuniyet Tezi, İstanbul 1950.
Gürer, Dilâver, Abdülkâdir Geylânî-Hayatı, Eserleri, Görüşleri-, İstanbul 1999.
İlmiyye Sâlnâmesi (Osmanlı İlmiyye Teşkilâtı ve Şeyhülislâmlar), Haz. Seyit Ali Kahraman ve öte., İstanbul 1998.
İnalcık, Halil, Has-bağçede ‘Ayş u Tarab (Nedîmler-Şâîrler-Mutrîbler), İstanbul 2016.
_______, Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar II, İstanbul 2014.
_______, Osmanlı Tarihinde İslâmiyet ve Devlet, İstanbul 20162.
İpekten, Halûk, Baki-Hayatı, Edebi Kişiliği ve Bazı Şiirlerinin Açıklamaları-, Erzurum 1988.
İpşirli, Mehmet, “Dürrîzâdeler”, DİA, X, s. 38-39.
_______, “Çivizâdeler”, DİA, VIII, s. 349-350.
_______, “Ebûsaid Mehmed Efendi”, DİA, X, s. 281.
_______, “İdris-i Bitlisî Heşt Behişt’inin Kaynak Değeri: Tâcüttevârîh Örneği”, Tarihi ve Kültürel Yönleriyle Bitlis (II. Cilt), Ed. Mehmet İnbaşı ve Mehmet Demirtaş, Ankara 2019, s. 49-58.
_______, “Mustafa Efendi, Bolevî”, DİA, XXXI, s. 295-296.
_______, “Mülâzemet”, DİA, XXXI, s. 537-539.
_______, “Osmanlı İlmiye Teşkilatında Mülâzemet Sisteminin Önemi ve Rumeli Kadıaskeri Mehmed Efendi Zamanına Ait Mülâzemet Kayıtları”, İÜEF Güney Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, X-XI, İstanbul 1981-82, s. 221-231.
_______, “Taşköprizâde Kemâleddin Efendi”, DİA, XXXX, s. 152-154.
_______, “Taşköprizâdeler”, DİA, XL, s. 154.
İpşirli, Mehmet, Mustafa İsmet Uzun, “Bahâî Mehmed Efendi”, DİA, IV, s. 463-464.
İşbilir, Ömer, “Kuyucu Murad Paşa”, DİA, XXVI, s. 507-508.
_______, “Nasuh Paşa”, DİA, XXXII, s. 426-428.
Gökalp Kâmil, “Dünyada Mevlâna İzleri Bakışında Kıbrıs’ta Mevlevilik Geçiş ve Şimdi”, Dünyada Mevlâna İzleri, Konya 2010, s. 209-220.
Kaya, Bayram Ali, “Yahya Efendi, Zekeriyyazâde”, DİA, XXXXIII, s. 245-246.
Kaya, Nevzat, “Karaçelebizâde Abdülaziz Efendi”, DİA, XXIV, s. 381-384.
Kılıç, Filiz, XVII. Yüzyıl Tezkirelerinde Şair Ve Eser Üzerine Değerlendirmeler, Ankara 1998.
Kırmaci, Yunus, Şeyhülislam Feyzullah Efendi ve Mülâzemet Sistemi, Pamukkale Ünv SBE, Denizli 2020.
Köseoğlu, Mehmet A., “İstanbul’da Faaliyet Göstermiş Halvetî-Şâbanî Tekkelerinin Günümüzdeki Durumu”, I. Uluslararası Şeyh Şa’bân-ı Velî Sempozyumu, C. II, Kastamonu 2012, s. 363-378.
Kurat, Akdes Nimet, “Hoca Sâdeddin Efendi’nin Türk-İngiliz Münasebetlerinin Tesisi ve Gelişmesindeki Rolü”, 60. Doğum Yılı Münasebetiyle Fuad Köprülü Armağanı, Ankara 2010, s. 305-315.
Kürkçüoğlu, Kemal Edip, “Lâmiyye-i Kelâmiyye". Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S. 3 (1954), s. 1-21.
Kütükoğlu, Bekir, “Lokman b. Hüseyin”, DİA, XXVII, s. 208-209.
Majer, Hans Georg, Vorstudien zur Geschichte der İlmiye im Osmanischen Reich I. Zu Uşakîzade, Seiner Familie und Seinem Zeyl-i Şakayık, München 1978.
Menemencioğlu, Orhan, Ebu İshak Zade İsmail Efendi ile Ailesi ve Onun Diğer Ailelerle Vücuda Getirdiği Sıhri Münasebat, İÜ Lisans Mezuniyet Tezi, İstanbul 1947.
Meriç, Rıfkı Melül, “Osmanlı Devri Türk Musikisi Tarihi Vesikaları”, Musiki Mecmuası, S. 53, 1952, s. 154-155.
Mete, Zekai, Osmanlı Vakıflarında Vakfiye Dışı Uygulamaların Hukukî Gerekçeleri Üzerine Örnek Bir İnceleme: Lefkoşa’daki Sadettinzâde Ahmet Efendi Vakfına Mütevelli Tayini, II. Türk Hukuku Tarihi Kongresi Bildirileri, s. 389-402.
Ocak, Ahmet Yaşar, Osmanlı Toplumunda Zındıklar ve Mülhidler (15-17. Yüzyıllar), İstanbul 2013.
Ocakaçan, Levent Kaya, Geç 16. ve Erken 17. Yy’da Osmanlı Devleti’ndeki Patronaj İlişkilerinin Gazanfer Ağa Örneği Üzerinden Venedik Belgelerine Göre İncelenmesi, MÜ SBE Doktora Tezi, İstanbul 2016.
Öngül, Ali, “Tarih-i Cami-i Nuruosmani”, Vakıflar Dergisi, S. 24 (1994), s. 127-146.
Özcan, Abdülkadir, “Defterdar Sarı Mehmed Paşa”, DİA, IX, s. 98-100.
_______, “Heşt Bihişt”, DİA, XVII, s. 271-273.
_______, “İbrahim Paşa, Melek”, DİA, XXI, s. 335-337.
_______, İmparatorluk Çağının Osmanlı Sultanları-III (IV. Mehmed’den III. Osman’a 1648-1757), Ankara 2018.
_______, “Solakzâde Mehmed Hemdemî”, DİA, XXXVII, s. 370-372.
Özen, Şükrü, “Osmanlı Döneminde Fetva Literatürü”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi (Türk Hukuk Tarihi), S. 5, İstanbul 2005, s. 249-378.
_______, “Teftâzânî”, DİA, XXXX, s. 299-308.
_______, “Tütün”, DİA, XXXXII, s. 5-9.
Özkul, Ali Efdal, “Osmanlı İdaresinde Kıbrıs’ta Görev Yapan Müftüler ve Faaliyetleri (1571-1878)”, Turkish Studies-International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic-, VIII. cilt, 7. Sayı, 2013, s. 459-485.
Öztuna, Yılmaz, Büyük Türk Mûsikîsi Ansiklopedisi, I, Ankara 1990.
_______, Devletler ve Hânedanlar: Türkiye 1074-1990, C. 2, Ankara 1969.
Özvar, Erol, “Tarhuncu Ahmed Paşa”, DİA, XXXX, s. 20-22.
Peirce, Leslie L., Harem-i Hümayun-Osmanlı İmparatorluğu’nda Hükümranlık ve Kadınlar-, çev. Ayşe Berktay, İstanbul 1996.
Pekolcay, Ayşe Necla, Mevlid, Ankara 1993.
Punar, Bünyamin, Kanun and sharia: Ottoman Land Law in şeyhülislam fatwas from Kanunname of Budin to the Kanunname-i Cedid, İstanbul Şehir Üniversitesi SBE Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2015.
Rado, Şevket, Türk Hattatları, İstanbul (t.y).
Salur, Rabia, Şeyhülislam Hoca Sâdeddin Efendi’nin Fetva Mecmuası Ve Tahlili, Sakarya Ünv, SBE YL Tezi, Sakarya 2019.
Sanal, Haydar, “Çöğür” DİA, VIII, s. 37-379.
Schwarz, Klaus, Gerd Winkelhane, Ḫoǧa Saʿdeddīn, Staatsmann und Gelehrter (gest. 1599), und seine Stiftung aus dem Jahre 1614, Bamberg 1986
Şeker, Mehmet, Gelibolulu Mustafa ‘Âli ve Mevâ’ıdü’n-Nefâis fi-Kavâ’ıdi’l-Mecâlis, Ankara 1997.
Skilliter, Susan A., William Harborne and The Trade With Turkey (1578-1582), London 1977.
Sofuoğlu, Hadi, “İlm-i Sakk ve Debbâğzade Numan Efendi’nin Tuhfetü’s-Sükûku”, DEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, S. 35, C. I, İzmir 2012, s. 197-221.
Stefini, Tommaso, Seeking redress at the signoria: Ottoman merchants in dispute with the Republic of Venice in the Early Modern Era, Boğaziçi Ünv SBE YL Tezi, İstanbul 2013.
Tunçay, Şerafettin, Çivi Zade Ailesi, İÜ Lisans Mezuniyet Tezi, İstanbul 1950.
Turan, Şerafettin, “Hoca Sâdeddin Efendi”, DİA, XVIII, s. 196-198.
Tümer, Yurdagül, Taşköprülüler Ailesi: Taşköprüzade Ahmet Efendi Hayatı Ve Eserleri, İÜ Lisans Mezuniyet Tezi, İstanbul 1949.
Türkçelik, Evrim, Cigalazade Yusuf Sinan Pasha y el Mediterráneo entre 1591-1606, Universidad Autónoma de Madrid, Doktora Tezi, Madrid 2012.
Uğur, Ahmet, “Hoca Sadeddin Efendi’nin Selimnâmesi”, AÜ İlâhiyat Fakültesi İslâm İlimleri Enstitüsü Dergisi, S. 4, Ankara 1980, s. 225-241.
Uluçay, M. Çağatay, "Mehterhane ve Sazendelere Dair Birkaç Vesika", Musiki Mecmuası, S. 45 (1951). s. 23.
Uludağ, Süleyman, “er-Risale”, DİA, XXXV, s. 122-123.
Uzun, Mustafa, “Hilye”, DİA, XVIII, s. 44-47.
_______, “Muhammed”, DİA, XXX, s. 457-459.
Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Osmanlı Devleti’nin İlmiye Teşkilâtı, Ankara 2014.
_______, Osmanlı Tarihi II-III/I-III/II, Ankara 2011.
Ünver, A. Süheyl, İstanbul Risaleleri V, haz. İsmail Kara, İstanbul 1996.
Woodhead, Christine, “Okçuzâde Mehmed Şâhî”, DİA, XXXIII, s. 335-336.
Yıldırım, Mehmet, Hoca Saʻdeddin Efendi ve Tarihçiliği, Erciyes Üniversitesi SBE Doktora Tezi, Kayseri 1997,
Yıldırım, Nuran, “Hâyâtîzâde Mustafa Fevzî”, DİA, XVII, s. 16-17.
Yılmaz, Hasan Kâmil, “Aziz Mahmud Hüdayî”, DİA, IV, s. 338-340.
Yılmaz, Necdet, Osmanlı Toplumunda Tasavvuf -Sûfîler, Devlet ve Ulemâ (XII. Yüzyıl)-, İstanbul 2001.
Yüksel, Hasan, “Taşra Üniversitelerinde Tarih ve Tarihçilik”, Cumhuriyet Döneminde Türkiye’de Tarihçilik ve Tarih Yayıncılığı Sempozyumu-Bildiriler-, Ed. Mehmet Öz, Ankara 2011, s. 215-226.
Zinkeisen, Johann Wilhelm, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi (1574-1623), III-IV, Çev. Nilüfer Epçeli, Ed. Erhan Afyoncu, İstanbul 2011.
Yayınlanan
Lisans
LisansBu İnternet Sitesi içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı, resim, görüntü, fotoğraf, video, müzik vb.) Akademisyen Kitabevine ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceca Kanunu kapsamında korunmaktadır. Bu hakları ihlal eden kişiler, 5846 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Yayınevi ilgili yasal yollara başvurma hakkına sahiptir.
