Öğreti ve Yargı Kararları Işığında Zorunlu Aşı Uygulaması

Bu çalışma, bir tıbbi müdahale olan zorunlu aşı uygulamasının yürürlükteki hukuk kapsamında yasal bir dayanağının bulunup bulunmadığını öğreti, Umumi Hıfzıssıhha Kanunu (UHK) ve yüksek mahkeme kararları ışığında incelemektedir. Zorunlu aşı, bireylerin tercihine bırakılmaksızın uygulanan ve reddi halinde yaptırımların öngörüldüğü koruyucu bir tıbbi müdahale olarak tanımlanmaktadır. Kural olarak her tıbbi müdahale kişilik haklarını ihlal etse de aydınlatılmış rıza, tıbbi zorunluluk veya üstün nitelikte kamusal yarar (kamu sağlığı) gibi durumlar hukuka uygunluk nedeni teşkil eder. 1930 tarihli UHK incelendiğinde, açıkça ismi zikredilen tek zorunlu aşının çiçek aşısı olduğu, çocukluk dönemi ve güncel Covid-19 aşılarının ise kanunda net bir yasal dayanağının bulunmadığı görülmektedir. Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında, zorunlu aşı uygulamalarının temel hak ve özgürlükleri sınırlandırması nedeniyle mutlak surette "kanunilik ilkesine" uygun olması gerektiği vurgulanmaktadır. UHK'nin 64. ve 72. maddeleri Sağlık Bakanlığına sadece salgını yönetme ve tedbir alma yetkisi vermekte, zorunlu aşı ve buna bağlı hak sınırlandırıcı yaptırımlar için anayasal anlamda bir yasal dayanak oluşturmamaktadır. Sonuç olarak, bu hukuki belirsizliğin ve tartışmaların giderilmesi için güncel olmayan kanunları yorumlamak yerine, zorunlu aşıyı ve uygulanacak yaptırımları açıkça öngören yeni bir kanuni düzenlemenin yapılması gerekmektedir.

This study examines whether compulsory vaccination, which is a medical intervention, has a legal basis under current law, in light of doctrine, the Law on Public Hygiene (UHK), and supreme court decisions. Compulsory vaccine is defined as a preventive medical intervention applied without leaving it to the choice of individuals, with sanctions envisioned upon refusal. As a rule, although every medical intervention violates personal rights, informed consent, medical necessity, or superior public interest (public health) constitute grounds for compliance with the law. When the UHK dated 1930 is analyzed, it is seen that the only compulsory vaccine explicitly mentioned by name is the smallpox vaccine, whereas childhood and current Covid-19 vaccines lack a clear legal basis in the law. In the decisions of the Constitutional Court and the European Court of Human Rights, it is emphasized that compulsory vaccine practices must strictly comply with the "principle of legality" as they restrict fundamental rights and freedoms. Articles 64 and 72 of the UHK only authorize the Ministry of Health to manage the epidemic and take measures, and do not constitute a legal basis in the constitutional sense for compulsory vaccination and related sanctions that restrict rights. Consequently, to resolve this legal uncertainty and debates, rather than interpreting an outdated law, a new legislative regulation that explicitly foresees compulsory vaccination and the sanctions to be applied must be enacted.