Biyoetik Bakış Açısıyla Kadın Hakları
Özet
Bu metin, Türkiye'deki kadın haklarını biyotıp ve tıp etiği çerçevesinde, özellikle üreme sağlığı ve hakları temelinde küresel biyoetik perspektifinden ele almaktadır. Çalışmada biyoetiğin özerklik, zarar vermeme, adalet ve yararlılık ilkeleri vurgulanmakta ve tarihsel olarak tıp eğitiminin eril anatomi üzerine kurulması ile teşhislerdeki cinsiyet körlüğü tartışılmaktadır. Türkiye'de kürtaj mevzuatının 1923'ten günümüze geçirdiği üç temel dönem (yasak, geçiş ve serbestleşme dönemleri) analiz edilmekte, 1983 tarihli Nüfus Planlaması Kanunu ile gebeliğin 10. haftasına kadar sonlandırılmasının suç olmaktan çıkarıldığı belirtilmektedir. Ancak, 2002 sonrasındaki neoliberal, muhafazakar ve popülist politikaların etkisiyle bu yasal hakkın fiilen ulaşılmaz hale geldiği, cinsel sağlık yerine üreme odaklı ve ataerkil yapıyı pekiştiren stratejilerin öne çıktığı aktarılmaktadır. İstanbul Sözleşmesi'nin feshedilmesi önemli bir gerileme olarak nitelendirilirken; üremeye yardımcı teknolojilerin ise evli çiftler için devlet desteğiyle teşvik edilmesi çelişkili bir biyopolitika örneği olarak sunulmaktadır. Sonuç olarak yazar, kadının kendi bedeni ve doğurganlığı üzerinde koşulsuz karar verme hakkının ahlaki ve hukuki özerkliğin bir gereği olduğunu savunarak, Türkiye'nin tıp hukukunda kurucu bir değer olan seküler yapısını yeniden canlandırması gerektiğini ve kararların kadın hakları perspektifiyle alınmasının zorunluluğunu vurgulamaktadır.
This text examines women's rights in Turkey within the framework of biomedicine and medical ethics, specifically focusing on reproductive health and rights from a global bioethics perspective. The study emphasizes the bioethical principles of autonomy, non-maleficence, justice, and beneficence while discussing the historical structuring of medical education around male anatomy and gender blindness in diagnoses. It analyzes three main periods that abortion legislation in Turkey has undergone from 1923 to the present (the prohibition, transition, and liberalization periods), noting that the 1983 Population Planning Law decriminalized the termination of pregnancy before the tenth week. However, it states that due to the influence of neoliberal, conservative, and populist policies after 2002, this legal right has become practically inaccessible, and reproductive-focused strategies that reinforce the patriarchal structure have come to the fore instead of sexual health. While the withdrawal from the Istanbul Convention is characterized as a significant regression, the state-sponsored encouragement of assisted reproductive technologies for married couples is presented as a contradictory example of biopolitics. In conclusion, the author argues that a woman's right to decide unconditionally over her own body and fertility is a requirement of moral and legal autonomy, emphasizing that Turkey must revitalize its secular structure, which is a founding value in medical law, and that decisions must be made from a women's rights perspective.
Referanslar
ARDA, Aslı; ARDA Berna. Physical and Non-Physical Obstacles on the Way: Non-discrimination in Health Services in Turkey, International Journal of Health Policy and Bioethics, 2016: 1(1):38-46.
ARDA, Berna. Bilim ve Kadın Bağlamında Nobel Barış Ödülü Sahibi Bir Hukukçu: Şirin Ebadi, Dünyayı Değiştiren 56 Kadın: Nobel Ödüllü Kadınların Hikayesi, Ed.: KÖSE Şükran Köse; AKÇİÇEK Eren Akçiçek; Buhasder Yayını, Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 2021: s.399- 410.
ARDA, Berna. Is There Any Room for Women in Medical Research? Bioethical Concerns, Balkan Medical Journal, 2020: 37(2):58-59.
ARDA, Berna. The Importance of Secularism in Medical Ethics: The Turkish Example, Reproductive Biomedicine Online, Supplement Ethics, Science and Moral Philosophy of Assisted Human Reproduction, 2007: 14 (Suppl 1):24-28.
ARDA, Berna. The Law and Ethics of Medical Research: International Bioethics and Human Rights, British Medical Journal, 2005: 331:298.
ARDA, Berna; ARDA, Aslı. Autonomy of Woman in the Light of Legislation on Pregnancy Termination in Turkey, Feminism: Past, Present and Future Perspectives, Ed. VELASCO, Josefa Ros; Nova Science Publishers, New York, 2017: s.215-230.
ARDA, Berna; AYDIN, Erdem. Abortion Policy in Turkey: Current Ethical Attitudes, Medicine and Law, 2004: 23(3):665-670.
ARI, Hilal; ARDA, Berna. Kadının Sağlık Hakkına İlişkin Düzenlemelerin Feminist Biyoetik Açısından Değerlendirilmesi, Türk Tıp Etiği Tıp Hukuku ve Tıp Tarihi Araştırmaları Yıllığı, Ed. NAMAL, Arın; DEMİRHAN ERDEMİR, Ayşegül; ALKAN, N; Nobel Yayın Dağıtım, İstanbul, 2021: 10-14: s.405-416.
Biyoloji ve Tıbbın Uygulanması Bakımından İnsan Hakları ve İnsan Haysiyetinin Korunması Sözleşmesi: İnsan Hakları ve Biyotıp Sözleşmesinin Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun. Kanun No: 5013, Kabul tarihi: 3 Aralık 2003, Resmi Gazete Tarih: 9 Aralık 2003, Sayı: 25311.
COCHRAN, Sam V.; RABINOWITZ, Frederic E. Gender-sensitive Recommendations for Assessment and Treatment of Depression in Men, Professional Psychology: Research and Practice, 2003: 34(2):132-140.
EKMEKCI, Perihan Elif; ARDA, Berna. An Overview of LGBT Rights and Health Legislation in Turkey from an Ethical Perspective, Medicine and Law, 2017: 36(3):23-40.
ERGÖÇMEN, A. Banu; KESKİN, Faruk Keskin; YÜKSEL-KAPTANOĞLU İlknur. Türkiye’de Çocuk Yaşta Erken ve Zorla Evlilikler: 1993-2018 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmaları Veri Analizi. 2021. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, Ankara, 2020: s.50-53.
ERKMEN, Sedef. Türkiye’de Kürtaj AKP ve Biyopolitika, İletişim Yayınları, İstanbul, 2020: s.61-127.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması, 2003. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü, Devlet Planlama Teşkilatı ve Avrupa Birliği, Ankara, 2004.
Hasta Hakları Yönetmeliği. Resmi Gazete Tarih: 1 Ağustos 1998. Sayı: 23420.
HAVE Henk ten. From Medical Ethics to Bioethics, Global Bioethics: An Introduction, Routledge, London, 2016.
Her kürtaj bir Uludere'dir. https://www.ntv.com.tr/turkiye/her-kurtaj-bir-uluderedir,z1M5Y2zmwEu6drogItVkiA. 30.09.2021.
Nüfus Planlaması Hakkında Kanun. Kanun no: 2827, Kabul tarihi: 24 Mayıs 1983, Resmi Gazete Tarih: 27 Mayıs 1983. Sayı: 18059.
Nüfus Planlaması Hakkında Kanun. Kanun no: 557, Kabul tarihi: 1 Ocak 1965, Resmi Gazete Tarih: 10 Nisan 1965. Sayı: 11976.
POTTER, Van Rensselaer. Bioethics. The Science of Survival, Perspectives in Biology and Medicine, Baltimore, 1970: 14:127-153.
POTTER, Van Rensselaer. Humility with Responsibility- A Bioethic for Oncologists: Presidential Address. Cancer Research, Philadelphia, 1975: 35(9):2297-2306.
RENNIE Stuart; MUPENDA Bavon. The Ethics of Globalizing Bioethics, Ethics in Biology, Engineering and Medicine, 2011: 2(2):147-156.
SEN, Amartya. Human Rights and Asian Values, Carnegie Council for Ethics, https://www.carnegiecouncil.org/publications/archive/morgenthau/254, 27.09.2021.
SERT, Gürkan. Üreme Haklarının Yasal Temelleri ve Etik Değerlendirme. İnsan Kaynağını Geliştirme Vakfı, İstanbul, 2013: s.43.
Sosyal Güvenlik Kurumu. Tüp Bebek Tedavisi, http://www.sgk.gov.tr/wps/portal/sgk/tr/saglik/saglik_hizmetleri/tup_bebek_tedavisi. 30.09.2021.
Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun. Kanun no: 1219, Kabul tarihi: 11 Nisan 1928, Resmi Gazete Tarih: 14 Nisan 1928. Sayı: 863.
Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi. Resmi Gazete Tarih: 19 Şubat 1960. Sayı: 10436.
Türk Ceza Kanunu. Kanun no: 5237, Kabul tarihi: 26 Eylül 2004, Resmi Gazete Tarih: 12 Ekim 2004. Sayı: 25611.
Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği. Figo Komitesi Üreme ve Kadın Sağlığında Etik Görüşler Çalışması. 2008. Obstetrik ve Jinekolojide Etik Çalışmalar. https://www.tjod.org/obstetrik-ve-jinekolojide-etik-konular/.
Türk Medeni Kanunu. Kanun no: 4721, Kabul tarihi: 22 Kasım 2001, Resmi Gazete Tarih: 8 Aralık 2001. Sayı: 24607.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. Kanun No: 2709, Kabul tarihi: 7 Kasım 1982. Resmi Gazete Tarih: 9 Kasım 1982. Sayı: 17863.
Umumi Hıfzıssıhha Kanunu. Kanun no: 1593. Kabul tarihi: 24 Nisan 1930, Resmi Gazete Tarih: 6 Mayıs 1930. Sayı: 1489.
Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelik. Resmi Gazete Tarih: 30 Eylül 2014. Sayı: 29135.
VERDONK, Petra; BENSCHOP, Yvonne W.M.; DE HAES, Hanneke C.J.M.; LAGRO-JANSSEN, Toine L.M. From Gender Bias to Gender Awareness in Medical Education, Advances in Health Sciences Education: Theory and Practice, 2009: 14(1):135-152.
WONG, Sylvie H Lo Fo; DE JONGE, Ank; WESTER, Fred; MOL, Saskia S.L.; RÖMKENS, Renée R.; LAGRO-JANSSEN, Toine. Discussing Partner Abuse: Does Doctor’s Gender Really Matter?, Family Practice, 2006: 23(5):578-586.
Sosyal Güvenlik Yasası, Kanun no: 506. Kabul Tarihi: 17 Temmuz, 1964. RG: 29, 30, 31 Temmuz 1964-1/Ağustos 1964. Sayı: 11766-11779.
