Adli Olaylara Müdahalede Hekimin Rolü ve Sorumluluğu
Özet
dli olayların aydınlatılması ve ceza adaleti sisteminin etkin işleyişinde, hekimler ve sağlık çalışanları delillerin toplanması, adli raporların düzenlenmesi ve suçların bildirilmesi süreçlerinde kritik birer tamamlayıcı unsur olarak rol oynamaktadır. Hekimler, tıbbi tanı ve tedavi yükümlülüklerinin yanı sıra, adli makamların talimatıyla veya re'sen şüpheli durumları bildirmekle mükelleftir; görevleri esnasında karşılaştıkları suç belirtilerini yetkili mercilere gecikmeksizin bildirmemeleri durumunda Türk Ceza Kanunu'nun 280. maddesi uyarınca hukuki sorumlulukları doğmaktadır. Yaralanma, istismar veya şüpheli ölüm gibi vakalarda mağdurun durumunu netleştiren geçici veya kat'i adli raporları tanzim etme yetkisi yalnızca uzman hekimlere ait olup, bu raporların gerçeğe aykırı, özensiz ya da okunaksız düzenlenmesi resmi veya özel belgede sahtecilik, görevi ihmal ya da görevi kötüye kullanma suçlarını teşkil edebilir. Şüpheli ölüm vakalarında otopsi ve ölü muayene işlemlerinin Cumhuriyet savcısı koordinesinde mevzuata uygun yürütülmesi, cinsel saldırı veya yaralamalarda ise CMK uyarınca beden muayenesi ve moleküler genetik inceleme için usulüne uygun biyolojik örnek alınması delil niteliği taşımaktadır. Sonuç olarak, adil yargılanma hakkının korunması adına UYAP entegrasyonunun genişletilmesi, adli tıp laboratuvar altyapısının güçlendirilmesi ve hekim ile adli makamlar arasındaki iletişimin sürekli kılınması elzemdir.
In the investigation of forensic incidents and the effective functioning of the criminal justice system, physicians and healthcare professionals play a critical role as complementary elements in gathering evidence, preparing forensic reports, and reporting crimes. In addition to their medical diagnosis and treatment obligations, physicians are required to report suspicious situations to the authorities either upon instruction or ex officio; if they fail to promptly report signs of a crime encountered during their duties, they incur legal liability under Article 280 of the Turkish Penal Code. The authority to issue temporary or definitive forensic reports that clarify the status of victims in cases such as injury, abuse, or suspicious death belongs exclusively to qualified physicians, and preparing these reports falsely, carelessly, or illegibly may constitute offenses of forgery of official or private documents, neglect of duty, or misconduct in office. Performing autopsy and post-mortem examinations in accordance with the legislation under the coordination of the public prosecutor in suspicious deaths, and obtaining biological samples properly for body examination and molecular genetic analysis under the CMK in sexual assault or injury cases constitute essential evidence. Consequently, to protect the right to a fair trial, expanding the UYAP network, strengthening forensic medicine laboratory infrastructure, and ensuring continuous communication between physicians and judicial authorities are indispensable.
Referanslar
APAYDIN, Cengiz; “Taksirle Yaralama Suçu”, Ankara Barosu Dergisi, 2011/1.
ARTUK, Mehmet Emin; GÖKCEN, Ahmet; YENİDÜNYA, Ahmet Caner; Ceza Hukuku ÖzelHükümler, 11. Baskı, Ankara, 2011.
ATALAN, Mustafa, Dolandırıcılık, Sahtecilik ve Güveni Kötüye Kullanma Suçları Şerhi, 3. Baskı, Ankara, 2020.
BURTON, JL. he History of the autopsy, in Burton J, Rutty G. he Hospital Autopsy.Second edt. Arnold Press, London, 2001.
CAN, Muhammet, TIRTIL, Lale, DOKGÖZ, Halis. “Çocuk İstismarı Olgularında Hekim Sorumluluğu”, Birinci Basamakta Adli Tıp, (Ed.; Sermet Koç; Muhammet Can), 2. Baskı, 2011.
ÇETİN, Gürsel; YORULMAZ, Coşkun. “Yeni Yasalar Çerçevesinde Hekimlerin Hukuki ve Czai Sorumluluğu, Tıbbi Malpraktis ve Adli Raporların Düzenlenmesi”, İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tip Eğitimi Etkinlikleri Sempozyum Dizisi, No:48, İstanbul, 2006.
ELMAS, İmdat; ERSOY, Gökhan. “Adli Olgulardan Biyolojik Örnek Alınması”, Birinci Basamakta Adli Tıp, (Ed.; Sermet Koç; Muhammet Can), 2. Baskı, 2011.
ERBAŞ, Rahime. Türk Hukukunda ve Karşılaştırmalı Hukukta Sağlık Mesleği Mensuplarının Suçu Bildirme Yükümlülüğü, İstanbul, 2015.
ERSOY, Gökhan, TOPRAK Sadık. “Güncel Durumu ile Hukuki ve Tıbbi Açıdan Otopsi Süreci”, Birinci Basamakta Adli Tıp, (Ed; Sermet Koç; Muhammet Can), 2. Baskı, 2011.
FISCHER, H, Kirkpatrick, CJ., A Colour Atlas of Trauma Pathology, Wolfe Publishing Ltd 1991.
GOODWIN, W.; LINACRE, A.; HADI, AS. Biological material - collection, characterisation and storage, in, Goodwin W,Linacre A, Hadi AS, eds. An İntroduction to Forensic Genetics, Biological material-colection, characterization and storage. West Sussex, John Wiley & sons Ltd; 2007.
GÖKCEN, Ahmet. Belgede Sahtecilik Suçları, Adalet Yayınevi, 5. Baskı, Ankara, 2018.
KARAHAN, A. Burak. “Sağlık Mesleği Mensuplarının Suçu Bildirmeme Suçu”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C: 25, S: 2, Prof. Dr. Ferit Hakan Baykal Armağanı, Aralık 2019.
HISS, J.; Kahana, T.; ARENSBURG, B. Forensic Medicine in Israel. Am J Forensic Med Pathol,1997;18(2)
KING, LS.; Meehan, MC. A History of the autopsy, a review. Am J Pathol, 73(2), 1973.
KNIGHT, B. he establisment of identity of human remains, in, Knight B, eds. Forensic Pathology, Second ed. NewYork, Oxford University Press,1997.
KORUR, FİNCANCI Şebnem. “İnsan Hakları İhlalleri”, Birinci Basamakta Adli Tıp, (Ed; Sermet Koç; Muhammet Can), 2. Baskı, 2011.
KORUR, FİNCANCI Şebnem; SOYER, Ata. Birinci Basamak İçin Adli Tıp El kitabı, Adli Tıp Uzmanları Derneği ve TÜrk Tabipleri Birliği Yayını, Nisan 1999.
LEGANO, L.; MCHUGH, M.T. Polusci V.J. Child abuse and neglect; Curr Probl Pediatr Adolesc Health Care, February 2009.
LIBOW, LS. Neufeld RR. he autopsy and the elderly patient in the hospital and the nursing home: enhancing the quality of life. Geriatrics, 63(12), 2008.
MINK, JH. Deutsch AL Occult cartilage and bone injuries of the knee: Detection, classification and assessment with MR imaging Radiology, 170:823-9 1989.
NATHANSON, M. Heger A.H. he Pathology of Trauma: he Phsysically and emotionally abused child, sexual violence. Ed. Mason JK, Purdue BN. 3rd Ed. Arnold Pub. London, 2000.
ÖZBEK, Veli Özer; DOĞAN, Koray; BACAKSIZ, Pınar. Ceza Muhakemesi Hukuku, Seçkin Yayınevi, 14. Baskı, Ankara, 2021.
ÖZBEK, Veli Özer; DOĞAN, Koray; BACAKSIZ, Pınar. Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, Seçkin Yayınevi, 15. Baskı, Ankara, 2020.
SHKRUM, MJ. Ramsay DA Forensic Pathology of Trauma: Common Problems for the Pathologist, Humana, 2007.
ŞAHİN, Cumhur. Ceza Muhakemesi Hukuku, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2009,
TUĞCU, Harun. “Acil Olgularda Hekimin Sorumluluğu”, Birinci Basamakta Adli Tıp, (Ed.; Sermet Koç; Muhammet Can), 2. Baskı, 2011.
TUĞCU, Harun; YORULMAZ, Coşkun; KOÇ, Sermet. “Hekim Sorumluluğu ve Tıbbi Malpraktis”, Birinci Basamakta Adli Tıp, (Ed; Sermet Koç; Muhammet Can), 2. Baskı, 2011.
TUĞCU, Harun; TOYGAR, Mehmet; CAN İ., Özgür; SAFALI, Mükerrem. “Hekimin Adli ve Tıbbi Rapor Hazırlama Sorumluluğu”, TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, 5(6), 2006.
TÜRKAN, Hülya; TUĞCU, Harun. “2000-2004 Yılları Arasında Yüksek Sağlık Şurasında Değerlendirilen Acil Servislerle İlgili Tıbbi Uygulama Hataları”, Gülhane Tıp Dergisi, C:46, S:3, 2004.
ÜNVER, Yener; HAKERİ, Hakan. Ceza Muhakemesi Hukuku, Adalet Yayınevi, C:3, Ankara, 2019.
SALAÇİN, Serpil; TOPRAK ERGÖNEN, Akça; DEMİROĞLU UYANIKER, Zehra. “Kadına Yönelik Şiddet”, Birinci Basamakta Adli Tıp, (Ed; Sermet Koç; Muhammet Can), 2. Baskı, 2011.
XIAO, J. Krueger GR, Buja LM, Covinsky M. he impact of declining clinical autopsy: need for revised healthcare policy. Am J Med Sci., Jan;337(1), 2009.
YALVAÇ, Gürsel. Ceza ve Yargılama Hukukuna İlişkin Temel Kanunlar, Adalet Yayınevi, 21. Baskı, Ankara, 2021.
YENİSEY, Feridun. Ayşe Nuhoğlu, Ceza Muhakemesi Hukuku, Seçkin Yayınevi, 8. Baskı, Ankara, 2020.
YILDIZ, Ali Kemal. “Kasten Yaralama Suçu”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Yıl:14 Güz S:28, 2015/2.
YURTCAN, Erdener. Sahtecilik Suçları, Seçkin Yayınevi, Ankara, 4. Baskı, 2019.
ZAFER, Hamide. “Sağlık Mesleği Mensuplarının Suçu Bildirmeme Suçu”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. LXXI, S. 1,İstanbul, 2013.
ZEYFEOĞLU, Yıldıray. “Acil Hekiminin Hukuki Yükümlülükleri”, Türkiye Klinikleri Cerrahi Tıp Bilimleri, 2006.
