Bilimsel Araştırmanın Temelleri ve Araştırma Süreci
Özet
Bu bölüm, bilimsel araştırmanın temel kavramlarını, felsefi dayanaklarını ve araştırma sürecinin tüm aşamalarını bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır. Bilim ve felsefe doğayı anlama amacı taşısalar da bilim, olgusal ve nesnel gerçekliğe dayanarak çeşitlilik, süreklilik, yenilik ve ayıklanma nitelikleriyle diğer bilgi kaynaklarından ayrılır. Bilimsel yöntem, tümdengelim ve tümevarım mantık süreçlerini döngüsel bir yapıda birleştirerek gerçeğe ve güvenilir bilgiye ulaşmayı hedefler. Araştırmalarda post-pozitivist paradigmayı temel alan nicel yaklaşım değişkenlerin sayısal olarak ölçülmesine ve nedensellik ilişkilerine odaklanırken; yapılandırmacı paradigmayı esas alan nitel yaklaşım ise olguları kendi doğal ortamında bütüncül ve derinlemesine anlamlandırmayı amaçlamaktadır. Sistemli bir bilimsel araştırma süreci; kapsamlı bir literatür taraması yapılması, araştırma konusunun ve kavramsal çerçevenin netleştirilmesi, betimsel veya deneysel araştırma deseninin seçilmesi, hipotezlerin ya da araştırma sorularının belirlenmesi, uygun tekniklerle (gözlem, görüşme, deney, anket veya doküman incelemesi) verilerin toplanması, elde edilen verilerin betimsel, çıkarımsal veya nitel yöntemlerle analiz edilmesi ve raporlanması adımlarından meydana gelir. Sürecin sonunda ise araştırmanın metodolojisi ve bulguları, bilimsel iletişimin uluslararası standardı olarak kabul gören IMRAD (Giriş, Yöntem, Sonuçlar ve Tartışma) formatına uygun biçimde yapılandırılarak bilimsel literatüre kazandırılır.
This section comprehensively addresses the fundamental concepts, philosophical foundations, and stages of the scientific research process. Although both science and philosophy share the common objective of understanding nature, science distinguishes itself from other sources of knowledge through its reliance on factual and objective reality, characterized by diversity, continuity, innovation, and filtering. The scientific method aims to reach truth and reliable knowledge by combining deductive and inductive logical processes within a cyclical framework. In research, the quantitative approach—grounded in the post-positivist paradigm—focuses on the numerical measurement of variables and causal relationships, whereas the qualitative approach—grounded in the constructivist paradigm—seeks to understand phenomena holistically and deeply within their natural context. A systematic scientific research process comprises conducting a comprehensive literature review, clarifying the research topic and conceptual framework, selecting a descriptive or experimental research design, formulating hypotheses or research questions, collecting data through appropriate techniques (such as observation, interviews, experiments, surveys, or document analysis), analyzing the gathered data using descriptive, inferential, or qualitative methods, and reporting the findings. Ultimately, the research methodology and findings are structured according to the IMRAD format (Introduction, Methods, Results, and Discussion), which is accepted as the international standard for scientific communication, and contributed to the scientific literature.
Referanslar
Akarsu, B. & Akarsu, B. (2019). Bilimsel araştırma tasarımı, nicel, nitel ve karma araştırma yaklaşımları. 1. Baskı, İstanbul: Cinius Yayınları.
Roney, S.A. (2011). Bilimsel araştırma nedir. Anatolia: Turizm Araştırmaların Dergisi, 22 (2), 211-215.
Berg, L.B. & Lune, H. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (Hasan Aydın, Çev. Ed.). 8. Baskıdan Çeviri, Konya: Eğitim Yayınevi.
Büyüköztürk, Ş., Çakmak, K.E., Akgün, Ö.E., Kardeniz, Ş. & Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri. 22 Basım, Ankara: PEGEM AKADEMİ.
Creswell, J.W. (2016). Nitel araştırma yöntemleri beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. (Mesut Bütün, Selçuk Besir Demir Çev. Eds.). 3. Baskıdan Çeviri. Ankara: Siyasal Yayıncılık.
Day, R.A. (1996). Bilimsel makale nasıl yazılır ve yayımlanır. (Gülay Aşkar Altay Çev. Ed.). 4. Basım, Ankara: TÜBİTAK Yayınları.
Demir, M.K. (2012). İlköğretim bölümü öğretmen adaylarının epistemolojik inançlarının incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25 (2), 343-358.
Deryakulu, D. & Bıkmaz, H.F. (2003). Bilimsel epistemolojik inançlar ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitim Bilimleri ve Uygulama, 4, 243-257.
Gürsakal, N. (2009). Çıkarımsal İstatistik. 1. Baskı: Bursa, Dora Yayınları.
Gliner, J.A., Morgan G.A. & Leech, N.L. (2015). Uygulamada araştırma yöntemleri. (Selahattin Turan, Çev. Ed.). 2. Basımdan Çeviri. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Hançerlioğlu, O. (1987). Düşünce tarihi. İstanbul: Remzi Kitabevi.
İnci, O. (2009). Bilimsel yayın etiği ilkeleri, yanıltmalar. Yanıltmaları önlemeye yönelik öneriler. Sağlık Bilimlerinde Süreli Yayıncılık, .69-89
Kağıtçıbaşı, Ç. (2013). Günümüzde insan ve insanlar sosyal psikolojiye giriş. 15. Baskı, İstanbul: Evrim Yayınevi
Keseroğlu, H. (2010). Bilginin bilgisi: Kütüphane ve bilgi bilim kuramı sorunsalı. Türk Kütüphaneciliği, 24(4), 685-704
Külcü, Ö. (2000). Kuramsal bilginin oluşumu ve toplumsal bilgiye dönüşümünde epistemoloji bilgi hizmetleri ilişkisi. I. Türk Kütüphaneciliği, 14(4), 386-411.
Marshall, I. & Zohar, D. (2020). Kim korkar Schrödinger’in kedisinden a’dan z’ye yeni bilimin rehberi. (Orhan Düz, Çev. Ed.) 1.Basım, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Maxwell, A.J. (2018). Nitel araştırma tasarımı. (Mustafa Çevikbaş. Çev. Ed.) 3. Basımdan Çeviri, Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Merriam S.B. (2018). Nitel araştırma, desen ve uygulama için bir rehber. (Selahattin Turan, Çev. Ed.), 3. Baskıdan Çeviri, Ankara: Nobel Yayınları
Needham, J. (1983). Doğunun bilgisi batının bilimi. (Necat Acar, Çev. Ed.), Ankara: MAB - TMMOB,
Ortaş, İ. (2018). Bilim felsefesi ve bilim tarihi ders notları.
Pajares, F. (2007). Bir araştırma önerisinin unsurları. Erişim adresi: https://www.uky.edu/~eushe2/Pajares/proposal.html Erişim tarihi: 01.02.2021Patton, M.Q. (1990). Qualitative evaluation and research methods. SAGE Publications, inc.
Pena, A., Paco, O. & Peralta, C. (2002). Epistemological beliefs and knowledge among physicians: A questionnaire survey. Medical Education Online, 7 (4), 1-9.
Russel, B. (2017). Batı felsefesi tarihi. 3. Cilt, 3 Baskı, (Ahmet Fethi Çev. Ed.). Ankara: Alfa Basım Yayım Dağıtım.
Seyidoğlu, H. (1995). Bilimsel araştırma ve yazma el kitabı. 6. Baskı, İstanbul: Güzem Yayınları.
Yıldırım, C. (2011). Bilim felsefesi. 15. Baskı, İstanbul: Remzi Kitabevi.
Yıldırım, A. & Şimşek H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. 11. Baskı, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
