Spor Turizmi
Özet
Bu çalışma, günümüzde özel ilgi ve deneyim odaklı seyahat anlayışıyla hızla gelişen spor turizminin temel kavramlarını, kapsamını, etkilerini ve öne çıkan çeşitlerini detaylı bir şekilde incelemektedir. Spor ve turizm disiplinlerinin kesişim noktasında yer alan spor turizmi; bireylerin aktif olarak sportif etkinliklere katılması, bu etkinlikleri seyretmesi veya spor mekanlarını ziyaret etmesi amacıyla gerçekleştirdikleri seyahatleri kapsamaktadır. Sektör, ev sahibi destinasyonlarda turizmin mevsimselliğini ve mekânsal dağılımını dengelerken; doğrudan harcamalar, istihdam artışı ve altyapı yatırımları vasıtasıyla ciddi ekonomik katkılar sunmakta ve bölge imajını güçlendirmektedir. Bununla birlikte, kültürel etkileşimi ve toplumsal birlikteliği artırmak gibi olumlu sosyo-kültürel etkilerinin yanı sıra, fiziksel çevre üzerinde çevresel kirlilik veya aşınma gibi bazı negatif sonuçlara da yol açabilmektedir. Çalışmada yamaç paraşütü, sualtı dalışı, rafting, sörf, dağ ve kış sporları, golf, futbol ve doğa yürüyüşü gibi temel spor turizmi türleri incelenmekte; coğrafi ve iklimsel açıdan zengin potansiyele sahip Türkiye’nin, özellikle futbol ve golf gibi alanlarda öne çıkmasına rağmen, küresel rekabette daha üst seviyelere ulaşabilmesi için sürdürülebilir ve uzun vadeli stratejik planlamalara ihtiyaç duyduğu vurgulanmaktadır.
This study examines in detail the basic concepts, scope, impacts, and prominent types of sports tourism, which is rapidly developing today through special-interest and experience-oriented travel. Located at the intersection of sport and tourism, sports tourism encompasses travels undertaken by individuals to actively participate in sports activities, spectate these events, or visit iconic sports venues. While balancing tourism seasonality and spatial distribution in host destinations, the sector provides significant economic contributions through direct expenditures, job creation, and infrastructure investments, while also enhancing destination image. Furthermore, alongside positive socio-cultural effects such as fostering cultural exchange and social cohesion, it may also lead to negative impacts on the physical environment, such as pollution or degradation. The study analyzes key sports tourism types including paragliding, scuba diving, rafting, surfing, mountain and winter sports, golf, football, and trekking; it emphasizes that while Turkey possesses rich geographical and climatic potential and excels in areas like football and golf, it requires sustainable and long-term strategic planning to achieve higher competitiveness globally.
Referanslar
Acar, Y. (2019). Dünya Kupası organizasyonlarının yatırımlar ve turizm sektörü açısından değerlendirilmesi: 2018 FIFA Dünya Kupası örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 7 (2), 1219-1235. Doi: 10.21325/jotags.2019.417
Alexandris, K., Kouthouris, C., Funk, D. & Giovani, C. (2009) Segmenting winter sport tourists by motivation: The case of recreational skiers. Journal of Hospitality Marketing & Management, 18 (5), 480-499. Doi: 10.1080/19368620902950048
Ardahan, F. & Yerlisu Lapa, T. (2011). Açık alan rekreasyonu: Bisiklet kullanıcıları ve yürüyüşçülerin doğa sporu yapma nedenleri ve elde ettikleri faydalar. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 8 (1), 1327-1341.
Argan, M. (2004). Spor ve turizm pazarlamasının kesişim noktası olarak spor turizmine kuramsal bir bakış. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 15 (2), 158-168.
Atasoy, E. (2020). Bohol Denizi’nin gizemli incisi: Panglao Adası. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (2), 697-716. Doi: 10.26468/trakyasobed.765678
Ayazlar, R. (2015). Akış deneyiminin yamaç paraşütü deneyim doyumu ve yaşam doyumuna etkileri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın.
Ayop N. & Bong N. N. (2004). Sport tourism and its potential in Sarawak. (30/09/2022 tarihinde https://www.academia.edu/27515067/Sport_Tourism_and_Its_Potential_in_Sarawak adresinden ulaşılmıştır).
Balcı, V. (2015). Spor turizmi. Abdulrezak Altun (Ed.), Turizm ve tanıtım içinde (s.1-30). Erzurum: Atatürk Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi.
Birleşmiş Millet Dünya Turizm Örgütü (UNWTO) (1994). Recommendation on tourism statistics, New York. (15/09/2022 tarihinde http://unstats.un.org/ unsd/newsletter/unsd_ workshops/tourism/st_esa_stat_ser_M_83.pdf. adresinden ulaşılmıştır).
Birleşmiş Millet Dünya Turizm Örgütü (UNWTO) (2016). Technical note (international conferance on tourism and sports da nang Vietnam 24th September 2016). (10/08/2022 tarihinde http://asiapacific.unwto.org/event/unwto-international-conference-tourism-and-sports. adresinden ulaşılmıştır).
Birleşmiş Millet Dünya Turizm Örgütü (UNWTO) (2022). Tourism definitions. (19/08/2022 tarihinde https://www.e-unwto.org/doi/epdf/10.18111/9789284420858 adresinden ulaşılmıştır).
Bozkurt, A. (2021). Türkiye’de aletli dalış konusunda son 20 yılda yazılan makalelerin alan yazın taraması. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18 (44), 8280-8297.
Buckley, R. (2002). Surf tourism and sustainable development in Indo-Pacific Islands. I. The industry and the Islands. Journal of Sustainable Tourism, 10 (5), 405-424. Doi:10.1080/09669580208667176
Butler, R. W. (2019). Contributions of tourism to destination sustainability: Golf tourism in St Andrews, Scotland. Tourism Review, 74, 235-245.
Cernaianu, S., & Sobry, C. (2021). The development of ski areas in Romania. What environmental, political, and economic logic? Sustainability, 13, 274. https://doi.org/10.3390/su13010274
Cheng-Yu Hsu, B., Wu, Y. F., Chen, H. W. & Cheung, M. L. (2020). How sport tourism event image fit enhances residents’ perceptions of place image and their quality of life. Sustainability, 12, 8227. doi:10.3390/su12198227
Cornelissen, S. & Maennig, W. (2010). On the political economy of ‘feel-good’ effects at sport mega-events: Experiences from FIFA Germany 2006 and prospects for South Africa 2010. Alternation 17 (2), 96-120.
Darabi, M., Keshtidar, M., Alizaei-Yousef-Abadi, O., Heydari, R. & Nazari-Torshizi, A. (2020). Scenario planning of the future of sports tourism industry in Mashhad. Annals of Applied Sport Science, 8 (4), 1-13
Daries, N., Cristobal-Fransi, E. & Ferrer-Rosell, B. (2021). Implementation of website marketing strategies in sports tourism: analysis of the online presence and e-commerce of golf courses. Journal Theoretical Applied Electronic Commerce Research, 16, 542-561. doi:10.3390/jtaer16030033
Demir, Ş. Ş. & Demir, M. (2013). Futbol ve turizm: futbol takımlarının kamp yeri seçiminin alternatif turizm kapsamında değerlendirilmesi. Ekev Akademi Dergisi, 17 (56), 361-374.
Dere, K. G. (2010). İzmir ili Alaçatı beldesinde sörf sporu örneğinde, spor ve spor yerleri üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
Dünyanın en güzel yürüyüş yolları. (23/08/2022 tarihinde https://julesverne.com.tr/seyahat-blog/dunyanin-en-guzel-yuruyus-yollari/ adresinden ulaşılmıştır).
Falk, M. (2010). A dynamic panel data analysis of snow depth and winter tourism. Tourism Management 31, 912-924.
Figueiredo, A. A., Błach, W., Bujak, Z., Maroteaux, R. J. & Cynarski, W. J. (2020). Martial arts tourism of the “Europe-Far East” direction, in the opinion of grand masters, Sustainability, 12, 8857. doi:10.3390/su12218857
Gauler, R., Moulin, P., Koch, H. G., Wick, L., Sauter, B., Michel, D. & Knecht, H. (2006). Paragliding accidents with spinal cord injury: 10 years’ experience at a single institution. SPINE 31 (10), 1125-1130. Lippincott Williams & Wilkins, Inc.
Gibson, H. J. (1998). Active sport tourism: who participates?, Leisure Studies 17, 155-170.
Gibson, H. J., Willming, C. & Holdnak, A. (2002). “We’re Gators…. not just Gator Fans”: serious Leisure & University of Florida football. Journal of Leisure Research, 34 (4), 397-426.
Graydon, D. & Hanson, K. (2005). Dağcılık-zirvelerin özgürlüğü. İstanbul: Homer Kitabevi.
Grössing, S. (1991). Beden spor hareket. 1. Eğitim Kurumlarında Beden Eğitimi ve Spor Sempozyumu, 19-21 Aralık 1991, İzmir, (s. 47-54).
Hazar, A. (2007). Spor ve turizm. Ankara: Detay Yayıncılık.
Herbold, V., Thees, H. & Philipp, J. (2020). The host community and its role in sports tourism-exploring an emerging research field. Sustainability, 12, 10488.
Hinch, D. T. & Higham, J. E. S. (2001). Sport tourism: a framework for research, International Journal of Tourism Research, 3 (1), 45-58.
Hudson, S. & Cross, P. (2004). Winter sports destinations: the evolving sport, tourism, and leisure functions of the modern stadium. J. Higham (Ed.), Sport Tourism Destinations içinde (s. 188-205). Amsterdam: Elsevier.
Hudson, S. & Hudson, L. (2014). Golf tourism. Woodeaton, Oxford: Goodfellow Publishing.
İçöz, O. (2008). Spor turizmi pazarlaması ve futbol takımlarının hazırlık dönemi kamp yeri tercihlerini belirleyen etkenler (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
Jamal, S. A., Aminudin, N. & Kausar, R. (2019). Family adventure tourism motives and decision-making: a case of whitewater rafting. Journal of Outdoor Recreation and Tourism 25, 10-15.
Kahraman, N., ve Türkay, O. (2004). Turizm ve Çevre. Ankara: Detay Yayıncılık.
Kaplanidou, K. & Vogt, C. (2007) The interrelationship between sport event and destination image and sport tourists' behaviours, Journal of Sport & Tourism, 12 (3-4), 183-206. Doi: 10.1080/14775080701736932
Kasap, A. A. ve Faiz, G. (2008). Bir endüstri olarak golf. Ankara: Sim Matbaacılık Ltd. Şti. Türkiye Golf Federasyonu.
Kılıçarslan, M. (2020). Hiking ve trekking ne demek? (23/08/2022 tarihinde https://Turkeyoutdoor.Org/2020/12/12/Hiking-Ve-Trekking-Ne-Demek/ adresinden ulaşılmıştır).
Kılıçman, İ. (2020). Rekreasyon farkındalığı ve sosyal medya bağımlılığının yaşam doyumu üzerine etkilerinin incelenmesi: üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Karamanoğlu Mehmet Bey Üniversitesi, Karaman.
Kim, J. H., & Ritchie, B. W. (2012). Motivation-based typology: an empirical study of golf tourists. Journal of Hospitality & Tourism Research, 36 (2), 251-280. Doi: 10.1177/109634801038866136
Kim, S., Kim, J. H. & Ritchie, B. W. (2008). Segmenting overseas golf tourists by the concept of specialization. Journal of Travel & Tourism Marketing, 25, 199-217.
Koçak, F. & Balcı, V. (2010). Doğada yapılan sportif etkinliklerde çevresel sürdürülebilirlik. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 2 (2), 213-222.
Kozak, N., Akoğlan Kozak, M. & Kozak, M. (2015). Genel turizm ilkeler-kavramlar. Ankara: Detay Yayıncılık.
Köfteoğlu, K. (2009). Spor turizmi saha genişletiyor. (25/08/2022 tarihinde https://t24.com.tr/haber/spor-turizmi-saha-genisletiyor,44860. adresinden ulaşılmıştır).
Kurtzman, J. & Zauhar, J. (2003). A wave in time-the sports tourism phenomena. Journal of Sport & Tourism, 8 (1), 35-47.
Kurtzman, J. (2000) Sport and tourism relationship: a unique reality. The Sports Generated Tourism Symposium, 5-7 October 2000, Canberra, Australia,.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (KTB) (2022a). Rafting. (19/08/2022 tarihinde https://yigm.ktb.gov.tr/TR-10060/rafting.html adresinden ulaşılmıştır).
Kültür ve Turizm Bakanlığı (KTB) (2022b). Dağcılık. (16/08/20022 tarihinde https://yigm.ktb.gov.tr/TR-9892/dagcilik.html adresinden ulaşılmıştır)
Kültür ve Turizm Bakanlığı (KTB) (2022c). Kış sporları turizmi temalı KTKGB'ler. (16/08/2022 tarihinde https://yigm.ktb.gov.tr/TR-10176/kis-sporlari-turizmi-temali-ktkgb39ler.html adresinden ulaşılmıştır).
Kültür ve Turizm Bakanlığı (KTB) (2022d). Golf turizmi. (12/08/2022 tarihinde https://yigm.ktb.gov.tr/TR-10161/golf-turizmi.html adresinden ulaşılmıştır).
Mach, L. & Ponting, J. (2018) Governmentality and surf tourism destination governance. Journal of Sustainable Tourism, 26 (11), 1845-1862. Doi:10.1080/09669582.2018.1513008
Martin, S. A. & Assenov, I. (2012) The genesis of a new body of sport tourism literature: a systematic review of surf tourism research (1997-2011). Journal of Sport & Tourism, 17 (4), 257-287. Doi: 10.1080/14775085.2013.766528
Merchant, S. (2011). Negotiating underwater space: the sensorium, the body and the practice of scuba-diving. Tourist Studies, 11 (3) 215-234.
Mieczkowski, Z. (1990). World trends in tourism and recreation. New York: Peter Lang Publishing.
Nurlaila, S. S., Susanto, E. & Afgani, K. F. (2021). The identification of potential rafting tourism products in Citepok Village, Sumedang Regency, West Java Province. Journal of Tourism Sustainability, 1 (1), 32-42. Doi: https://doi.org/10.35313/jtos.v1i1.3
Nyaupane, G. P., Lew, A. A. & Tatsugawa, K. (2014). Perceptions of trekking tourism and social and environmental change in Nepal's Himalayas. Tourism Geographies, 16 (3), 415-437, Doi: 10.1080/14616688.2014.942233
Oral, S. (2005). Otel işletmeciliği ve verimlilik analizleri. Ankara: Detay Yayıncılık.
Owen, J. G. (2005). Estimating the cost and benefit of hosting Olympic Games. The Industrial Geographer, 1 (3), 1‐18.
Özbay, G. (2018). Alternatif turizm politikaları içerisinde kış turizmi: Türkiye’ye yönelik swot analizi. The Journal of International Lingual, Social and Educational Sciences, 4 (2), 203-213.
Özbek, M. (2014). Turizm amaçlı su altı ve su üstü sportif faaliyetler: Bugünü geleceği. Dokuz Eylül Üniversitesi, Denizcilik Fakültesi Dergisi, 6 (2), 27-48.
Peric, M. (2010). Sports tourism and system of experiences. Tourism and Hospitality Management, 16 (2), 197-206.
Pirselimoğlu Batman, Z. & Demirel, Ö. (2015). Altındere Vadisi Meryemana Deresi güzergâhında doğa temelli turizm etkinliği: Yamaç paraşütü. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 5 (11), 13-26.
Pomfret, G. (2006). Mountaineering adventure tourists: a conceptual framework for research. Tourism Management, 113-123.
Preuss, H. (2004). The economics of staging the Olympics. Northampton: Edward Elgar.
Rahmalaroğlu, S. Y. (2019). Dünya’da ve Türkiye’de golf turizmi: Antalya destinasyonu örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
Reuter, C. & Pechlaner, H. (2012). Sustainable trekking tourism development with a focus on product quality assessment -Two cases from the Indian Himalayas. Journal of Tourism An International Research Journal on Travel and Tourism, 13 (2), 1-21.
Ritchie, B. & Adair, D. (2002). The growing recognition of sport tourism. Current Issues in Tourism, 5 (1), 1-6.
Rojo-Ramos, J., Martín-Carmona, R., Galán-Arroyo, C., Manzano-Redondo, F., García-Gordillo, M. A. & Adsuar, J. C. (2020). Trekking tourism in Spain: Analysis of the sociodemographic profile of trekking tourists for the design of sustainable tourism services. Sustainability, 12, 9113. doi:10.3390/su12219113
Rose, A. K. & Spiegel, M. M. (2010). The Olympic effect. (20/08/2022 tarihinde https://faculty.haas.berkeley.edu/arose/OlympR2long.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Rose, A. K. & Spiegel, M. M. (2011). Do mega sporting events promote international trade? (20/08/2022 tarihinde http://faculty.haas.berkeley.edu/arose/sais.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Ross, S. D. (2001). Developing sport tourism. An e-guide for destination marketers and sports events planners. National Laboratory for Tourism and e-Commerce, 1-28. (16/08/2022 tarihinde https://www.readkong.com/page/developing-sports-tourism-8133132 adresinden ulaşılmıştır).
Saçlı, Ç. & Kahraman, C. Ö. (2019). Açık alan rekreasyonu olarak yamaç paraşütü etkinliğine katılanların motivasyonları ve etkinlik memnuniyetlerinin belirlenmesi: Arsuzfest örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21 (4), 1249-1269.
Shackley, M. (1998) Stingray City-Managing the impact of underwater tourism in the Cayman Islands. Journal of Sustainable Tourism, 6 (4), 328-338. Doi:10.1080/09669589808667320
Suprayogi, S., Mutaqin, B. W., Widyaningsih, Y., Jayanto, G. D., Umarella, M. R. & Marfai, M. A. (2020). Preliminary river morphometry analysis for rafting tourism in the Saba River, Bali Island, Indonesia. International Journal of Sustainable Development and Planning, 15 (5), 631-638.
Top, B. M., Yolak, U. & Thomas, L. (2013). Foça özel çevre koruma bölgesi sportif dalış turizmi fizibilite çalışması. Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi. Teknik Rapor Serisi 17: 66 s, Ankara: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü.
Turco, J., Rilley, R. & Swart, K. (1996). Sport tourism introduction. Journal of Sport Tourism, 3 (3), March 15.
Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük (TDK) (2022). Rekreasyon. (17/08/2022 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden ulaşılmıştır).
Türk Hava Kurumu (THK) (2022). Yamaç paraşütü. (17/08/2022 tarihinde https://www.thk.org.tr/yamacparasutu adresinden ulaşılmıştır).
Türk Karasularında Sportif Amaçlarla Yapılacak Aletli Dalışlara İlişkin Yönetmelik (1990). (17/08/2022 tarihindehttps://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=5379&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5 adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) (2014). TÜRSAB spor turizmi raporu 2014. (10/08/2022 tarihinde https://www.tursab.org.tr/e-dergi?pdf=apps/OldFiles//dosya/12195/tursab-spor-turizmi-raporu_12195_5670173.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye Spor Turizmi Çalıştayı (2019). Bilgi notları. T. C. Gençlik ve Spor Bakanlığı (08/08/2022 tarihinde https://turkiyesporturizmicalistayi.gsb.gov.tr/Sayfalar/3500/3489/i-classfas-fa-question-circle-i-bilgi-notlari.aspx adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye Turizm Stratejisi (2023). Eylem Planı 2007-2023. T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, ANKARA, 2007. (20/07/2022 tarihinde https://www.ktb.gov.tr/Eklenti/906,ttstratejisi2023pdf.pdf?0 adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye Turizm Yatırımcıları Derneği (TTYD). (2012). Golf turizmi raporu. (12/08/2022 tarihinde https://ttyd.org.tr/ttyd-raporlari/ adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye Yelken Federasyonu (TYF) (2022). Yarışlar. (19/08/2022 tarihinde https://www.tyf.org.tr/sayfalar/ulkemizde-duzenlenen-uluslararasi-yarislar adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye’nin paha biçilemez yürüyüş rotaları. (23/08/2022 tarihinde https://julesverne.com.tr/seyahat-blog/turkiyenin-paha-bicilemez-yuruyus-rotalari/ adresinden ulaşılmıştır).
Uğurlu, A. (2005). Rekreasyonel amaçlı doğa sporlarının turizmde kullanılması Antalya Köprülü Kanyon rafting uygulaması (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
Vanat, L. (2021). 2021 International report on snow & mountain tourism, overview of the key industry figures for ski resorts. (16/08/2022 tarihinde https://www.vanat.ch/RM-world-report-2021.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Veraros, N., Kasimati, E. & Dawson, P. (2004). The 2004 Olympic Games announcement and its effect on the Athens and Milan stock exchanges. Applied Economics Letters, 11, 749-753.
Weed, M. & Bull, C. (1999). Niche markets and smail island tourism: The development of sport tourism in Malta. Managig Leisure, 4 (3), 142-155.
Weed, M. (1997). Influences on sport tourism relations in Britain: The effects of government policy. Tourism Recreation Research, 22 (2), 5.
Yaşar, O. (2011). Saros Körfezi kıyılarında su altı dalış turizmi. Zeitschrift für die Welt der Türken Journal of World of Turks, 3 (1), 33-55.
Yetim A. (2010). Sosyoloji ve spor. Ankara: Berikan Yayınevi.
Yıldırım O. (2014). Mersin ilinin su altı dalış turizmi açısından değerlendirilmesi. 3. Doğu Akdeniz Turizm Sempozyumu, 18 Nisan 2014, Mersin, Türkiye, (ss. 14-27).
Yılmaz, M. K. & Yeşilyurt, F. (2020). Sportif havacılık Türkiye’deki sportif havacılık faaliyetleri üzerine stratejik bir değerlendirme, temel sorun alanları & çözüm önerileri. Ankara: İksad Yayınevi.
