Sporda Toplumsal Cinsiyet Bağlamında Ötekileştirmeye Meydan Okuyan Kadınlar
Özet
Bu çalışma, cinsiyetin biyolojik, toplumsal cinsiyetin ise sosyo-kültürel bir inşa olduğunu belirterek sporda kadının ötekileştirilmesini ve bu ayrımcılığa karşı verilen mücadeleyi incelemektedir. Tarih boyunca erkek egemen ve ataerkil yapının etkisi altında kalan spor alanı, kadınların fiziksel yetersizlik iddialarıyla uzak tutulduğu maskülen bir mekân olarak kurgulanmıştır. Antik Yunan Olimpiyatlarında kadınların yarışması ve hatta izlemesi dahi ölüm cezasına tabi tutulmuş, 1896'da başlayan Modern Olimpiyatlarda da kadın katılımı uzun süre engellenmiştir. B.M., IOC, Avrupa Birliği ve UNESCO gibi uluslararası kurumların ve hak mücadelesi veren kadınların çabalarıyla kadınların görünürlüğü artmış, %49 kadın sporcu oranıyla Tokyo 2020 Olimpiyatları eşitlik açısından tarihi bir dönüm noktası olmuştur. Metinde spordaki eril zihniyete meydan okuyan öncü kadınlar kronolojik olarak sunulmaktadır: Antik Yunan'da şampiyon olan Kyniska, öldürülme pahasına oğlunu destekleyen Kallipateira, maraton koşan Stamatia Revithi, Kadın Oyunları'nı örgütleyen Alice Milliat, Boston Maratonu'nu tamamlayan Roberta Gibb ile engellemelere rağmen bitiren Kathrine Switzer, kortlarda eşitlik mücadelesi kazanan Billie Jean King ve Türkiye'nin ilk kadın otomobil şampiyonu Samiye Cahid Morkaya bu kahramanlar arasındadır. Sonuç olarak, sporda gerçek cinsiyet eşitliği ancak eril dilin ve ayrımcı yaklaşımların ortadan kaldırılmasıyla mümkündür.
This study states that gender is biological while social gender is a socio-cultural construct, examining the marginalization of women in sports and the struggle against this discrimination. Historically influenced by male-dominated and patriarchal structures, the field of sports was framed as a masculine domain from which women were kept away under claims of physical inferiority. In the Ancient Greek Olympics, women were prohibited from competing or even spectating under penalty of death, and female participation remained restricted for a long time in the Modern Olympics initiated in 1896. Through the efforts of rights-advocating women and international organizations such as the UN, IOC, EU, and UNESCO, women's visibility has grown, making the Tokyo 2020 Olympics a historic turning point with nearly 49% female participation. The text chronologically highlights pioneering women who challenged masculine norms in sports: Kyniska, who won in Ancient Greece; Kallipateira, who supported her son at the risk of death; Stamatia Revithi, who ran the marathon; Alice Milliat, who organized the Women's Games; Roberta Gibb and Kathrine Switzer, who completed the Boston Marathon despite barriers; Billie Jean King, who won the battle for equality on court; and Samiye Cahid Morkaya, Turkey's first female car racing champion. Ultimately, true gender equality in sports can only be achieved by eliminating masculine language and discriminatory practices.
Referanslar
Akın, A. (2007). Toplumsal cinsiyet (gender) ayrımcılığı ve sağlık. Toplum Hekimliği Bülteni, 26 (2), 1-9.
Alankuş, S. (2007). Kadın odaklı habercilik. İstanbul: IPS İletişim Vakfı Yayınları.
Aslantepe, G. (2006). Kadın istihdam zirvesi. İstanbul: TİSK.
Aybek, A. & Yıldıran, İ. (2016). Baron Pierre de Coubertin’in olimpizm felsefesinde kadın. Canan Koca (Ed.), Sporun toplumsal cinsiyet halleri, (s. 58-77) içinde. Ankara: Spor Yayınevi.
Bandy, S. J. (2000). Women & sport from antiquity to the I9th century. Olympic Review, 18-22.
Berktay, F. (2000). Tek tanrılı dinler karşısında kadın. İstanbul: Metis Yayınları.
Bhasin, K. (2003). Toplumsal cinsiyet bize yüklenen roller. (Kader Ay Çev. Ed.). İstanbul: Kadınlarla Dayanışma Vakfı Yayınları.
Biçer, T. (2020). Spor-kültürü. 05.05.2020 tarihinde www.turgaybicer.com: https://www.turgaybicer.com/makale-spor-kulturu adresinden ulaşılmıştır.
Burfoot, A. (2016). First ladies of running: 22 ınspiring profiles of the revels, rule breakers, and visionaries who changed the sport forever. New York: RodaleBooks.
Çetintaş, B. (2009). Türkiye'nin ilk kadın otomobil yarışçısı: Samiye Cahid Hanım. (25.06.2021tarihinde https://m.bianet.org/bianet/kadin/113912-turkiye-nin-ilk-kadin-otomobil-yariscisi-samiye-cahid-hanim adresinden ulaşılmıştır.)
Chalabaev, A, Sarrazin, P, Fontayne, P, Boiche, J. ve Clément-Guillotin, C. (2013). The influence of sex stereotypes and gender roles on participation and performance in sport and exercise: Review and future directions. Psychology of Sport and Exercise, (136-144).
Dasgupta, S. (2020). Cynisca and the Heraean Games. (10.10.2021 taihinde https://thewire.in/history/cynisca-and-the-heraean-games-the-female-athletes-of-ancient-greece: adresinden ulaşılmıştır).
Dökmen. (2006). Toplumsal cinsiyet sosyal psikolojik açıklamalar. İstanbul: Sistem Yay.
Eler, C. (2016). duvari-yok-saymak. (14.10.2021 tarihinde https://www.socratesdergi.com/yazi/duvari-yok-saymak adresinden ulaşılmıştır)
Gill, D. (1986). Psychological dynamics of sport and exercise. USA: Human Kinetics.
KASFAD. (2012). KASFAD kuruluş bildirgesi. (13.10.2021 tarihinde https://www.kasfad.org/kadinlarin-spor-ve-fiziksel-aktiviteye-katilimi-bir-haktir/ adresinden ulaşılmıştır).
KASFAD. (2015). Spor alanında toplumsal cinsiyete duyarlı dil rehberi. (13/10/2021 tarihinde https://www.kasfad.org/spor-alaninda-toplumsal-cinsiyete-duyarli-dil-rehberi/ adresinden ulaşılmıştır.)
King, B.J. (2017). Battle of the sexes. (15.07.2021 tarihinde https://www.billiejeanking.com/biography/ adresinden ulaşılmıştır.)
Koca, C. & Demirhan, G. (2005). Beden eğitimi ve spor alanında toplumsal cinsiyetin yeniden üretimi. Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe, 16 (4), 200-228.
Koca, C. (2016). Cinsiyetlendirilmiş bir sosyal alan olarak spor. Canan Koca (Ed.) Toplumsal cinsiyet halleri içinde (s.8-38). Ankara: Spor Yayınevi.
Koca, C. (2018). Sporda toplumsal cinsiyet eşitliği haritalama izleme çalışması. Ankara: CEİD yayınları.
Koca, C. (2018). Sporun toplumsal cinsiyet halleri. Izmır Barosu Bülteni, 25 Kasım Özel sayısı, 32.
Maral, E. (2004). İktidar, erkeklik ve teknoloji. Toplum ve Bilim Dergisi, 127-143.
Memiş, U. A., & Yıldıran, İ. (2011). Batı kültürlerinde kadınların spora katılımlarının tarihsel gelişimi. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 16 (3), 17-26.
Moawad, J. (2019). Gender ınequality in sports, fair play. Revista de Filosofía, Ética y Derecho del Deporte, 28-53.
O'Shea, M., & Duffy, S. (2020). The Conversation. The Tokyo Olympics are supposed to be a ‘landmark in gender equality’ - are the Games really a win for women? (15.10.2021 tarihinde https://theconversation.com/the-tokyo-olympics-are-supposed-to-be-a-landmark-in-gender-equality-are-the-games-really-a-win-for-women-164234 adresinden ulaşılmıştır.)
Özsoy, S. (2008). Türk spor medyasında kadın. Spor Bilimleri Dergisi, 19 (4), 201-219.
Petri, A. E. (2021). Sports/roberta-gibb-first-woman-marathon-sculpture. html Alexandra E. Petri RRoberta Gibb broke barriers in the Boston Marathon. Now there’s a statue of her feat. (10.11.2021 tarihinde sports/roberta-gibb-first-woman-marathon-sculpture.html adresinden ulaşılmıştır.)
Pfister, G. (2000). The role of women in traditional games and sports. Olympic Review, 31 (Feb-March), 38-45 .
Quintillan, G. (2000). Alice milliat and the women’s games. Olympic Review, 31 (FebrMarch), 27-28.
Revithi, S. (2018). Stamata Revithi: Marathon woman. (13.11.2021 tarihinde https://tr.wikipedia.org/wiki/Stamata_Revithi adresinden ulaşılmıştır.)
Runfola, & Sabo. (1980). Jock: Sports & male identity. New Jersey: Prentice- Hall.
Şafak, Z. (2009). Turkiyenin ilk kadın ralli pilotu. (13.11.2021 tarihinde https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/turkiye-nin-ilk-kadin-ralli-pilotu-11535732 adresinden ulaşılmıştır.)
Sakarya, H. (2021). 1967: Kuralları çiğneyen maratoncu, Kathrine Switzer. (13.11.2021 tarihinde https://catlakzemin.com/19-nisan-1967-kurallari-cigneyen-maratoncu-kathrine-switzer/ adresinden ulaşılmıştır.)
Shaw, S. (2006). Scratching the back of “Mr X”: Analyzing gendered social processes in sport organizations. Journal of Sport Management, 20, 510-534.
TMOK. (2018) IOCden-Cinsiyet-Esitligine-Yonelik-25-Oneri. (13/111/2021 tarihinde https://olimpiyatkomitesi.org.tr/Haber-Detay/IOCden-Cinsiyet-Esitligine-Yonelik-25-Oneri/7783 adresinden ulaşılmıştır.)
Toker, N. (2016). Billie-jean-kingin-yolu (13.11.2021 tarihinde https://www.socratesdergi.com/billie-jean-kingin-yolu/ adresinden ulaşılmıştır.)
Unes, L., & Nation. (1989). Sport psychology: Introduction. Chicago: Nelson-Hall.
Yazıcı, A. G. (2014). Toplumsal dinamizm ve spor. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 3 (1), 394-405.
