Yanık Epidemiyolojisi

Dünya genelinde önemli bir halk sağlığı sorunu olan yanık; ısı, radyasyon, elektrik, sürtünme veya kimyasallarla temas sonucu ciltte veya dokularda meydana gelen bir sakatlanmadır. Küresel olarak yanık nedenli ölümlerin yıllık 300.000'den fazla olduğu tahmin edilmektedir ve bu ölümlerin %95'i düşük-orta gelirli ülkelerde yoğunlaşmaktadır. Tüm dünyada ve Türkiye'de termal faktörler (haşlanma, alev, temas) etiyolojide ilk sırada yer almaktadır. Çocukluk çağı yanıklarının yaklaşık %70'ini sıcak sıvıların dökülmesiyle oluşan haşlanmalar oluştururken, erişkinlerde alev, elektrik ve kimyasal kaynaklı derin yanıklar ön plana çıkmaktadır. Yanık vakalarında erkek egemenliği görülmekte olup, kadınlar ve özellikle 5 yaş altı çocuklar ile 70 yaş üzeri yaşlılar en hassas grupları oluşturmaktadır. Son 20-30 yılda gelişmiş ülkelerde yasal önlemler ve sosyoekonomik iyileşmelerle yanık insidansı azalırken; Türkiye, Çin ve Umman gibi gelişmekte olan ülkelerde artış kaydedilmiştir. Yanıklar, her yıl 7,1 milyondan fazla sakatlanmaya ve ciddi ekonomik iş gücü kayıplarına yol açan yüksek maliyetli sağlık hizmetleri yükü doğurmaktadır.

Burn, a major global public health problem, is a type of injury caused by contact with heat, radiation, electricity, friction, or chemicals on the skin or other tissues, leading to more than 300,000 estimated deaths annually worldwide, with 95% occurring in low- and middle-income countries. Globally and in Turkey, thermal factors (scalds, flames, contacts) rank first in burn etiology. Scalds from spilled hot liquids cause approximately 70% of childhood burns, whereas flame, electrical, and chemical burns are more prominent in adults, tending to cause deeper tissue damage. While males constitute the majority of cases, women, children under five, and elderly individuals over seventy represent the most vulnerable groups. Due to prevention measures and improved socioeconomic conditions over the last 20-30 years, burn incidence has decreased in developed nations, whereas it has increased in developing countries such as Turkey, China, and Oman. Burns result in over 7.1 million disabilities annually, generating a substantial financial healthcare burden and significant long-term workforce losses.