Yanığın Diğer Organlara Etkisi
Özet
Geniş yanıklar, normal cilt örtüsünün kaybıyla bakteriyel korumayı yok ederek vücutta sistemik inflamatuar yanıtları tetikler ve mortaliteyi artıran çoklu organ komplikasyonlarına yol açar. Kardiyovasküler sistemde ilk olarak hipovolemi ve artan vasküler direnç nedeniyle kalp debisi azalırken, yeterli sıvı replasmanıyla ilerleyen günlerde bu debi normalin üzerine çıkabilir. Solunum sisteminde ise duman inhalasyonu, anksiyete ve aşırı sıvı yüklemesine bağlı pulmoner ödem ile restriksiyonlar gelişebilir. Renal sistem, plazma proteinlerinin hücreler arası boşluğa sızmasıyla oluşan hipovolemi ve serbest hemoglobin/miyoglobinin tübülleri tıkaması sonucu akut böbrek yetmezliği riskiyle karşı karşıya kalır. Gastrointestinal sistemde splanknik vazokonstrüksiyona bağlı iskemik alanlar, peristaltizmin durması ve stres ülserleri gelişebilirken; endokrin düzeyde hipermetabolizma, insülin direnci ve hiperglisemi gözlenir. Hemopoetik sistemde eritrosit tahribatı ve trombositopeni gelişirken, derin ven trombozu riski artar. Son olarak, hücresel ve hümoral bağışıklığın baskılanması yanık yarasını enfeksiyonlara açık hale getirir; sepsis ve hastane enfeksiyonları major yanıklarda en önemli ölüm nedenleri arasında yer alır.
Severe burns trigger systemic inflammatory responses by destroying the skin barrier, leading to multi-organ complications that significantly increase mortality. In the cardiovascular system, cardiac output initially drops due to hypovolemia and increased vascular resistance, though adequate fluid resuscitation can elevate it above normal levels later. The respiratory system faces risks of pulmonary edema, hyperventilation, and restrictions caused by smoke inhalation, anxiety, and fluid overload. The renal system suffers from hypovolemia due to capillary leaks and potential acute kidney injury as free hemoglobin and myoglobin obstruct renal tubules. Gastrointestinal perfusion decreases due to splanchnic vasoconstriction, leading to ischemic mucosal areas, paralytic ileus, and stress ulcers, while the endocrine response involves hypermetabolism, peripheral insulin resistance, and hyperglycemia. In the hematopoietic system, direct erythrocyte destruction occurs alongside thrombocytopenia, increasing deep vein thrombosis risks. Finally, the suppression of cellular and humoral immunity makes burn wounds highly susceptible to microbial invasion, rendering sepsis and nosocomial infections the leading causes of death in major burn patients.
Referanslar
Moran K, Munster AM. Alterations of the host defense mechanism in burned patients. Surg Clin North Am 1987;67:47-56. 12.Çetinkale O, Çaşkurlu H, Ayan F, Şenyuva C, Pusane A Bağışıklık sisteminde yanıktan sonra oluşan baskı ile infeksiyona karşı direncin azalması arasındaki ilişkinin araştırılması. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Dergisi 1992:23; 369-74.
Arıncı A. Yanıklar ve tedavileri. Nobel Tıp Kitapevleri; İstanbul: 2002.
Cetinkale O, Belce A, Konukoglu D, Senyuva C, Gumustas MK, Tas T. Evaluation of lipid peroxidation and total antioxidant status in plasma of rats following thermal injury. Burns 1997;23:114-6.
Cetinkale O, Senel O, Bulan R. The effect of antioxidant therapy on cell-mediated immunity following burn injury in an animal model. Burns 1999; 25:113-8.
Çetinkale O, Ayan F, Şenyuva C, Farahmend M, Pusane A. Terrnal yaralanmanın hücresel immun cevap üzerine etkilerinin sıçan modelinde in vivo yöntemlerle araştırılması. Yeni Symposium 1994:32;107-14.
Gueugniaud PY, Carsin H, Bertin-Maghit M, Petit P. Current advances in the initial management of major thermal burns. Crit Care Med 2000;26:848-56.
Hettiaratchy S, Dziewulski P. Pathophysiology and types of burns. BMJ 2004;328:1427-9.
Alev ve haşlanma yanıklarında mortalitede etkili faktörlerBehçet AL,1 Cuma YILDIRIM,1 Sacit ÇOBAN,2 Mustafa ALDEMİR,3 Cahfer GÜLOĞLU3
Çetinkale O. Yanık yarasında tedavi. “Yara Bakım ve Tedavi Kursu” kitabı. İstanbul: 2000. s. 161-74.
Towsend Jr. CM. Burns. Chapter 18. Text Book of Surgery. 16th ed. Philadelphia: W.B. Saunders Company; 2002. p. 184-94.
Latha B, Babu M. The involvement of free radicals in burn injury: a review. Burns 2001;27:309-17.
Çetinkale O. Yanıklara ilk yaklaşım. Acil Hekimlik, İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Komisyonu, Yayın No: 3, Ed: Prof. Dr. Ertuğrul Göksoy, 1997:255-68.
E33.Kanıta dayalı klavuzlar grup ABA, Yanık bakımı için uygulama yönergeleri, J.Burn Care Rehabil, 22 2001,pp.59S-66S
Kurtoŭlu M, Alimoğlu O, Ertekin C, Güloğlu R, Taviloğlu K. Evaluation of severe burns managed in intensive care unit. Ulus Travma Acil Cerrahi Derg 2003; 9:34-6.
Latenser BA. Critical care of the burn patient: the first 48 hours. Crit Care Med 2009; 37:2819-26.
Mozingo DW, Cioffi WG, Pruitt BA. Burns. In Bongard FS, Sue DY, Vintch JRE, editors. Current Diagnosis & Treatment Critical Care. 3rd edition. The McGraw-Hill Companies; 2008. p.723-51.
Yowler CJ. Burn Injuries (Critical Care In Severe Burn Injury). In Smith CE, Como JJ, editors. Trauma Anesthesia. Cambridge University Press; 2008. p. 314-21.
Bittner EA, Grecu L, Martyn J. Anesthetic management of the burned patient. In Longnecker DE, Brown DL, Newman MF, Zapol WM, editors. Anesthesiology The McGraw-Hill Companies; 2008.p.1674-87.
W.Manzanares, PL Langlois, G.Hardy. Kritik hastalarda antioksidan mikrobesinler hakkında güncelleme. Curr Opin Clin Nur Metab Care,16(2013), pp.719-725
AF Rousseau,MR Losser, C. Ichai, MM Berger. Büyük yanıklarda beslenme tedavisi. Clin Nutr, 32(2013), s.497-502
A. Garcia de lorenzo y mateos, C.Ortiz Leyba, SM Sanchez. Nutricionel ve metabolica . Met intensiva, 35(2011), s.63-67
DC Gore, A.Ferrando,J.Barnett,S.Wolf,M.Desai,D.Herndon. Ciddi derece yanmış hastalarda glukoz kinetiğinin plazma laktat konsatrasyonu ve enerji harcaması üzerindeki etkisi. J Travma,49 (2000) , s.77-673
MG Jeschke. Klinik inceleme ; ciddi yanmış hastalarda glukoz kontrolü. Crit Care ,17 (2013) , s232
S.Rehou, S.Mason, M.Burnett, M.Jaeschke. Yanmış yetişkinler,ciddi glukoz intoleransı. Crit Care ,44 (2016) s.66-105928.
M.Stanojcic, CC.Fitnerty, MG Jeschke. Kritik bakımda anabolik ve antikatabolik ajanlar. Curr Opin Crit Care ,22 (2016) , s325-331
Burch HB, Wartofsky L: Hayatı tehdit eden tirotoksikoz, Tiroid fırtınası. Endocrinol Metab Clin North Am 1993;22: 263-77.
Naito Y, Tamai S, Shingu K, Shindo K, Matsui T, Segawa H, Nakai Y, Mori K: Üst karın ameliyatı sırasında ve sonrasında plazma adrenokortikotropik hormon, kortizol ve sitokinlerin yanıtları.Anesthesiology 1992;77: 426-31.
Kowal-Vern A, Walenga JM, Hoppensteadt D, Sharp-Pucci M, Gamelli RL: Termal yaralanmanın akut fazında yanık yarası boyutuyla ilgili olarak Interleukin-2 ve interleukin-6.J Am Coll Surg 1994;178: 357-62.
J.Jacobi, N.Bircher, J.Krinsley, M.Agus, SS.Braithwaite, C.Deutstchman. Kritik hastalarda hipergiliseminin yönetimi için insülin inf.klavuz . Crit Care Med, 40 (2012),s.76-3251
Atiyeh BS, Gunn SW, Hayek SN. State of the art in burn treatment. World J Surg 2005; 29: 131-48
Tokyay R, Akın S, Özbek S. Yanık. In: Gülay H. ed. Temel ve Sistematik Cerrahi (Cilt 1) 1. Baskı. İzmir Güven Kitabevi, İzmir, 2005:271-310.
Avni T, Levcovic A, Ad-El D, Leibovici L, Paul M. Prophylactic antibiotics for burns patients: systematic review and meta-anal-ysis. BMJ 2010;340:c241.
Singer A.J., McClain S.A.: Persistent wound infection delays epidermal maturation and increases scarring in thermal burns. Wound Rep Regen 2002; 10: pp. 372-377.
Church D., Elsayed S., Reid O., Winston B., Lindsay R.: Burn wound infections. Clin Microbiol Rev 2006; 19: pp. 403-434.
Latenser B., Miller S., Bessey P., Browning S., Caruso D., Gomez M., et. al.: National Burn Repository 2006: a ten-year review. J.Burn Care Res 2007; 28: pp. 635-658.
Sharma B.: Infection in patients with severe burns: causes and prevention thereof. Infect Dis Clin N Am 2007; 21: pp. 745-759.
Gosain A., Gamelli R.: Role of the gastrointestinal tract in burn sepsis. J.Burn Care Rehabil 2005; 26: pp. 85-91.
De La Cal M, Cerdá E, Garcı́a-Hierro P, van Saene H, Gómez-Santos D, Negro E, et al. Survival benefit in critically ill burned patients receiving selective decontamination of the digestivetract: a randomized placebo-controlled, double-blind trial. Ann Surg 2005;241:424e30.
Wibbenmeyer L., Danks R., Faucher L., Amelon M., Latenser B., Kealey G.P., et. al.: Prospective analysis of nosocomial infection rates, antibiotic use, and patterns of resistance in a burn population. J.Burn Care Res 2006; 27: pp. 152-160.
