Tütün ve Kafein Kullanım Bozukluğu
Özet
Tütün kullanımı, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre önlenebilir hastalıkların ve ölümlerin en temel nedeni olan küresel bir halk sağlığı sorunudur. Dünya genelinde 1.1 milyar insanın kullandığı tütün ürünleri, her dört saniyede bir kişinin, yılda ise 7 milyondan fazla insanın ölümüne yol açmakta; pasif içicilik nedeniyle de 1.2 milyon sigara kullanmayan kişi hayatını kaybetmektedir. Tarihsel süreçte milattan önce ekimine başlanan tütün, sanayileşme ve sigara makinelerinin icadıyla küresel bir salgına dönüşmüştür. Tütün dumanında 70'ten fazlası kanserojen olan binlerce zararlı kimyasal bulunmakta ve tütün bağımlılığı DSM-5 tanı ölçütlerine göre değerlendirilmektedir. Bağımlılığın temel sorumlusu olan nikotin, beyindeki ödül sistemini uyararak dopamin salınımını tetikler ve kronik kullanımda tolerans ile yoksunluğa neden olur. Tütün bağımlılığında genetik, yaş, cinsiyet, psikolojik ve sosyolojik faktörler rol oynamaktadır. Tedavide bilişsel-davranışsal yöntemlerin yanı sıra nikotin replasman tedavisi (bant, sakız, pastil), bupropiyon ve vareniklin gibi farmakolojik yöntemlerin birlikte kullanılması en etkili sonuçları vermektedir. Metinde ayrıca, yasal bir psikoaktif madde olan kafeinin aşırı tüketiminin de ciddi sağlık riskleri ve yoksunluk belirtileri barındırdığı; tüm bağımlılık türleriyle mücadelede ise gençlerin eğitimi ve sosyal açıdan desteklenmesinin kritik önem taşıdığı vurgulanmaktadır.
Tobacco use is a global public health problem that, according to World Health Organization (WHO) data, is the most fundamental cause of preventable diseases and deaths. Tobacco products, used by 1.1 billion people worldwide, cause the death of one person every four seconds and more than 7 million people annually; furthermore, 1.2 million non-smokers lose their lives due to secondhand smoke. Cultivated since ancient times, tobacco turned into a global epidemic with industrialization and the invention of cigarette machines. Tobacco smoke contains thousands of harmful chemicals, more than 70 of which are carcinogenic, and tobacco dependence is evaluated according to DSM-5 diagnostic criteria. Nicotine, the primary substance responsible for addiction, triggers dopamine release by stimulating the reward system in the brain and causes tolerance and withdrawal in chronic use. Genetic, age, gender, psychological, and sociological factors play a role in tobacco dependence. In treatment, combining cognitive-behavioral methods with pharmacological methods such as nicotine replacement therapy (patches, gum, lozenges), bupropion, and varenicline provides the most effective results. The text also emphasizes that excessive consumption of caffeine, a legal psychoactive substance, carries serious health risks and withdrawal symptoms; moreover, educating and socially supporting young people is of critical importance in combating all types of addiction.
Referanslar
World Health Organization. Tobacco. (09/02/2022 tarihinde http://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco adresinden ulaşılmıştır).
Gately I. La Diva nicotina : the story of how tobacco seduced the world( 1. edition). Simon & Schuster (Trade Division); 2001.
Kesler Ü. Sigara bağımlılığı tedavi birimine başvuran hastaların sigara bağımlılık düzeyleri, sosyodemografik ve klinik özellikleri, Uzmanlık Tezi, Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi, Sivas;2020.
Ünivar ME. Tıp öğrencilerinde tütün bağımlılığı ve bırakma girişimleri: engeller ve başarıyı etkileyen faktörler, Uzmanlık Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi, Aydın;2016.
Karlıkaya C, Öztuna F, Solak Z ve ark. Tütün kontrolü. Toraks Dergisi. 2006; 7: 51-64.
Aslan, D, Bilir N, Dilbaz N ve ark. Tütün bağımlılığı ile mücadele el kitabı. Hekimler İçin Sağlık Bakanlığı Yayınları; 2010.p. 18- 82.
U.S. Department of Health and Human Services. A report of the surgeon general; how tobacco smoke causes disease - what it means to you. Centers for Disease Control and Prevention (US); 2010.p.1-18.
Hatsukami DK, Stead LF, Grupta PC. Tobacco addiction. Lancet. 2008; 371:2027-38.
Doğruel F, Doğruel AS. Osmanlıdan günümüze tekel.(1. baskı). İstanbul: Tekel yayınları; 2000.
World Health Organization. Global report on trends in prevalence of tobacco smoking 2015.(11/02/2022 tarihinde http://www.who.int/iris/handle/10665/156262 adresinden ulaşılmıştır).
Piper ME, Broms U, Korhonen T et al. Smoking, nicotine dependence and nicotine intake by socio-economic status and marital status. Addictive Behaviors. 2014;39(7):1145-51.doi: 10.1016/j.addbeh.2014.03.005
Bilir N. Dünyada ve Türkiye’de tütün kullanımı epidemiyolojisi. Aytemur ZA, Akçay Ş, Elbek O (eds.). Tütün ve tütün kontrolü kitabı içinde. 1. basım. Toraks Kitapları; 2010.p. 21-35.
APA. Diagnostic and statistical manual of mental disorders, 4th edition, text revision (DSM-IV-TR). Washington, DC, American Psychiatric Association; 2010.
APA. Diagnostic and statistical manual of mental disorders, 5th edition (DSM-V). Washington, DC, American Psychiatric Association; 2013.
Heatherton TF, Kozlowski LT, Frecker RC et al. The Fagerstrom test for nicotine dependence: a revision of the fagerstrom tolerance questionnaire. British Journal of Addiction. 1991;86: 1119-11927.
National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion Office on Smoking and Health. Reports of the surgeon general. In: The Health Consequences of Smoking-50 Years of Progress: A Report of The Surgeon General: 2014.
Benowitz NL. Neurobiology of nicotine addiction: implications for smoking cessation treatment. American Journal of Medicine. 2008;121:3-10.
Benowitz NL, Hukkanen J, Jacob P. Nicotine chemistry, metabolism, kinetics and biomarkers. 3nd ed. The Handbook of Experimental Pharmacology. 2009;192:29-60.
Brody AL, Mandelkern MA, London ED et al. Cigarette smoking saturates brain alpha 4 beta 2 nicotinic acetylcholine receptors. Archives Of General Psychiatry. 2006; 63(8): 907-915.
Nestler EJ. Is There A Common Molecular Pathway For Addiction? Nature Neuroscience. 2005:8(11):1445-1449.
Wang H, Sun X. Desensitized nicotinic receptors in brain. Brain Research Reviews. 2005;48(3):420-437.
Hughes JR. Clinical significance of tobacco withdrawal. Nicotine & Tobacco Research. 2006; 8(2): 153-156.
Benowitz NL. Nicotine addiction. New England Journal of Medicine. 2010;362(24):2295-2303.
Başkak M. Tütün kullanım bozukluğu açısından sigara bağımlılığı tedavisinde hipnoterapinin etkisi, Doktora Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul;2021.
Freedman DS, Tolbert PE, Coates R et al. Relation of cigarette smoking to non-hodgkin’s lymphoma among middle-aged men. American Journal of Epidemiology. 1998; 148(9): 833-841.
Tanner JA, Chenoweth MJ, Tyndale RF. Pharmacogenetics of nicotine and associated smoking behaviors. Current Topics in Behavioral Neurosciences. 2015: 23:37-86.
Lerman C, Shields PG, Wileyto EP et al. Pharmacogenetic investigation of smoking cessation treatment. Pharmacogenetics; 2002:12(8): 627-634.
A Clinical Practice Guide Line for Treating Tobacco Use and Dependence 2008 Update Panel, Liaisons and Staff. A clinical practice guideline for treating tobacco use and dependence: 2008 update. Public Health Service report. American Journal of Preventive Medicine. 2008;35:158-176. doi: 10.1016/j.amepre.2008.04.009
Aytemur ZA, Kılınç O, Örsel O ve ark. Türk toraks derneği eğitim kitapları serisi sigara bırakma tanı ve tedavi uzlaşı raporu. Ankara: Miki Matbaacılık; 2014.
Cleland JG, Ghosh J FN et al. Clinical trials update and cumulative meta-analyses from the American College of Cardiology: Watch, Scd-Heft, Dinamit, Casino, Inspire, Stratus-Us, Rio-Lipids and cardiac resynchronisation therapy in heart failure. European Journal of Heart Failure. 2004;6:501-508. doi: 10.1016/j.ejheart.2004.04.014
Uzbay T. Madde bağımlılığı: tüm boyutlarıyla bağımlılık ve bağımlılık yapan maddeler (1. Baskı). İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevi; 2015.
Garipağaoğlu M, Kuyrukçu N. Çocuk sağlığı ve kafein. Çocuk Dergisi. 2009; 9(3): 110-115.
Alexander D. The Coffe report, banish exhaustion and double your energy. 2012. p.1-11.
